Demir zırhlı savaş gemisi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Demir zırhlılar arasında ilk çatışma: CSS Virginia ile USS Monitor Mart 1862'de Hampton Roads Muharebesi'nde.

Demir zırhlı savaş gemisi (İngilizceIronclad), 19. yüzyılın ikinci yarısının başlarında kullanılan buhar motorlu dövme demir veya çelikten yapılmış zırh plakalarıyla korunan savaş gemisi türü.[1] Zırhlı korvet ve zırhlı fırkateyn olarak da adlandırılır.[2]

Demir zırhlılar, tahta savaş gemilerinin patlayıcı ve yangın mermilerine karşı zayıflıklarının sonucu ortaya çıkmıştır. İlk demir zırhlı olan Gloire Fransız Donanması tarafından Kasım 1859'da denize indirilmiştir.[3]

İngiliz deniz bakanlığı zırhlı savaş gemileri üzerine 1856'dan beri çalışmaktaydı; 1857'de zırhlı bir korvet için ilk tasarım taslakları hazırlanmış, 1859 başlarında İngiliz Kraliyet Donanması için iki demir gövdeli zırhlı fırkateyn inşa edilmeye başlanmış, 1861'de ise tamamen zırhlı bir filoya geçiş kararı alınmştı. Zırhlılar arasında ilk muharebe 1862'de Amerikan İç Savaşı'nda gerçekleşmiş, bu savaşta zırhlılar hem birbirleriyle hem de tahta gemilerle çatışmıştı. Amerikan İç Savaşı'nın ardından demir zırhlıların hat gemilerinin yerine geçerek en güçlü gemi türü oldukları anlaşılmıştır. Demir zırhlılar Amerikan İç Savaşı'nda büyük başarı göstermişlerdir.[4]

Demir zırhlılar açık deniz savaş gemileri, kıyı savunma gemileri ve uzun menzilli kruvazörleri gibi çeşitli roller için tasarlanmıştır. Savaş gemisi tasarımının 19. yüzyılın sonlarındaki hızlı gelişimi demir zırhıları da değiştirmiştir. İlk demir zırhlılar demir kaplanmış tahta gövdeli, çok kömür tüketen buhar motorlarını destekleyen yelken tertibatına sahip gemiler iken ilerleyen yıllarda tasarımlar 20. yüzyıldan aşina olunan çelik gövdeli, silahlarını taretlerde taşıyan zırhlılar ve kruvazörlere evrilmiştir. Bu değişim daha ağır donanma toplarının geliştirilmesi (1880'lerin demir zırhlıları o dönemde en ağır donanma toplarını taşıyordu), daha gelişmiş buhar motorları ve çelik geminin yapımını mümkün kılan metalurjideki gelişmelerin ortaya çıkmasıyla gerçekleşti.

Bu hızlı değişim, gemilerin neredeyse denize indikler anda modası geçmiş hale gelmelerine sebep oluyordu. Donanma taktikleri de değişim halindeydi. Çok sayıda demir zırhlı dönemin gemi tasarımcılarının önemli silahlar olarak düşündüğü gemi mahmuzu veya torpido kullanacak şekilde tasarlanmıştı. Demir zırhlı döneminin net bir sonu yoktur, ancak 1890'ların sonunda demir zırhlı (ironclad) teriminin kullanımı sona ermiş, yeni ana savaş gemileri gemiler gittikçe standartlaşan şekilde inşa edilerek "zırhlı" (battleship) veya "zırhlı kruvazör" olarak adlandırılmıştır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Hill, Richard. War at Sea in the Ironclad Age 0-304-35273-X; p. 17.
  2. ^ Bilinmeyen Yönleriyle Osmanlı Bahriyesi, Şakir Batmaz
  3. ^ Sondhaus, Lawrence. Naval Warfare 1815–1914 0-415-21478-5, pp. 73–4.
  4. ^ Sondhaus, Naval Warfare 1815–1914 p. 86.

Bibliografya[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]