Yeni İsveç

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Yeni İsveç ( Swedish Nya Sverige  ; Finnish: Uusi Ruotsi  ; Latin: Nova Svecia ) 1638'den 1655'e kadar Amerika'da Delaware Nehri'nin aşağı kesimlerinde yer alan bir İsveç kolonisiydi [1], İsveç'in büyük bir askeri güç olduğu Otuz Yıl Savaşları sırasında kuruldu. Yeni İsveç, İsveç'in Amerika kıtasını sömürgeleştirme çabalarının bir parçasını oluşturdu. Delaware Vadisi'nin her iki tarafında Delaware, New Jersey, Maryland ve Pennsylvania bölgesinde, genellikle İsveçli tüccarların yaklaşık 1610'dan beri ziyaret ettiği yerlerde [2] Wilmington, Delaware'deki Fort Christina, hüküm süren İsveç hükümdarının adını taşıyan ilk yerleşim yeriydi. Yerleşimciler İsveçliler, Finliler ve bir dizi Hollandalıydı. Yeni İsveç, İkinci Kuzey Savaşı sırasında 1655'te Hollanda Cumhuriyeti tarafından fethedildi ve Hollanda'nın Yeni Hollanda kolonisine dahil edildi. Hollanda Batı Hindistan Şirketi tarafından görevlendirilen Henry Hudson, 1906’da, günümüzde New York kentinin bulunduğu bölge çevresinde ve kendi adının verildiği nehrin kıyılarında, olasılıkla New York’un Albany kentinin kuzeyinde bir noktaya  kadar uzanan keşiflerde bulundu. Hollandalıların bölgeye bundan sonra yaptıkları seyahatler, gelecek yıllardaki hak iddialarına ve ilk yerleşimlere temel oluşturdu.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

İsveç Güney Şirketi , 1626'da Florida ve Newfoundland arasında ticaret amacıyla, özellikle Delaware Nehri boyunca koloniler kurma yetkisiyle kuruldu. Tüzüğü, Samuel Blommaert de dahil olmak üzere Yeni İsveç Şirketi'nin yöneticileri tarafından yönetilen İsveçli, Hollandalı ve Alman hissedarları içeriyordu.[3][4] Şirket, 1638 ile 1655 yılları arasında Delaware'e yapılan 14 ayrı seferde 11 sefere sponsor oldu; ikisi hayatta kalamadı.

Kuzeydeki Fransızlar gibi, Hollandalılar da başlangıçta kürk ticaretiyle ilgilendiler. Bu amaçla, kürk sağlanabilecek bölgeye erişimde anahtar rol oynayan Iroquois Kızılderililerinin Beş Ulusu ile yakın ilişkiler geliştirdiler. Hollandalı yerleşimciler 1617’de, Hudson ve Mohawk nehirlerinin birleştiği noktada, şimdi Albany kentinin bulunduğu yerde bir kale kurdular.

Manhattan adasında yerleşim 1620’lerin ilk yıllarında başladı. Rivayet edildiğine göre, ada 1624’te bölgedeki Kızılderililerden 24 dolar karşılığında satın alındı. Hemen ardından da adaya New Amsterdam adı verildi.

Amerika'ya yapılan ilk İsveç seferi, 1637'nin sonlarında Finlandiya'dan İsveçli bir amiral olan Clas Fleming tarafından organize edilip denetlenen Göteborg limanından yola çıktı. Flaman Hollandalı Samuel Blommaert, yerleştirmeye yardım etti ve keşif gezisine liderlik etmek için Peter Minuit'i (eski New Amsterdam Valisi) atadı. Keşif, Hollandalıların iddia ettiği topraklarda bulunan Fogel Grip ve Kalmar Nyckel'de Delaware Körfezi'ne doğru yola çıktı. Cape May ve Cape Henlopen'i 1638 [5] geçtiler ve 29 Mart'ta Minquas Kill'de bugün Swedes' Landing olarak bilinen kayalık bir noktada demirlediler. Wilmington'da Kraliçe Christina'dan sonra Fort Christina adını verdikleri bir kale inşa ettiler.[6] Hollandalılar, Hudson Nehri bölgesinde yerleşimleri çekici kılmak için,  “patroon” (efendi) sistemi denilen bir tür feodal aristokrasi geliştirdiler. Bu çok büyük malikanelerin ilki 1630’da Hudson Nehri kıyılarında kuruldu.

