Mehmet Kaplan

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Mehmet Kaplan (yazar) sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara

Mehmet Kaplan (5 Mart 1915, Sivrihisar - 23 Ocak 1986), Türk edebiyat profesörü. 1939 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun oldu. Ord. Prof. Dr. Mehmet Fuad Köprülü tarafından Türkiyat Enstitüsü'ne asistan adayı olarak girdi. Köprülü siyasette devam edince kendisi de Ahmet Hamdi Tanpınar yönetimindeki "Tanzimat Sonrası Türk Edebiyatı" kürsüsüne katıldı. Tanpınar'ın danışmanlığında 1942'de doktorasını tamamladı. Namık Kemal'e dair yazdığı monografi ile Türk edebiyatı dalında Ali Nihat Tarlan sonrasında ikinci, Yeni Türk Edebiyatı dalında ise doktorasını tamamlayan ilk kişi oldu. Bu tez Namık Kemal: Hayatı ve Eserleri adıyla kitap olarak da yayımlandı. 1944'te doçent, 1953'te ise profesör oldu. 1958'de Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde kurucu dekan olarak 2 yıl görev yaptı ve burada Türk Dili ve Edebiyatı bölümünü kurdu. 1960'da İstanbul Üniversitesi'ne geri döndü. Kültür ve Milli Eğitim Bakanlığı komisyonlarında görev aldı.[1] İnci Enginün ve Zeynep Kerman gibi isimler onun asistanlarıydı.[2][3]

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Tevfik Fikret (1946)
  • Namık Kemal Hayatı ve Eserleri (1948)
  • Tanpınar'ın Şiir Dünyası (1964)
  • Cumhuriyet Devri Türk Şiiri (1965)
  • Nesillerin Ruhu (1967)
  • Büyük Türkiye Rüyası(1969)
  • Türk Edebiyatı Üzerine Araştırmalar (1976)
  • Oğuz Kağan Destanı (1979)
  • Kültür ve Dil (1982)
  • Yahya Kemal (1982)
Akademik tezler
  • Travay: Eşrefoğlu Rumi, Hayatı ve Eserleri, 1937
  • Lisans Tezi: Emir Sultan, 1939
  • Doktora Tezi: Namık Kemal, Hayatı ve Eserleri, 1942
  • Doçentlik Tezi: Tevfik Fikret ve Şiiri, 1944
  • Profesörlük Tezi: Şiir Tahlilleri I (Akif Paşa’dan Yahya Kemal’e)
İlmî araştırmalar
  • Tevfik Fikret ve Şiirleri, 1946, genişletilmiş bsk. 1971, 1978, son baskı 1998
  • Namık Kemal, Hayatı ve Eserleri, 1948
  • Şiir Tahlilleri I (Akif Paşa’dan Yahya Kemal’e), 1954, son baskı 1999
  • Tanpınar’ın Şiir Dünyası, 1963, 1983.
  • Şiir Tahlilleri II (Cumhuriyet Devri Türk Şiiri), 1965, ilâvelerle 1973, 7. bsk. 1998) son baskı 1999
  • Hikâye Tahlilleri, 1979, 7.bsk.1994
  • Türk Edebiyatı Üzerinde Araştırmalar I, 1976, son baskı 1999.
  • Türk Edebiyatı Üzerinde Araştırmalar II , 1987, son baskı 1999.
  • Türk Edebiyatı Üzerinde Araştırmalar 3: Tip Tahlilleri, 1985, son baskı 1996
Denemeler, incelemeler, mektuplar
  • Nesillerin Ruhu, 1967, 4. bsk. 1978, son baskı 1999.
  • Büyük Türkiye Rüyası, 1969, 4. bsk. 1998
  • Edebiyatımızın İçinden, 1976, 1998,
  • Türk Milletinin Kültürel Değerleri, 1977
  • Oğuz Kağan Destanı, 1979
  • Kültür ve Dil, 1982, 11. bsk. 1998, son baskı 1999.
Metin neşri (Bugünkü dile çevirme ve ön söz)
  • Ahmet Haşim’den: Bize Göre, Gurebahane-i Laklakan, Frankfurt Seyahatnamesi, 1969, 1981.
  • Ziya Gökalp’tan: Türkçülüğün Esasları, 1972.
  • Namık Kemal’den: İntibah, 1972
Metin derlemesi ve neşri (Öğrencileriyle birlikte)
  • Köroğlu Destanı, (Behçet Mahir Efendi’den Mehmet Akalın, Muhan Bali ile), 1973.
  • Yeni Türk Edebiyatı Antolojisi I 1839-1865 (İ. Enginün, Birol Emil ile) 1974, 1988

Yeni Türk Edebiyatı Antolojisi II 1865-1876 (İ. Enginün, B. Emil ile birlikte), 1978, 1993. Yeni Türk Edebiyatı Antolojisi III (A. Vefik Paşa, A. Midhat, Ş. Sami vs.) (İ. Enginün, B. Emil, Z. Kerman ile birlikte), 1979, Yeni Türk Edebiyatı Antolojisi IV (Ekrem, Hâmid, Sezai ve Ara nesil, (İ. Enginün, B. Emil, Z. Kerman ile birlikte), 1982 Yeni Türk Edebiyatı Antolojisi V (M. Naci, B. Fuad, A. Rasim vs. (M. Kaplan’ın izinden İ. Enginün, B. Emil, Z. Kerman tarafından) 1989

  • Devrin Yazarlarının Kalemiyle Millî Mücadele ve Gazi Mustafa Kemal, II c. (İ. Enginün, B. Emil, N. Birinci, A. Uçman’la birlikte), 1981, 1992
  • Atatürk Devri Fikir Hayatı, II c., İ. Enginün, Z. Kerman, N. Birinci, A. Uçman ile birlikte)1981, 1992.
  • Atatürk Devri Türk Edebiyatı, II c., (İ. Enginün, Z. Kerman, N. Birinci, A. Uçman ile birlikte)1982, 1992
  • Atatürk Şiirleri, (N. Birinci’yle birlikte), 1982, 1995
  • Cenap Şahabettin’in Bütün Şiirleri (İ. Enginün, B. Emil, N. Birinci, A. Uçman ile birlikte) 1985.
Lise ders kitapları;

Edebiyat Lise 1 1976, Edebiyat Lise 2 1977, Edebiyat Lise 3, 1977.

Ahmet Hamdi Tanpınar için

Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Bütün Şiirleri, 1976. Yazarın kitap halinde olan, süreli yayınlarda yayınlanan ve evrakından kalan şiirlerini bir araya getirdi. XIX. Asır Türk Edebiyatı Tarihi, Beş Şehir, Huzur, Mahur Beste, Sahnenin Dışındakiler, Saatleri Ayarlama Enstitüsü gibi kitapların Tanpınar’ın ölümünden sonraki baskılarına önayak oldu ve ön söz yazdı. Edebiyat Üzerine Makaleler (Haz: Z. Kerman), Yaşadığım Gibi (Haz: B. Emil), Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Mektupları (Haz: Z. Kerman) kitaplarına önsöz yazdı.

Görevleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 19391983 İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nde asistan, doçent ve profesör.
  • 19581960 Erzurum Atatürk Üniversitesi rektör yardımcılığı ve Edebiyat Fakültesi kurucu dekanlığı
  • 19621983 Yeni Türk Edebiyatı Kürsüsü Başkanlığı
  • 19731974 İstanbul Üniversitesi senatosu üyeliği
  • 19741978 İstanbul Üniversitesi Türkiyat Enstitüsü Müdürlüğü
  • 19821983 Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Başkanlığı
  • 19831986 Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yüksek Kurul üyeliği
  • 19841986 Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nde ve M. Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü'nde Türk Dili ve edebiyatı bilim dallarında lisans üstü eğitim.

(Ayrıca Kültür Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilâtı komisyonlarında üyelikler yapmıştır.)

Ölümünden sonra[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Mehmet Kaplan'dan Seçmeler, 2 c., Haz. İnci Enginün, Zeynep Kerman, 1988.
  2. Âli'ye Mektuplar (Haz: İnci Enginün-Zeynep Kerman), 1992.
  3. Sevgi ve İlim (Haz. Ezel Erverdi), 2002.

Not: Mehmet Kaplan’ın 1939-1986 tarihlerinde yazdığı 1517 deneme- makaleden bir kısmı yukarıda adı geçen kitaplara girmiş, onların bir kısmı ve 124 tercümesi, 22 şiiri yayınlarda kalmıştır. Mehmet Kaplan’ın bibliyografyası: 1. Mehmet Kaplan’a Armağan, İ. Enginün, Z. Kerman, 1984, 2. Mehmet Kaplan Hayatı ve Eserleri, Z. Kerman, İnci Enginün, 2000, (Mehmet Kaplan’ın hatıralarıyla birlikte) kitaplarında yayınlanmıştır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]