Tanımlık

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Avrupa dillerinde tanımlıklar:
  belirsiz ve belirli tanımlıklar
  sadece belirli tanımlık
  belirsiz ve eklemeli belirli tanımlıklar
  sadece eklemeli belirli tanımlık
  tanımlık yok

Tanımlık, tanım edatı, harf-ı târif veya artikel; bir isimle beraber kullanılan bir kelime olup o isme nasıl değinildiğini belirtir. O kelimenin belirli veya belirsiz, bilinir veya bilinmez olduğuna dair bilgi verir. Türkçede olmayan tanımlık sınıfı, Hint-Avrupa dillerinin birçoğunda bulunur.

Dil bilimciler, tanımlıkları belirleyiciler sınıfına koyarlar.

Tanımlıkların çeşitli fonksiyonları olabilir:

  • Belirli tanımlık (İngilizcede the, Fransızcada le ve la gibi) bir grubun belli bir üyesine değinen tekil ve çoğul isimlerden önce kullanılır. Bu tip tanımlık, daha evvel bahsi geçmiş olan bir isme tekrar değinirken kullanılır.
İngilizce: The cat is sick ("(söz konusu) kedi hasta")
  • Belirsiz tanımlık (İngilizce a/an) bir grubun herhangi bir üyesine değinmek için tekil isimlerden önce kullanılır.
İngilizce: A cat is a mammal ("Kedi bir memelidir")
  • Parçasal tanımlık, kitlesel bir ismin belirsiz bir miktarını ifade eder. Türkçe "biraz" kelimesi bu fonksiyona sahiptir.
Fransızca: Voulez-vous du café ? ("Biraz kahve ister misiniz?" veya "Kahveden ister misiniz?")
  • Sıfır tanımlık, tanımlığın yokluğudur, bazı dillerde "bir" kelimesine tezat olarak kullanılır.
İngilizce: Cats love fish ("Kediler balık sever")

Bazı dillerde belirli tanımlık bir ek olarak kelimenin sonuna gelir

Çeşitli Dillerde Tanımlıkların Kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Arapça[değiştir | kaynağı değiştir]

Arapçada belirsiz tanımlık yokken belirli tanımlık, kelimenin önüne getirilen bir ektir: بيت (bejt(un))‎ ev, البيت (al-bejt(u))‎, (söz konusu) ev

Arnavutça[değiştir | kaynağı değiştir]

Arnavutçada belirli tanımlık, kelimenin sonuna getirilen bir harftir: shtëpi, ev shtëpia, (söz konusu) ev

Fransızca[değiştir | kaynağı değiştir]

Fransızcada yalnızca iki adet cinsiyet bulunduğundan (feminin ve masculin) iki temel tanımlık vardır. Tanımlıklar kendi içlerinde tekil ve çoğul olmak üzere ikiye ayrılırlar. Çoğul tanımlıklar genellikle cinsiyet taşımazlar. Bunun dışında Fransızca, belirli (le, la, les) ve belirsiz (un, une, des) tanımlıkları da birbirinden ayırmaktadır.

Belirli tanımlıklar diğer dillerde de olduğu gibi doğrudan ve net bir biçimde tanımlanan kelimeler için kullanılır.

Fransızcada belirli tanımlık kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Le frère de Marie habite à Nantes. (Marie'nin kardeşi Nantes'de oturuyor.) → Bu cümleden herhangi bir erkek kardeşten ziyade, net bir biçimde Marie'nin kardeşi ifade edilmektedir.

La maison de mes parents est grande. (Ebeveynlerimin evi büyük.) → Burada da net bir biçimde kime ait olduğu belli olan bir evden söz edilmektedir. Bu sebeple belirli tanımlık kullanılmaktadır.

Fransızcada belirsiz tanımlık kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

J’aime les fleurs de Marie ! (Marie'nin çiçeklerini seviyorum!) → Bu cümleden de anlaşıldığı üzere tam olarak hangi çiçeklerin sevildiği net bir biçimde belirlenmiş değildir.

Marie a un frère. (Marie'nin bir kardeşi var.) Mes parents habitent dans une maison rouge. (Annem ve babam kırmızı bir evde oturuyorlar.) J’aime des fleurs. (Çiçekleri severim.) → Verilen tüm örneklerde bahsi geçen kelime net bir biçimde açıklanmış değildir. Hangi kardeş, hangi ev, hangi çiçekler gibi sorular cevaplanamamaktadır.

Fransızcada parçasal tanımlık kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız Parçasal tanımlık

İzlandaca[değiştir | kaynağı değiştir]

İzlandacada belirli tanımlık, kelimenin sonuna getirilen bir ektir: hestur, at; hesturinn, (söz konusu) at

Norveççe[değiştir | kaynağı değiştir]

Norveççede belirli tanımlık, kelimenin sonuna getirilen bir ektir: stol, iskemle; stolen, (söz konusu) iskemle

Rumence[değiştir | kaynağı değiştir]

Rumencede belirli tanımlık, kelimenin sonuna getirilen bir ektir: drum, yol; drumul, (söz konusu) yol

Türkçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkçede ayrı bir kelime olarak belirli tanımlık bulunmamasına rağmen belirtme eki -i bazı cümlelerde benzer bir fonksiyonu yerine getirir.[1]

  • Cam kırdı. (herhangi bir cam)
  • Camı kırdı. (o camdan söz edilmekte)

Benzer şekilde "bir" sıfatı da bazen belirsiz tanımlık fonksiyonunu yerine getirir:

  • Sepetten bir elma aldım.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Prof Dr. Muharrem Ergin. Üniversiteler için Türk Dili. sf 196. Bayrak Yayınevi. İstanbul. 2009.