Patroon sistemi uyarınca, dört yıllık bir süre içinde malikanesine 50 yetişkin kişi getirebilen her hisse senedi sahibine ya da patroon’a, nehre 25 kilometrelik kıyısı olan bir arazi veriliyor, özel balık ve kara avı yapma ayrıcalığı sağlanıyor, arazisi üzerinde  hukuki ve cezai yetki tanınıyordu. Buna karşılık olarak, malikane sahibi, hayvanları, aletleri ve binaları sağlıyordu. Yerleşim kuranlar da, patroon’a kira ödüyor ve üretim fazlası alımı için öncelik tanıyorlardı.

Amerika'da Yeni Hollanda (macenta) ve Yeni İsveç'in (mavi) göreli konumları; eyalet sınırları ve posta kısaltmaları gösterilir

Sonraki yıllarda, alan 600 İsveçliler ve Finliler, Hollandalıların, birkaç Almanlar, bir Dane bir dizi yerleşmiş edildi ve en az bir Estonyalı,[7] ve Minuit Yeni İsveç'in koloninin ilk müdürü oldu. New Amsterdam'ın üçüncü müdürüydü ve Hollandalıların güneydeki Delaware Nehri ve körfezindeki bölgeyi talep ettiğini biliyordu. Ancak Hollandalılar, Manhattan Adası'ndaki yerleşime konsantre olmak için yerleşimcilerini birkaç yıl sonra bölgeden geri çekmişlerdi. Daha güneyde, Hollandalılarla bağlantısı olan bir İsveç ticaret şirketi, bundan üç yıl sonra, Delaware Nehri kıyısında ilk yerleşim bölgesini kurmayı denedi. Konumunu pekiştirecek kaynakları bulunmayan New Sweden, giderek New Netherland ve daha sonra da Pennsylvania ve Delaware içinde eridi.

Vali Minuit nehrin batı yakasına indi ve Delawares ve Susquehannocks'un sachemlerini topladı. Minuit'in Kalmar Nyckel'deki kamarasında bir toplantı düzenlediler ve Minuit onları Hollandalılarla herhangi bir sorunu çözmek için hazırladığı sözleşmeleri imzalamaya ikna etti. İsveçliler, satın alınan arazinin, Philadelphia'daki Schuylkill Nehri'nin hemen altında, güneydoğu Pennsylvania, Delaware ve kıyı Maryland'den Güney Nehri'nin batı tarafındaki araziyi içerdiğini iddia etti. Delaware sachem Mattahoon daha sonra, satın almanın yalnızca "altı ağaç" ile işaretlenmiş bir alanda bulunan kadar arazi içerdiğini ve İsveçliler tarafından işgal edilen arazinin geri kalanının çalındığını iddia etti.[8] 1632’de Calvert ailesi, Kral I. Charles’tan Potomac Nehri’nin kuzeyinde, sonraları Maryland diye bilinen arazide bir imtiyaz aldı. İmtiyaz, Protestan olmayan kiliselerin kurulmasını açıkça engellemediği için, aile, Katolik olan dostlarını orada yerleşme konusunda cesaretlendirdi. Maryland’daki ilk kent olan St.Mary’s, Potomac Nehri’nin Chesapeake Körfezine döküldüğü noktaya yakın bir yerde 1634’te kuruldu.

Willem Kieft, İsveçlilerin inişine itiraz etti, ancak Minuit, Hollandalıların şu anda askeri olarak zayıf olduğunu bildiği için onu görmezden geldi. Minuit, Fort Christina'yı 1638'de tamamladı, ardından ikinci yerleşimci grubunu getirmek için Stockholm'e gitti. Yolculuğu karlı kılmak için Avrupa'da satmak üzere bir tütün sevkiyatı almak üzere Karayipler'e saptı. Ancak, bu yolculukta Karayipler'deki St. Christopher'da bir kasırga sırasında öldü. Yeni İsveç valisinin resmi görevleri, iki yıl sonra yeni bir vali seçilip İsveç'ten gelene kadar Kaptan Måns Nilsson Kling tarafından yürütüldü. [9] Calvert’ler, bir yandan Anglikan İngiltere’de giderek artan bir baskı karşısında kalan Katoliklere barınak sağlarken, bir yandan da karlı malikaneler yaratmak istiyorlardı. Hem bu amaca erişmek hem de İngiltere Hükümetiyle sorun çıkarmamak için, Protestan göçünü de teşvik ettiler.

