Seyelan

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Normal koşullarda (üstte) ve on beş dakikalık şiddetli yağmurdan sonra (aşağıda) bir kentsel alt geçit.

Yağışlarda ya da kar erimelerinden sonra suların yer yüzeyinin tamamını kaplayarak akması olayına seyelan denir. Ani sel, alçakta bulunan alanların hızlı bir şekilde taşmaktadır. Şiddetli fırtına, kasırga, tropikal fırtına veya buz tabakaları veya kar tarlaları üzerinden akan buz veya kardan eriyen su ile ilişkili şiddetli yağmur neden olabilir. Ani sel baskınları, 1889 Johnstown selinden önce meydana gelen doğal bir buz veya enkaz barajının veya insan yapımı bir baraj gibi bir insan yapısının çökmesinden sonra da meydana gelebilir. Ani sel baskınları, yağışla selin başlangıcı arasında altı saatten daha az bir zaman ölçeğine sahip olmasıyla normal sellerden ayırt edilir.[1] Geçici olarak kullanılamayan su bazen bazı bitkiler tarafından büyümek için kullanılır.[2] Bununla birlikte, daha kuru alanlarda gelişen bitkiler, büyük miktarda su nedeniyle bitkiler strese girebileceğinden, sel baskınından zarar görebilir.[2]

Nedenleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ani sel baskınları çeşitli koşullar altında meydana gelebilir. Ani su baskını, doymuş toprağa veya emme kabiliyeti zayıf olan kuru toprağa hızla yağmur yağdığında meydana gelir. Yüzey akışı oluklarda ve akarsularda toplanır ve daha büyük hacimler oluşturmak için birleştiklerinde, genellikle su ve döküntülerin hızla akan bir cephesini oluşturur.

Ani su basmış bir yolda sürüş.

Ani sel baskınları en çok yakın zamanda yağış alan kuru alanlarda meydana gelir, ancak yağış kaynağından aşağı havzada, kaynaktan kilometrelerce uzakta bile görülebilirler. Yanardağların üzerindeki veya yakınındaki alanlarda, buzulların yoğun ısı nedeniyle eridiği patlamalardan sonra ani seller de meydana geldi. Ani sellerin Amerika Birleşik Devletleri'nin en yüksek dağ sıralarında meydana geldiği bilinmektedir ve ayrıca Güneybatı Amerika Birleşik Devletleri'nin kurak ovalarında da yaygındır. Ani su baskınları, kasırgalar ve diğer tropikal fırtınaların yaydığı yoğun yağışların yanı sıra buz barajlarının ani çözülme etkisinden de kaynaklanabilir.[3][4] İnsan faaliyetleri de ani sellerin oluşmasına neden olabilir. Barajlar çöktüğünde, büyük miktarda su serbest bırakılabilir ve yoluna çıkan her şeyi yok edebilir.[4]

Tehlikeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ani bir sel, küçük bir hendeği büyük ölçüde sular altında bırakır. Ahırları da sular altında bırakır ve yeni kurulan drenaj borularını yırtar.

Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Hava Durumu Servisi ani seller için "Arkanı Dön, Boğulma" tavsiyesinde bulunur; yani, insanların bir ani sel bölgesini geçmeye çalışmaktansa, alanından çıkmalarını tavsiye eder. Birçok insan, ani sellerin tehlikelerini hafife alma eğilimindedir. Ani selleri en tehlikeli kılan şey ani yapıları ve hızlı hareket eden sularıdır. Bir araç, süpürülmeye karşı çok az koruma sağlar veya hiç sağlamaz; insanları aşırı özgüvenli hale getirebilir ve ani selden kaçınma olasılığını azaltabilir. Ani sel felaketlerine atfedilen ölümlerin yarısından fazlası, su basmış kavşakları geçmeye çalışırken araçlarla süpürülen insanlardır.[5] 2 fit (0,61 m) kadar az su, çoğu SUV tipi aracı taşımak için yeterlidir.[6] ABD Ulusal Hava Durumu Servisi 2005 yılında, ulusal 30 yıllık ortalama kullanarak, sellerde yılda ortalama 127 kişi, yıldırım (73), kasırga (65) veya kasırgalar (16) ile karşılaştırıldığında daha fazla kişinin öldüğünü bildirdi.[7]

Moğolistan , Gobi'de bir fırtına sonrası ani sel.

