İçeriğe atla

Prunus serrulata

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Prunus serrulata
Biyolojik sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Plantae
Şube: Tracheophyta
Sınıf: Magnoliopsida
Takım: Rosales
Familya: Rosaceae
Oymak: Amygdaleae
Cins: Prunus
Tür: P. serrulata
İkili adlandırma
Prunus serrulata
Lindl., Trans. Hort. Soc. London 7: 238 (1830).

Prunus serrulata, Japonya, Çin, Kore ve Vietnam'da doğal olarak yetişen bir kiraz ağacı türüdür. Rosaceae familyasına aittir.[1] Bu terim aynı zamanda Japonya'ya özgü bir kiraz ağacı olan Prunus speciosa'dan (Oshima kirazı) üretilen bir kültivar anlamındadır.[2][3]

Tarihsel olarak, Japonlar çeşitli yabani türlerin karmaşık melezlenmesiyle elde edilen kiraz ağaçlarının seçici ıslahı yoluyla birçok kültivar geliştirmişlerdir ve bunlar tüm dünyada süs bitkisi olarak kullanılır. Bunlardan, Oshima kirazı temel alınarak yapılan karmaşık türler arası melezlemelerden elde edilen kültivarlar, Cerasus Sato-zakura Grubu olarak da bilinir.[3][4][5]

Çeşitler ve formlar

[değiştir | kaynağı değiştir]

Sınıflandırma

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kiraz çiçeklerinin sınıflandırılması ülkeden ülkeye ve dönemden döneme değişir. Örneğin, Japon sınıflandırmasında, P. serrulata Lindl. f. albida, P. serrulata var. spontanea, P. serrulata var. pubescens ve P. serrulata Lindl. var. sachalinensis, bu tür'ü oluşturan varyeteler ve form, genetik, morfolojik ve çiçeklenme zamanı farklılıkları nedeniyle bağımsız türler olarak sınıflandırılır.[6]

Çeşitli varyeteler ve form (veya tür) vardır:

  • Prunus serrulata f. albida (eş anlamlısı Prunus speciosa). Japonya.[7]
  • Prunus serrulata var. spontanea veya Prunus serrulata f. spontanea (eş anlamlısı ''Prunus yamasakura'' [ja]). Japonya.[8]
Bazı kitaplarda P. yamasakura 'nın Çin ve Kore'de yabani olarak yetiştiği belirtilirken, P. leveilleana ve P. sargentii türlerinin P. yamasakura ile karıştırıldığı ifade edilmektedir.[8]
  • Prunus serrulata var. pubescens (eş anlamlısı Prunus leveilleana). Japonya, Kore, Çin.[9]
  • Prunus serrulata var. sachalinensis (syn. Prunus sargentii). Japonya, Kore, Doğu Rusya, Çin.[10]

Ağaçlar ve çiçekler

[değiştir | kaynağı değiştir]

Prunus serrulata, kısa ve tek gövdeli, yoğun taç yapılı, 7,9-11,9 metre (26-39 ft) yüksekliğe ulaşan küçük yaprak döken bir ağaçtır. Kabuğu pürüzsüz, kestane rengi kahverengidir ve belirgin yatay mercimek benzeri çıkıntılara sahiptir. Yapraklar almaşık dizilmiş, basit, oval-mızrak şeklinde, 5–13 cm uzunluğunda ve 2,5–6,5 cm genişliğinde, kısa saplı ve testere dişli veya çift testere dişli kenarlıdır. Sonbaharın sonunda yeşil yapraklar sarı, kırmızı veya koyu kırmızıya döner.[2]

Çiçekler, ilkbaharda yeni yapraklar çıktığı sırada, kısa sürgünler üzerindeki düğüm noktalarında iki ila beşli kümeler halinde oluşur; yabani tür ağaçta beyazdan pembeye değişen renkte ve beş taç yapraklıdır. Meyvesi olan sakuranbo, Prunus avium 'dan farklı olarak daha küçük boyutlu ve daha acı bir tada sahiptir; sakuranbo, 8-10 mm çapında küresel, siyah bir drupa (etli meyve) türüdür. Acı tadı nedeniyle çiğ sakuranbo yenmez ve nadiren tüketilir; bunun yerine içindeki çekirdek çıkarılır ve etli kısmı saklanır.