Şirket, 1643'ten 1653'e kadar vali olan Johan Björnsson Printz'in önderliğinde Fort Christina'dan nehir boyunca genişledi. Delaware'in doğu kıyısında Salem, New Jersey yakınlarında Fort Nya Elfsborg'u ve Philadelphia'nın hemen güneybatısındaki Tinicum Adası'nda Fort Nya Gothenborg'u kurdular. Ayrıca Nya Gothenborg Kalesi'ndeki Printzhof malikanesini inşa etti ve İsveç kolonisi bir süre zenginleşti. 1644'te Yeni İsveç, Susquehannock'ları Maryland sömürgecilerine karşı savaşlarında destekledi.[10] Mayıs 1654'te Vali Johan Risingh liderliğindeki Yeni İsveç'ten askerler Casimir Kalesi'ni ele geçirdi ve adını Fort Trinity ( İsveççe Trefaldigheten ) olarak değiştirdi.  Calvert ailesine verilen imtiyaz, bir feodal ve çağdaş öğeler karması içeriyordu. Bir yandan, malikaneler yaratma gücüne sahiplerdi. Buna karşın, yasaları ancak özgür yerleşimcilerin izni ile geliştirebiliyorlardı. Yerleşimcileri çekebilmek ve mülklerinden kar sağlayabilmek için, onlara sadece malikanelerde kiracılık değil aynı zamanda çiftlikler sunmaları gerektiğinin farkına vardılar. Bunun sonucu olarak, bağımsız çiftliklerin sayısı çoğaldı ve çiftlik sahipleri koloniyle ilgili konularda söz sahibi olmayı istediler. İlk Maryland yasama meclisi 1635’te toplandı.

İsveç , Polonya-Litvanya Topluluğu'na saldırarak Baltık'taki İkinci Kuzey Savaşı'nı başlattı ve Hollandalılar, Yeni İsveç'i ele geçirmek için Genel Direktör Peter Stuyvesant yönetiminde silahlı bir gemi filosu gönderdi. 1655 yazında Hollandalılar, Fort Trinity ve Fort Christina'yı kolayca ele geçirmek için Delaware Nehri'ne bir ordu yürüdü. İsveç yerleşimi, 15 Eylül 1655'te resmi olarak Hollanda Yeni Hollanda'ya dahil edildi, ancak İsveçli ve Fin yerleşimcilere yerel özerklik verildi. Kendi milislerini, dinlerini, mahkemelerini ve topraklarını korudular.[11] Bu, 24 Haziran 1664'te başlatılan Yeni Hollanda'nın İngiliz fethine kadar sürdü. York Dükü, New Jersey'i , öngörülen New York kolonisinden ayrı olarak tescilli bir koloni olmak için John Berkeley ve George Carteret'e sattı. İşgal, 29 Ağustos 1664'te New Amsterdam'ın alınmasıyla başladı ve Ekim ayında Fort Casimir'in ( New Castle, Delaware ) ele geçirilmesiyle sona erdi. Bu, İkinci İngiliz-Hollanda Savaşı'nın başında gerçekleşti.[12] 1640’a gelindiğinde İngilizler New England kıyısında ve Chesapeake Körfezinde güçlü koloniler kurmuş bulunuyorlardı. İki bölge arasında Hollandalılar ve küçük İsveç toplumu vardı. Batıda ise yerli Amerikalılar yani Kızılderililer yaşıyorlardı.