Çöllerde ani seller birkaç nedenden dolayı özellikle ölümcül olabilir. Birincisi, kurak bölgelerdeki fırtınalar seyrektir, ancak çok kısa sürede muazzam miktarda su getirebilirler. İkincisi, bu yağmurlar genellikle zayıf emici ve genellikle kil benzeri toprağa düşer, bu da nehirlerin ve diğer su kanallarının üstesinden gelmek zorunda olduğu akış miktarını büyük ölçüde artırır.[8] Bu bölgeler, ya seyrek nüfus ya da yoksulluk nedeniyle ya da bölge sakinleri ani sel riskinin olmadığına inandıkları için, daha yağışlı bölgelerin suyu, fırtına drenajları, menfezler ve tutma havzaları gibi yapılardan ve yollardan yönlendirmek zorunda olduğu altyapıya sahip olmama eğilimindedir masrafı haklı çıkarmak için yeterince yüksek. Aslında bazı bölgelerde çöl yolları sıklıkla kuru bir nehir ve köprüsüz dere yataklarını geçer. Sürücünün bakış açısından, birkaç saniye içinde aracın önünde veya çevresinde beklenmedik bir şekilde bir nehir oluştuğunda açık hava olabilir.[9] Son olarak, su kanallarını temizlemek için düzenli yağmurun olmaması, çöllerdeki ani sellerin kayalar, dallar ve kütükler gibi büyük miktarlarda döküntüler tarafından yönlendirilmesine neden olabilir.

Derin yarıklı kanyonlar, mesa mil ötede meydana gelen bir fırtınayla sular altında kalabileceğinden yürüyüşçüler için özellikle tehlikeli olabilir. Sel kanyonu süpürür; Kanyon selden kaçınmak için tırmanmayı ve yoldan çıkmayı zorlaştırıyor.

Ani Sel Etkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

New Orleans May 2018 Flooding - Flooded Walkway.jpg

Ani sel baskınları, hem yapılı hem de doğal çevrede ciddi etkilere neden olur. Özellikle kentsel alanlarda, ani sellerin etkileri yıkıcı olabilir ve binalar ve altyapı hasarlarından bitki örtüsü, insan yaşamı ve hayvancılık üzerindeki etkilere kadar geniş bir çeşitlilik gösterebilir.[10] 2020'de bir etki şiddeti ölçeği önerilmiş olup, etki türleri ve şiddetinin sınıflandırılması yoluyla ani taşkın etkilerine tutarlı bir genel bakış sağlamakta ve taşkın yatağı boyunca bunların mekansal kapsamını sürekli bir şekilde haritalamaktadır. Etkilenen unsurlara bağlı olarak, taşkın etkileri 4 kategoriye ayrılmıştır: (i) yapılı çevre üzerindeki etkiler (ii) insan yapımı mobil nesneler üzerindeki etkiler, (iii) doğal çevre üzerindeki etkiler (bitki örtüsü, tarım, jeomorfoloji ve kirlilik) ve (iv) insan nüfusu üzerindeki etkiler (tuzaklar, yaralanmalar, ölümler). Ortaya çıkan haritalar gelecekteki etkiler hakkında içgörüler sunarak yüksek önem derecesine sahip alanları vurguladığından, ölçek önleme planlaması için bir araç olarak önerilmiştir.