Evrimsel süreçten dolayı, meyve sadece küçük, oval, kiraz benzeri bir meyve olarak gelişti, ancak çekirdeğin etrafında az miktarda etli bir kütleden öteye gelişmedi; P. serrulata' çiçekleri için yetiştirildiği için, meyveleri, meyveleri için yetiştirilen kiraz çeşitleri gibi büyümez.

Çeşitler

[değiştir | kaynağı değiştir]

Prunus serrulata cinsi içinde, Japonya'ya özgü Prunus speciosa (Oshima kirazı) türünden türetilen birçok kültivar, hem Japonya'da hem de dünyanın ılıman bölgelerinde yaygın olarak çiçekli süs ağacı olarak yetiştirilir. Birçok kültivar seçilmiştir ve bunların çoğunda stamenlerin yerini ek taç yapraklarının aldığı çift çiçekler bulunur. Ormancılık ve Orman Ürünleri Araştırma Enstitüsü tarafından 2014 yılında gerçekleştirilen benzeri görülmemiş ve ayrıntılı bir DNA araştırmasına göre, dünya genelinde hanami için kullanılan birçok kiraz çiçeği çeşidi, P. sargentii, P. itosakura, P. leveilleana, P. apetala, P. incisa ve P. campanulata gibi yabani türlerin, Japonya'ya özgü bir tür olan Oshima kirazı ile karmaşık melezlenmesi sonucu ortaya çıkmıştır.[4][11]

Kamakura Döneminde güney Kanto bölgesinde nüfus artışı yaşanırken, aslen Izu Oshima Adası'ndan olan Oshima kirazları, yetiştirilmek üzere Honşū'ya (Japonya'nın ana adası) getirildi ve Japonya'nın başkenti Kyoto'ya taşındı. Muromachi Döneminde, Oshima kirazları P. yamasakura ile melezlendi ve 'Fugenzo' ve 'Mikurumakaishi' gibi Sato-zakura grubu çeşitleri ortaya çıkmaya başladı. Edo Döneminde, çeşitli çift çiçekli çeşitler üretildi ve nehir kıyılarına, Budist tapınaklarına, Şinto tapınaklarına ve Edo gibi şehirlerdeki daimyo bahçelerine dikildi ve şehirlerde yaşayan sıradan insanlar da bunlardan faydalanabildi. O döneme ait belgelerde 200'den fazla kiraz ağacı çeşidi kaydedilmiş olup, 'Kanzan' gibi günümüzde bilinen kiraz ağacı çeşitlerinden de bahsedilir.[4][11]

Amerikan sınıflandırmasında bu çeşitler Prunus serrulata var. lannesiana veya Prunus serrulata var. pendula (eş anlamlısı Prunus lannesiana) olarak sınıflandırılır. Bununla birlikte, ayrıntılı DNA çalışmaları bunların Oshima kirazı ile karmaşık türler arası melezler olduğunu ortaya koymuştur, bu nedenle Prunus Sato-zakura grubu veya Cerasus Sato-zakura grubu olarak sınıflandırılırlar.[3][4][11]

'Kanzan', Avrupa ve Kuzey Amerika'da kiraz çiçeği izleme amacıyla en çok tercih edilen Japon kiraz ağacı çeşididir. Japonya'nın önde gelen çeşitlerinden 'Yoshino kirazı' ile karşılaştırıldığında, soğuk bölgelerde bile iyi yetişmesi, küçük ve bahçeye dikilmesinin kolay olması, büyük çiçekleri ve koyu pembe yaprakları nedeniyle popülerdir. Almanya'nın Bonn şehrinde, 1980'lerin sonlarında 300 adet Kanzan kiraz ağacının dikildiği bir sıra kiraz ağacı bulunmaktadır. Batı ülkelerinde, kökeni Kanzan'a dayanan 'Pink Perfection' ve 'Royal Burgundy' şarapları üretilmiştir.[12][13]