Yeni İsveç gayri resmi olarak varlığını sürdürdü ve bir miktar göç ve genişleme devam etti. Wicaco'daki ilk yerleşim, 1669'da Philadelphia'daki Society Hill'de bulunan bir İsveç kütük sığınağı ile başladı. Daha sonra, Gloria Dei (Eski İsveçliler) Philadelphia Kilisesi'nin sitede inşa edildiği yaklaşık 1700 yılına kadar bir kilise olarak kullanıldı.[13] Yeni İsveç nihayet, 24 Ağustos 1682'de William Penn'in Pennsylvania tüzüğüne toprakları dahil edildiğinde sona erdi.  Bazan dost bazan düşman olan Doğu kabileleri artık Avrupalılara yabancı değillerdi. Kızılderililer yeni teknolojilerle ve ticaretle içli dışlı olmaktan  yararlanmakla birlikte,  ilk yerleşimcilerin getirdikleri hastalıklar ve sürekli yeni arazi elde etmek için sergiledikleri büyük hırs, onların uzun yıllardır alışık oldukları yaşam biçimine karşı ciddi bir tehdit oluşturuyordu.

Başlangıçta Avrupalı yerleşimcilerle yürütülen ticaret belirli yenilikler getirdi: bıçaklar, baltalar, silahlar, kap kaçak, olta iğneleri ve çok sayıda yeni alet ve edevat. Ticarete ilk girişen Kızılderililer, bunu yapmayan rakipleri karşısında önemli bir kazanım sağladılar.

Gibbstown, New Jersey'deki CA Nothnagle Günlük Evi, New Jersey'deki en eski ev olan 1638'de inşa edildi

Önemi ve mirası[değiştir | kaynağı değiştir]

Wilmington, Delaware'in kuruluşunu anan ABD Posta pulu (1938)

Tarihçi H. Arnold Barton, Yeni İsveç'in en büyük öneminin, koloninin İsveç'te yarattığı Amerika'ya olan güçlü ve kalıcı ilgi olduğunu öne sürdü,[14] ancak büyük İsveç göçü 19. yüzyılın sonlarına kadar gerçekleşmedi. 1870'den 1910'a kadar, bir milyondan fazla İsveçli Amerika'ya geldi ve özellikle Minnesota'ya ve Yukarı Ortabatı'nın diğer eyaletlerine yerleşti. Yeni İsveç'in izleri, Wilmington, Delaware'deki Holy Trinity Kilisesi, Philadelphia'daki Gloria Dei Kilisesi ve St. James Kingsessing Kilisesi, Swedesboro, New Jersey'deki Trinity Piskoposluk Kilisesi ve Swedesburg, Pennsylvania'daki Christ Church dahil olmak üzere, aşağı Delaware Vadisi'nde varlığını sürdürüyor. Bu kiliselerin tümü yaygın olarak "Eski İsveçliler Kilisesi" olarak bilinir.[15] Christiana, Delaware, bölgedeki İsveç adına sahip birkaç yerleşim yerinden biridir ve Upland, Upland, Pennsylvania olarak varlığını sürdürmektedir. Swedesford Road , Pennsylvania'daki Chester ve Montgomery County'de hala bulunur, ancak Swedesford uzun zamandan beri Norristown olmuştur . Güney Philadelphia'daki Amerikan İsveç Tarihi Müzesi, Yeni İsveç kolonisinden birçok sergi, belge ve esere ev sahipliği yapıyor.[16] Massachusetts Körfezi, dinsel temellerle yönetilen tek koloni değildi. Zengin bir Quaker ve II. Charles’in dostu olan William Penn’e, 1681’de Delaware Nehri’nin batısında, sonradan Pennsylvania adını alan, geniş bir arazi verildi.  Penn, bu araziye yerleştirmek amacıyla İngiltere’den ve Avrupa kıtasından çok sayıda protestan - Quaker, Mennonite, Amish, Moravian ve Baptist - topladı.

Penn bir yıl sonra geldiğinde, Delaware Nehri kıyılarında Hollandalı, İsveçli ve İngiliz yerleşimci yaşamaya başlamış bulunuyordu. Orada Philadelphia’yı, “Kardeşçe Aşk Kenti”ni kurdu.