Önemli Örnekler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Ani sellerin listesi

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Ani Sel Tanımı". Ulusal Hava Servisi. Erişim tarihi: Ağustos 31, 2017. 1 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  2. ^ a b "Su baskını bitkileri nasıl etkiler". Bitki bilimci. Erişim tarihi: 14 Temmuz 2020. 30 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  3. ^ "Su Baskını". Sinclair Acquisition IV, Inc. 2007. 27 Şubat 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2009-09-09. 
  4. ^ a b "Sel ve ani sel tanımları". Ulusal Hava Durumu Servisi. 29 Eylül 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  5. ^ "Saatler, Uyarılar ve Öneriler - Ani Sel Uyarısı" Ulusal Hava Servisi. Arşivlenen 2008-01-11 tarihinde orijinal. Erişim tarihi: 2007-06-25.
  6. ^ Amerika Birleşik Devletleri'nde hava durumu ile ilgili 1 numaralı katil olan sellere hazırlık kılavuzu ABD Ticaret Bakanlığı, Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi Ulusal Hava Servisi, Federal Acil Durum Yönetim Ajansı Amerikan Kızıl Haçı Temmuz 1992. Erişim tarihi: 2007-06-25.
  7. ^ "Arkanı Dön, Boğulma" Erişim tarihi: 2007-06-25
  8. ^ Campos, Priscila Celebrini de Oliveira; Paz, Igor (2020)."Yağmur Göstergelerinin Dağılımının ve Taşkın Etkilerinin Mekansal Tanısı: Itaperuna, Rio de Janeiro - Brezilya'da Örnek Olay" Su. 12 (4): 1120. doi: 10.3390 / w12041120.
  9. ^ McGuire, Thomas (2004)."Hava Tehlikeleri ve Değişen Atmosfer" (PDF). Yer Bilimi: Fiziksel Ortam. Amsco School Pubns Inc. s. 571. ISBN 0-87720-196-X. Arşivlenen orijinal (PDF), 2008-06-25. Erişim tarihi: 2008-07-17.
  10. ^ Diakakis M .; Deligiannakis G .; Antoniadis Z .; Melaki M .; Katsetsiadou K.N .; Andreadakis E .; Spyrou N.I. Ve Gogou M. (2020). "Ani sel etkilerinin sınıflandırılması ve haritalanması için bir ani sel etkisi şiddet ölçeği önerisi". Hidroloji Dergisi. 590.doi:10.1016/j.jhydrol.2020.125452.
  11. ^ "Nepal'in Seti River Felaketini Anlamak". 14 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  12. ^ "Şiddetli yağmurlar güney Rusya'yı sular altında bırakırken en az 105 ölü". 10 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  13. ^ "Rusya'nın Putin'i, selden 150 ölümünden sonra cevap istiyor". 
  14. ^ "Uttarakhand: 5000'den fazla ölü; 2000 hala mahsur durumda". 2 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  15. ^ "Ellicott Şehri sel, kalkınmanın dokuz aylık dondurulması çağrısında bulundu". 9 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  16. ^ "Ağustos 2016'daki tarihi sele ne sebep oldu ve bunun tekrar olma nedir?". 10 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  17. ^ "GÜNEY İSRAİL FLOODS'DA 9 GENÇ ÖLÜ". 26 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  18. ^ "'Çok hızlı bir şekilde uzaklaştı': Kayıp Md. Adam selde mahsur kalan kadına yardım ile ilgileniyor". 28 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  19. ^ "Tragedia raganello: allerta gialla ignorata, tragedia evitabile". 9 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  20. ^ "Avrupa'da sel felaketinde 15 kişi öldükten sonra kayıp aranıyor". 11 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  21. ^ [Güneybatı Fransa'nın Aude Bölgesinde Ani Taşkınlar Ölümcül Oluyor "Güneybatı Fransa'nın Aude Bölgesinde Ani Taşkınlar Ölümcül Oluyor"] |url= değerini kontrol edin (yardım). 
  22. ^ "Ölü Deniz sellerinde ölüm sayısı 21'e yükseldi". 26 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  23. ^ "Sel suları İran'a akın ediyor, bir ay yağan yağmurun yolları nehirlere çevirmesinden sonra en az 23 kişi öldü". 21 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  24. ^ "Afganistan'da Sel En Az 16 Öldürdü, Resmi Yazılar". 29 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi.