İçeriğe atla

Herzendice

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Herzendice
هرزندی، هرزنی
TelaffuzHerzendi, Herzeni
Bölgeİran
Dönem2021[1]
Dil ailesi
Hint-Avrupa
  • İran
    • Batı İran dilleri
      • Kuzey Batı İran dilleri
Dil kodları
ISO 639-3hrz
Glottologharz1239  Harzani[2]
ELPHarzani

Herzendice veya Herzenice (Tatça: هرزندی، هرزنی), Tatçanın İran'ın Doğu Azerbaycan eyaletinin kuzey kesimlerinde konuşulan bir lehçesidir.[3][4][5][6] Türk kökenli Azerbaycan dilinin bölgeye yayılmasından sonra nesli tükenen İran dili Eski Azericenin bir kalıntısı olduğu düşünülmektedir.[7] Herdendice, Talışça ve Zazacanın her ikisiyle ortak birçok dil özelliği taşımaktadır ve Talış dili ve Zaza dili asında konumlandırılmaktadır.[8]

Herzendice, 30,000'den az konuşanıyla tehlike altındaki dillerden biri olarak tanımlanmıştır.[9] İran'ın kuzeyinde, Türkiye ve Azerbaycan sınırına yakın Galin Qayah, Babratein ve Dash Harzand gibi bölgelerde konuşulmaktadır.[10] Dil İran tarafından tanınan azınlık dilleri arasında yer almadığı için devlet desteği almamaktadır.[11]

Sınıflandırma

[değiştir | kaynağı değiştir]

Herzendice, kuzeybatı İran dileri koluna bağlı Tatçanın bir lehçesidir. Aynı alt grup içinde sınıflandırıldığı Kilitçe, Talışça ve Zazaca ile dilbilimsel olarak yakından ilişkilidir.[12][13][14] Herzendice, Zazaca ile birçok ortak dilbilimsel özellik ve karakteristik sözcük paylaşmaktadır ve Zazaca ile olan yakınlığına bağlı olarak Tatça/Talışça ile Zazaca arasında geçiş lehçesi olarak kabul edilmektedir.[15][16]

Dil bilgisi

[değiştir | kaynağı değiştir]

Herzendice, diğer kuzeybatı İran dilleri gibi ergatif dil bir dildir.

Herzendice sayılar şu şekildedir:[17]

1. i 11. doh-o-i 21. vist-o-i 40. čel, de-vist
2. de 12. doh-o-de 22. vist-o-de 50. pincö, de-vist-do
3. here 13. doh-o-here 23. vist-o-here 60. šešt, here-vist
4. čö 14. doh-o-čör 24. vist-o-čö 70. haftö, here-vist-do
5. pinǰ 15. doh-o-pinǰ 25. vist-o-pinǰ 80. haštö, čö-vist
6. šoš 16. doh-o-šoš 26. vist-o-šoš 90. nâvör, čö-vist-do
7. hoft 17. doh-o-hoft 27. vist-o-hoft 100. so, pij-vist
8. hašt 18. doh-o-hašt 28. vist-o-hašt 300. here-so
9. nov 19. doh-o-nov 29. vist-o-nov 1000. hazö
10. do 20. vist 30. si, vist-e-do 2000. d-hazö

Okuma listesi

[değiştir | kaynağı değiştir]
  • Kārang, A. A. 1954: ''Tāti va Harzani''. Tabriz: Esma'il Va'ezpur.
  • Korn, A. 2009: "Western Iranian Pronominal Clitics." In: ''Orientalia Suecana LVIII''.
  • Mortazavī, M. 1954: "Noktei cand az zabān-e harzani." In: ''NDATabriz'' 6, 304-314.
  • Mortazavī, M. 1963: "Fe‘l dar zabān-e harzani." In: ''NDATabriz'' 15, 61-97.
  • Stilo, D. 1981: "The Tati Language Group in the Sociolinguistic Context of Northwestern Iran and Transcaucasia." In: ''Iranian Studies'' 14.3/4, 137-187.
  • Zokā, Y. 1957: "Gūyeš-e Galin-Qaye: 'Harzandi'." In: ''Farhang-e Irānzamin''.

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ↑ "Harzani | Ethnologue". Ethnologue. 9 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2024.
  2. ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, (Ed.) (2017). "Harzani". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
  3. ↑ Kārang, A. A. 1954: Tāti va Harzani. Tabriz: Esma’il Va’ezpur.
  4. ↑ "Hening Tati".
  5. ↑ Tati Language (An Introduction), Professor Ehsan Yarshater.
  6. ↑ Tati group (Tati-Talyshi); Donald Stilo (1981)
  7. ↑ Karimzadeh, J. 1994: "The Verbal Constructions in Azari (Harzani Dialect)." Master's thesis, Tarbiat Modarres University.
  8. ↑ Henning, Walter Bruno (1955). The Ancient Langauge of Azerbaijan (İngilizce). Austin & Sons. ss. 174-175.
  9. ↑ Harzani at Ethnologue (17th Edition, 2014)]
  10. ↑ Zokā, Yaḥyā (1957–1958). Gūyeš-e Galin-Qaye: 'Harzandi'. Tahran: Farhang-e Irānzamin. s. 55.
  11. ↑ Harzani 2 Mayıs 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. at Languages of the World (LLOW)
  12. ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, (Ed.) (2017). "Harzani-Kilit". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
  13. ↑ Henning, Walter Bruno (1954). "THE ANCIENT LANGUAGE OF AZERBAIJAN". Transactions of the Philological Society. 53 (1): 174-175.
  14. ↑ Asatrian, Garnik; Gevorgian, K. H. (1988). W. Sundermann, W.; Duchesne-Guillemin, J.; Vahman, F. (Ed.). "Zāzā Miscellany: Notes on some religious customs and institutions". Acta Iranica: Encyclopédie Permanente des Études Iraniennes. 12 (2): 501. The Zaza language belongs to the north-western group of the Iranian languages and is closely related to Tālišī, Harzanī, Gilakī and Samnānī.
  15. ↑ Stilo, D. (1971) A Grammar of Vafsi-Tati: An Application of a Transformational Computer Model, Ph.D. diss., University of Michigan. p. 12.
  16. ↑ Henning, Walter Bruno (1954). "THE ANCIENT LANGUAGE OF AZERBAIJAN". Transactions of the Philological Society. 53 (1): 174-175. On the other side, Harzanī is related to Zaza. One may instance the existence of two genuine plural cases in both languages; the ablative postposition -ri, Zaza -rā; the negative prefix in čini(ya) 'it is not', Zaza činyö, činya; many characteristic words, such as Harzani öšma 'moon', Zaza āšma, the nearest related word being Tāliši ovšįm; vašna 'it shines', Zaza väšena; gen- both ' to take' and ' to fall' in Harzani and Zaza; rau 'quick' in both languages; vondor- 'to stand': Zaza vindär- and Vafsi vender-, a verb known. This is merely a small selection of the many coincidences, some of them exclusive, that can be quoted. They leave no doubt that Harzani takes its place between Tāliši and Zaza.
  17. ↑ Zokā, Yaḥyā (1957), Gūyeš-e Galin-Qaye: 'Harzandi' (Farsça), Tehran: Farhang-e Irānzamin, s. 67
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Herzendice&oldid=37213460" sayfasından alınmıştır