Nya Sverige.svg

Kalıcı yerleşimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Delaware". World Statesmen. Erişim tarihi: 18 Ocak 2015. 
  2. ^ Copy the cite data from the New American Heritage book of Indians on Susquehannock.
  3. ^ "A Brief History of New Sweden in America". The Swedish Colonial Society. 
  4. ^ The Contest for the Delaware Valley: Allegiance, Identity, and Empire in the Seventeenth Century. Louisiana State University Press. 2013. ISBN 978-0-8071-5060-3. 
  5. ^ McCormick, p. 12; Munroe, Colonial Delaware, p. 16.
  6. ^ New York Atlas of Historical County Boundaries. The Newbury Library. 1993. s. 5. 
  7. ^ "Estonians in North America, 1627–1896". www.oocities.org. 
  8. ^ Jennings, p.117
  9. ^ Shorto, Russell, The Island at the Center of the World, Part II; Chapter 6; Pages 115–117.
  10. ^ Jennings, p. 120
  11. ^ "Upland Court". West Jersey History Project. 
  12. ^ Munroe, History of Delaware, pp. 30–31
  13. ^ "Gloria Dei (Old Swedes') Church". National Park Service. 
  14. ^ Barton, A Folk Divided, 5–7.
  15. ^ Project Canterbury. Swedish Folk within Our Church (Thomas Burgess. New York: Foreign-Born Americans Division, Episcopal Diocese of New York. National Council, 1929) http://anglicanhistory.org/lutherania/swedish_folk
  16. ^ "Museum Galleries | American Swedish Historical Museum". www.americanswedish.org (İngilizce). Erişim tarihi: 7 Şubat 2018. 
  17. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p Johnson, Amandus. The Swedish settlements on the Delaware, 1638–1664.. Swedish Colonial Society, 1911.
  18. ^ Land Title Origins: A Tale of Force and Fraud, Beard Books, 2000 [1945], s. 242, ISBN 1-893122-89-1 
  19. ^ "Their houses are some Built of timber": The colonial timber frame houses of Fenwick's Colony, New Jersey. University of Michigan Ann Arbor. 2007. s. 182. ISBN 9780549186526. Erişim tarihi: 24 Temmuz 2013. 
  20. ^ Salem, NJ, New York: S. Tuttle, 1844, In 1641, some English families, (probably emigrants from New Haven, Conn.,) embracing about 60 persons, settled on Ferken's creek (now Salem.) About this period, the Swedes bought of the Indians the whole district from Cape May to Raccoon creek; and, in order to unite these English with the Swedes, the Swedish governor, Printz, who arrived from Sweden the year after, (1642,) was to "act kindly and faithfully toward them; and as these English expected soon, by further arrivals, to increase their numbers to several hundreds, and seemed also willing to be subjects of the Swedish government, he was to receive them under allegiance, though not without endeavoring to effect their removal." 
  21. ^ "Trinity Episcopal Church". The Swedish Colonial Society. 15 Ocak 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  22. ^ "History: Early Settlement". Trinity Episcopal "Old Swedes" Church. Trinity Episcopal "Old Swedes" Church. 5 Eylül 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. 

Kullanılan kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Barton, H. Arnold (1994). Bölünmüş Bir Halk: Vatan İsveçliler ve İsveçli Amerikalılar, 1840–1940 . Uppsala: Acta Universitatis Upsaliensis
  • Benson, Adolph B. ve Naboth Hedin, ed. (1938) Amerika'da İsveçliler, 1638–1938 . İsveç Amerikan Yüzüncü Yıl Derneği. New Haven, Connecticut: Yale University Press978-0-8383-0326-9
  • Jennings, Francis, (1984) Belirsiz Iroquois . New York: Norton0-393-01719-2
  • Johnson, Amandus (1927) Delaware'deki İsveçliler . Philadelphia: Uluslararası Baskı Şirketi
  • Munroe, John A. (1977) Sömürge Delaware . Wilmington, Delaware: Delaware Miras Basını
  • Shorto, Russell (2004) Dünyanın Merkezindeki Ada . New York: Doubleday0-385-50349-0
  • Weslager, CA (1990) Bir Adam ve Gemisi, Peter Minuet ve Kalmar Nyckel . Wilmington, Delaware: Kalmar Nyckel Vakfı0-9625563-1-9
  • Weslager, CA (1988) Yeni İsveç, Delaware 1638-1655 . Wilmington, Delaware: Orta Atlantik Basını0-912608-65-X
  • Weslager, CA (1987) New Castle'daki İsveçliler ve Hollandalılar . Wilmington, Delaware: Orta Atlantik Basını0-912608-50-1

  Bu madde Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı'nın yayınladığı kamu malı materyali içermektedir.