Ubsa Gölü

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Ubsa Gölü
Uvs-nuur.jpg
Ubsa Gölü'nün uzaydan görünüşü
Havza
Konum Uvs, Moğolistan
Koordinatlar 50°18′0″K 92°42′0″D / 50.30000°K 92.70000°D / 50.30000; 92.70000
Genel bilgiler
Akarsu (gelen) Tes
Akarsu (giden) Kapalı havza
Göl türü Tuz gölü
Uzunluk 85 km (53 mi)
Genişlik 80 km (50 mi)
Yüzölçümü 3.350 km2 (1.290 sq mi)
Ortalama derinlik 6 m (20 ft)
En derin noktası 20 m (66 ft)
Yüzey rakımı 753 m (2.470 ft)
ГВР 17010320011199000000010
Wikimedia Commons
Moğolistan üzerinde Ubsa Gölü
Ubsa Gölü
Ubsa Gölü (Moğolistan)
Asya üzerinde Ubsa Gölü
Ubsa Gölü
Ubsa Gölü (Asya)
Konum  Moğolistan,  Rusya
Kriter Doğal: ix, x
Referans 769
Tescil 2003 (27. oturum)
Bölge Asya

Ubsa Gölü, Uvs Gölü, (Moğolca: Увс Нуур - Uvs Nuur, Rusça: Убса - Ubsa, Tuvaca: Успа-Хөл - Uspa Höl) büyük bir bölümü Moğolistan'da küçük bir kısmı ise Rusya'ya bağlı Tıva Cumhuriyeti sınırları içerisinde yer alan yüksek tuz oranına sahip bir kapalı havza gölüdür. 3.350 kilometrekarelik yüzölçümüyle Moğolistan'ın en büyük gölü olma özelliğini taşıyan göl, deniz seviyesinden 759 metre yükseklikte bulunur.[1] Gölün kuzeydoğu ucu Moğolistan sınırlarını aşarak, Rusya Federasyonu'na dâhil olan Tuva Cumhuriyeti topraklarına girer. Çevresindeki en büyük yerleşim birimi Ulaangom kentidir. Çok sığ ve tuzlu olan bu gölün suyu binyıllar önce bölgeyi kaplayan bir tuzlu denizin kalıntılarıdır.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Göl anlamında Moğolca'da Nuur denilmektedir. Upsa, Ubsa sözlerinin esası ise Tuba sözüyle bağlantılı olup Tuba gölü olarak söylenebilir. Bu göl dolayı tarih boyunca Tuba adlı bir Türk topluluğunun yaşam merkezi idi. Hatta Yenisey akarsuyunun orta mecrasındaki kola Hakas Türkleri Upsa demekte ve akarsuyun adı Tuba olarak Rus kaynaklarında bile görülmektedir[2].

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Ubsa Gölü, en açık noktalarında 84 kilometrelik uzunluğa, 79 kilometrelik genişliğe sahiptir. Ortalama su derinliği 6 metre dolaylarındadır. Han Höhii tepesi ile diğer kurak bölgelerden ayrılır. Yaygın bir yanlış kanının aksine göl kırık (fay) gölü değildir. Gölü besleyen başlıca akarsular, doğuda Baruntara, Nariin ve Tesiin; batıda Altay Dağları'ndan doğan Harhiraa ve Sangil nehirleridir.[3]

Doğal çevre[değiştir | kaynağı değiştir]

Herhangi bir çıkışı olmayan büyük yüzölçümlü Ubsa Gölü'nün suyu çok tuzludur. Suyunun okyanuslarınkinden yaklaşık 5 kat defa fazla tuzlu olmasının nedeni sülfat ve sodyum iyonlarıdır.

Göl, her yıl ekim ile mayıs ayları arasında donar. Yaz aylarında su sıcaklığı yüzeyde 25 °C ile altlarda 19 °C arasında değişir.[3]

Ubsa Gölü'nde bugüne dek 29 değişik balık türü saptanmıştır. Ancak bu türlerden hiçbiri insanlar tarafından tüketilebilecek nitelikte değildir.[4]

Korunan bölgeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Gölün tamamı ve çevresindeki bölgelerin pek çoğu koruma bölgesi ilan edilmiştir. UNESCO, 12 parçadan oluşan bu bölgeyi anlatmakiçin Uvs Nuur bölgesi adını kullanmaktadır. Bu 12 bölümden her biri Avrasya biyomunun önemli parçalarını oluştururlar.[5]

Ubsa havzası[değiştir | kaynağı değiştir]

Ubsa Gölü, 70.000 kilometrekarelik Ubsa havzasının en uç noktasında yer alır ve Avrasya'daki en iyi korunmuş doğal bozkır alanlarındandır. Dünya'nın en kuzeydeki çölü ile en güneydeki tundra alanının birleştiği Rusya - Moğolistan sınırının birleştiği yerde bulunur.[6] Bu havzada Ubsa Gölü ile birlikte pek çok irili ufaklı göl bulunur ve bu göller su kuşlarının göçleri sırasında onlar için yaşamsal rol oynar.

Bu havza, Sibirya ile Orta Asya arasında iklimsel bir geçiş bölgesi olduğu için yıllık sıcaklıklar kışlık -58 °C ile yazlık 47 °C arasında değişebilir. Bu sert iklim koşullarına karşın bölge 173 kuş türü ile aralarında kar leoparıyla geyik türlerinin bulunduğu 41 memeli türüne yaşam alanı sağlar. Nüfus yoğunluğu çok düşük olup, bölgede yaşayan göçebe halkın üretim için geleneksel yöntemlere baş vurması buradaki doğal bozulmayı en alt düzeyde olmasına yardımcı olmuştur.[7]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Увс нуур". www.medeelel.mn. 9 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Şubat 2008. 
  2. ^ "Arşivlenmiş kopya". 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ağustos 2015. 
  3. ^ a b "Mongolia" (PDF). International Water Management Institute. 9 Şubat 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2008. 
  4. ^ "Uvs Nuur Basin; World Natural Heritage Site" (PDF). United Nations Institute for Training and Research. 28 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2008. 
  5. ^ "World Heritage Protection Extended to Five Natural Sites". Environmental News Service. 2003. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2008. 
  6. ^ "Ubsu-Nur Accepted into World Network of Biosphere Reserves". ISAR. 5 Mayıs 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Aralık 2006. 
  7. ^ "The Ubsunur Hollow". Greenpeace. 23 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Aralık 2006. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]