Bazı çeşitlerde dişi organ yaprak gibi değişir ve dişiliğini kaybeder; örneğin 'Fugenzo' [ja] ve 'Ichiyo' [ja] sadece aşılama ve çelikleme gibi yapay yöntemlerle çoğaltılabilir.[14]

Avrupa ve Kuzey Amerika'da yetiştirilirken genellikle Prunus avium köklerine aşılanır; yetiştirilen formlar nadiren meyve verir. Japon Hanami geleneğinin bir parçası olarak kabul edilir.

Bazı önemli kültivarlar şunlardır:

  • 'Kanzan'. = 'Sekiyama' veya 'Kwanzan'. Cerasus Sato-zakura Grubu 'Sekiyama' Koidz[15] Bahçe Başarı Ödülü.
Çiçekler pembe, çift katlı; Genç yapraklar başlangıçta bronz renklidir, daha sonra yeşile döner.[16][17][18].
  • 'Amanogawa'.
Dik dallı kiraz ağacı, sütun şeklinde büyür; çiçekleri yarı çift katlı ve açık pembe renktedir.[16] Bahçe Başarı Ödülü.
'Choshu-hizakura' [ja]
Büyük çiçekler ve kırmızı yapraklar aynı anda açar. 2014 yılında yayınlanan bir DNA çalışmasında, 'Choshu-hizakura' ve 'Kenrokuen-magai'nin aynı klon olduğu tespit edilmiştir.[4][5]
  • 'Fugenzo' [ja]. = 'Shiro-fugen'. Cerasus Sato-zakura Grubu 'Albo-rosea' Makino[15]
Çiçekler çift katlı olup, başlangıçta koyu pembe renktedir ve zamanla açık pembe renge dönüşür. Japoncada fugen, Samantabhadra'yı, zo ise fili ifade eder ve ismin kökeni, yaprağa benzeyen iki dişi organın, Samantabhadra'nın bindiği beyaz filin dişlerine benzetilmesinden gelir.[14][16][20] Bahçe Başarı Ödülü.
  • 'Kiku-shidare'.
Cheal'ın Sarkan Kirazı. Gövdeleri sarkık; çiçekleri çift katlı, pembe. Genellikle kısa ömürlüdür.[16]
'Ichiyo' [ja]
Çiçekler çift katlıdır, başlangıçta soluk pembe renktedir ve beyaza döner. Adı, sadece bir dişi organın yaprak gibi değişmesinden gelir; ichi (一) 'bir' ve yo (葉) 'yaprak' anlamına gelir. Japon ikliminde, Oshima kirazından türetilen çift katlı çiçekli kiraz ağaçları arasında en büyük ağaç olma olasılığı yüksek olan çeşitlerden biridir.[14] Bahçe Başarı Ödülü.
  • 'Shirotae' [ja]. Mt. Fuji Cherry. Crasus Sato-zakura Grubu 'Shirotae' Koidz[15]
Çok alçak, geniş taç yapısı ve neredeyse yatay dallanma; çiçekler saf beyaz, yarı çift katlı.[16][21] Bahçe Başarı Ödülü.
Büyük Beyaz Kiraz. Çiçekler tek katlı, beyaz, çok büyük (8 cm'ye kadar çaplıdır); genç yapraklar başlangıçta bronz renklidir, sonradan yeşile döner.[16] 20. yüzyılın başlarında Japonya'da artık mevcut değildi, ancak daha önce Japonya'dan ithal eden İngiliz Collingwood Ingram, 1932'de onu Japonya'ya geri gönderdi.[22] Bahçe Başarı Ödülü.
  • 'Ukon' [ja]. = 'Grandiflora', P. serrulata f. grandiflora Wagner. Cerasus Sato-zakura Grubu 'Grandiflora' A. Wagner[15]
Yeşil kiraz. Çiçekleri yarı çift katlı, krem ​​beyazı veya soluk sarı renktedir. Genç yaprakları açık bronz yeşil renktedir. Sonbaharda yaprak rengi mor veya pas kırmızısı olabilir.[16][23] 'Ukon' Edo döneminde geliştirildi.[24] Bahçe Başarı Ödülü.

[16]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ↑ BSBI List 2007 (xls). Botanical Society of Britain and Ireland. 2015-06-26 tarihinde kaynağından (xls) arşivlendi.
  2. 1 2 "Prunus serrulata". 6 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2026.
  3. 1 2 3 Toshio Katsuki. (2015) Sakura. s.137 Iwanami Shoten. 978-4004315346
  4. 1 2 3 4 5 "Origins of Japanese flowering cherry (Prunus subgenus Cerasus) cultivars revealed using nuclear SSR markers". Shuri Kato, Asako Matsumoto, Kensuke Yoshimura, Toshio Katsuki etc. Erişim tarihi: 27 Şubat 2021.
  5. 1 2 "Origins of Japanese flowering cherry (Prunus subgenus Cerasus) cultivars revealed using nuclear SSR markers". Forestry and Forest Products Research Institute. 16 Haziran 2014. 9 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2021.
  6. ↑ Toshio Katsuki (2015). Sakura pp.156-170. Iwanami Shoten. 978-4004315346
  7. ↑ Toshio Katsuki (2015). Sakura s.89. s.166-170. Iwanami Shoten. 978-4004315346
  8. 1 2 Toshio Katsuki (2015). Sakura s.156-160. Iwanami Shoten. 978-4004315346
  9. ↑ Toshio Katsuki (2015). Sakura s.160-163. Iwanami Shoten. 978-4004315346
  10. ↑ Toshio Katsuki (2015). Sakura s.163-166. Iwanami Shoten. 978-4004315346
  11. 1 2 3 Toshio Katsuki (2015). Sakura s.86-95. Iwanami Shoten. 978-4004315346
  12. ↑ Toshio Katsuki. (2018) Sakura no Kagaku (Science of Cherry Blossoms). s.40-42 SB Creative. 978-4797389319
  13. ↑ Kirschblüte. Bundesstadt Bonn.
  14. 1 2 3 Toshio Katsuki. (2015) Sakura p.107 Iwanami Shoten. 978-4004315346
  15. 1 2 3 4 5 6 Classification and Morphological Identification of Cherry Blossoms. Toshio Katsuki (2017).
  16. 1 2 3 4 5 6 7 8 Arthur Lee Jacobson. "Plant of the Month: April 2005: Japanese Sato zakura in Seattle: Prunus cultivars". 6 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ekim 2011.
  17. ↑ "Prunus 'Kanzan' AGM". Plant Selector. Kraliyet Bahçıvanlık Derneği. 17 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2018.
  18. ↑ "Prunus 'Kanzan'". Missouri Botanik Bahçesi. 3 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2018.
  19. ↑ Sakura Datebase. 27 Haziran 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Ormancılık ve Orman Ürünleri Araştırma Enstitüsü.
  20. ↑ "Prunus 'Shirofugen'". Plant Selector. Kraliyet Bahçıvanlık Derneği. 31 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2018.
  21. ↑ "Prunus 'Shirotae'". Missouri Botanik Bahçesi. 31 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2018.
  22. ↑ Toshio Katsuki. (2015) Sakura. pp.119-123 Iwanami Shoten. 978-4004315346
  23. ↑ "Prunus 'Ukon' AGM". Plant Selector. Kraliyet Bahçıvanlık Derneği. 31 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2018.
  24. ↑ Toshio Katsuki. (2015) Sakura. pp.86-95 p.104 Iwanami Shoten. 978-4004315346

Konuyla ilgili yayınlar

[değiştir | kaynağı değiştir]
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Prunus_serrulata&oldid=37121965" sayfasından alınmıştır