Tanımlık

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Avrupa dillerinde tanımlıklar:
  belirsiz ve belirli tanımlıklar
  sadece belirli tanımlık
  belirsiz ve eklemeli belirli tanımlıklar
  sadece eklemeli belirli tanımlık
  tanımlık yok

Tanımlık, tanım edatı, harf-ı târif veya artikel; bir isimle beraber kullanılan bir kelime olup o isme nasıl değinildiğini belirtir. O kelimenin belirli veya belirsiz, bilinir veya bilinmez olduğuna dair bilgi verir. Türkçede olmayan tanımlık sınıfı, Hint-Avrupa dillerinin birçoğunda bulunur.

Dil bilimciler, tanımlıkları belirleyiciler sınıfına koyarlar.

Tanımlıkların çeşitli fonksiyonları olabilir:

  • Belirli tanımlık (İngilizcede the, Fransızcada le ve la gibi) bir grubun belli bir üyesine değinen tekil ve çoğul isimlerden önce kullanılır. Bu tip tanımlık, daha evvel bahsi geçmiş olan bir isme tekrar değinirken kullanılır.
İngilizce: The cat is sick ("(söz konusu) kedi hasta")
  • Belirsiz tanımlık (İngilizce a/an) bir grubun herhangi bir üyesine değinmek için tekil isimlerden önce kullanılır.
İngilizce: A cat is a mammal ("Kedi bir memelidir")
  • Parçasal tanımlık, kitlesel bir ismin belirsiz bir miktarını ifade eder. Türkçe "biraz" kelimesi bu fonksiyona sahiptir.
Fransızca: Voulez-vous du café ? ("Biraz kahve ister misiniz?" veya "Kahveden ister misiniz?")
  • Sıfır tanımlık, tanımlığın yokluğudur, bâzı dillerde "bir" kelimesine tezat olarak kullanılır.
İngilizce: Cats love fish ("Kediler balık sever")

Bazı dillerde belirli tanımlık bir ek olarak kelimenin sonuna gelir

Arapça[değiştir | kaynağı değiştir]

Arapça'da belirsiz tanımlık yokken belirli tanımlık, kelimenin önüne getirilen bir ektir: بيت (bejt(un))‎ ev, البيت (al-bejt(u))‎, (söz konusu) ev

Arnavutça[değiştir | kaynağı değiştir]

Arnavutça'da belirli tanımlık, kelimenin sonuna getirilen bir harftir: shtëpi, ev shtëpia, (söz konusu) ev

Fransızca[değiştir | kaynağı değiştir]

Fransız dilinde yalnızca iki adet cinsiyet bulunduğundan (feminin ve masculin) iki temel tanımlık vardır. Tanımlıklar kendi içlerinde tekil ve çoğul olmak üzere ikiye ayrılırlar. Çoğul tanımlıklar genellikle cinsiyet taşımazlar. Bunun dışında Fransızca, belirli (le, la, les) ve belirsiz (un, une, des) tanımlıkları da birbirinden ayırmaktadır.

Belirli tanımlıklar diğer dillerde de olduğu gibi doğrudan ve net bir biçimde tanımlanan kelimeler için kullanılır.

Fransızca'da belirli tanımlık kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Le frère de Marie habite à Nantes. (Marie'nin kardeşi Nantes'de oturuyor.) → Bu cümleden herhangi bir erkek kardeşten ziyade, net bir biçimde Marie'nin kardeşi ifade edilmektedir.

La maison de mes parents est grande. (Evebeynlerimin evi büyük.) → Burada da net bir biçimde kime ait olduğu belli olan bir evden söz edilmekte. Bu sebeple belirli tanımlık kullanılmaktadır.

Fransızca'da belirsiz tanımlık kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

J’aime les fleurs de Marie ! (Marie'nin çiçeklerini seviyorum!) → Bu cümleden de anlaşıldığı üzere tam olarak hangi çiçeklerin sevildiği net bir biçimde belirlenmiş değildir.

Marie a un frère. (Marie'nin bir kardeşi var.) Mes parents habitent dans une maison rouge. (Annem ve babam kırmızı bir evde oturuyorlar.) J’aime des fleurs. (Çiçekleri severim.) → Verilen tüm örneklerde bahsi geçen kelimene net bir biçimde açıklanmış değildir. Hangi kardeş, hangi ev, hangi çiçekler gibi sorular cevaplanamamaktadır.

Fransızca'da parçasal tanımlık kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız Parçasal tanımlık

İzlandaca[değiştir | kaynağı değiştir]

İzlandaca'da belirli tanımlık, kelimenin sonuna getirilen bir ektir: hestur, at; hesturinn, (söz konusu) at

Norveççe[değiştir | kaynağı değiştir]

Norveççe'de belirli tanımlık, kelimenin sonuna getirilen bir ektir: stol, iskemle; stolen, (söz konusu) iskemle

Rumence[değiştir | kaynağı değiştir]

Rumence'de belirli tanımlık, kelimenin sonuna getirilen bir ektir: drum, yol; drumul, (söz konusu) yol

Türkçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkçe'de ayrı bir kelime olarak belirli tanımlık bulunmamasına rağmen belirtme eki -i bâzı cümlelerde benzer bir fonksiyonu yerine getirir.[1]

  • Cam kırdı. (herhangi bir cam)
  • Camı kırdı. (o camı tabii ki!)

Benzer şekilde "bir" sıfatı da bazen belirsiz tanımlık fonksiyonu yerine getirir:

  • Sepetten bir elma aldım.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Prof Dr. Muharrem Ergin. Üniversiteler için Türk Dili. sf 196. Bayrak Yayınevi. İstanbul. 2009.