İçeriğe atla

Balya

Koordinatlar: 39°45′K 27°35′D / 39.750°K 27.583°D / 39.750; 27.583
Vikipedi, özgür ansiklopedi
Balya
İlçe
Balya Belediyesi
Balya Belediyesi
Balya'nın Balıkesir'deki konumu
Balya'nın Balıkesir'deki konumu
Harita
İlçe sınırları haritası
ÜlkeTürkiye
İlBalıkesir
Coğrafi bölgeMarmara Bölgesi
İdare
 • KaymakamMurathan Cebeci
 • Belediye başkanıOrhan Gaga[1] (CHP)
Yüzölçümü
 • Toplam797 km²
Rakım237 m
Nüfus
 (2018)
 • Toplam13.141
 • Kır
-
 • Şehir
12.878
Zaman dilimiUTC+03.00 (TSİ)
ISO 3166 koduTR-10
Posta kodu10700
İl alan kodu0266
İl plaka kodu10

Balya, Balıkesir ilinin bir ilçesidir.

Tereyağı ile ünlüdür. Son yıllardaki nüfusu azalmıştır. Eskiden nüfusu 36.000 iken sanayi azalmasına uğramıştır. Maden başta olmak üzere seramik fabrikaları gibi sanayiler kapanmıştır. Bunun sebebi sonucunda da birçok Balyalı ilçeyi terk etmiştir. Fakat ilerleyen yıllarda maden ve fabrika kurma planları sürmektedir.

Tarih

[değiştir | kaynağı değiştir]

Balya'nın tarihi; Balya merkezi ve çevresindeki madenlerin tarihi olmuştur. Tarihin ilk dönemlerinden bu yana, çinko ve kurşun başta olmak üzere manganez ve linyit madenlerinin işletildiği, bu nedenle Balya'nın sürekli bir yerleşim yeri olarak kullanıldığı bilinmektedir.

Romalılar döneminde de kurşun madenlerinin işletildiği ve adının Ergastêrion (maden işliği) olduğu bilinen Balya, 1317 yılından önce Kocagümüş Köyü adıyla anılmakta ve Balıkesir (Karesi) Sancağına bağlı Alidemirci Bucağı'nın bir köyü idi. 1310 yılında Kocagümüş köyü çevresindeki kurşun madenlerinin imtiyazı alınmıştır. Madenlerin işletilmesi için yurdun çeşitli yerlerinden gelen işçilerin nüfus yoğunluğunu ve hane sayısını arttırması üzerine, Alidemirci köyünde bulunan bucak teşkilatının nakli gerçekleştirilmiştir.

Balya madenlerinin işletilmesi Osmanlı İmparatorluğu zamanında da sürdürülmüş ve Osmanlılar döneminde Kadılık olan Balya'nın adının, 1650 yıllarında burada Kadılık yaptığı rivayet edilen “Bali Bey”den geldiği de ileri sürülmekte ise de bu görüşün tarihi bir temeli yoktur. Balya sözcüğü muhtemelen Yunanca Palaia ("eski") tabirinden Türkçeye uyarlanmıştır.

1901'de Fransızlar Mancılık'ta kurdukları ilk termik santralde[3] çıkardığı kömürü yakarak elektrik üretip maden makineleri çalıştırdı. Fazlasını da belediyeye satarak, Balya'nın aydınlanmasını sağladı. Osmanlı imparatorluk sarayından sonra ilk elektrik kullanan ilçe Balya olmuştur.

Balya 1910 yılında ilçe kuruluşuna sahip olmuştur. İlçe; 1920 yılında Yunan işgaline uğramıştır. Balya halkı, Yunan işgalinden kurtulmak için Yunan askerleri ile savaşırken aynı zamanda, kuzeyde Anzavur Ahmet, batıda Gavur İmamla savaşmak zorunda kalmıştır. İlçe, 6 Eylül 1922 tarihinde düşman işgalinden kurtarılmıştır. Bu bakımdan 6 Eylül Kurtuluş Günü olarak her yıl kutlanmaktadır.

Balya maden ve fabrikaların kapatılmadığı zamanlarda çok gelişmiş bir ilçeydi. Hatta o zamanlar Küçük İstanbul lakabını bile edinmişti.

Coğrafya

[değiştir | kaynağı değiştir]

Konumu

[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçe, Balıkesir'in kuzeybatısında yer alır. Balıkesir-Çanakkale yolu ilçenin ulaşımını sağlar. İlçe toprakları Kocavaşar Çayı ve kollarının açtığı vadiler ile bunların iki yanında yükselen dik yamaçlardan oluşur.

Balıkesir il merkezine 52 km mesafede olan ilçenin doğusunda Balıkesir, batısında Çanakkale ilinin Yenice ilçesi, kuzeyinde Manyas ve Gönen ilçeleri, güneyinde de İvrindi ve Havran ilçeleri yer almaktadır.

Dağlık bir alanda kurulan Balya'nın deniz seviyesinden yaklaşık yüksekliği 150 metredir. 23 km ilerisindeki şifalı suları büyük ilgi görmektedir. Fransızların eseri olan 100 yıllık maden ve yakınındaki hastane gibi o döneme ait mimari eserlere sahiptir. Çanakkale'ye 170 km, Balıkesir Merkez'e 52 km, İstanbul'a 224 km'dir.

İlçe Marmara Bölgesinin güneyinde Balıkesir iline bağlıdır. İlçenin yüzölçümü 797 km²dir.[4] Balya ilçesinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 237 metredir.[5]

Arazi dik yamaçlı derin vadilerle ayrılmıştır. Dik yamaçlı derin vadilerle kasabanın 20 km kuzey batısındaki Konak, batıdaki Ekizce, doğudaki Akçal Dağları Balya'nın en önemli engebelerini teşkil eder. En yüksek tepesi doğudaki Akçal Dağları üzerinde bulunan Akçal Dedesi Tepesi'dir. Balya'yı Kocaçay boydan boya kat ederek Manyas Gölü'ne dökülür.

İklim

[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçenin yazları kurak ve sıcak, kışları sert ve yağışlı geçer, yağışlar kış aylarında kar ve yağmur şeklindedir. İlçenin deniz seviyesinden yüksekliği 230 metredir. Ancak gerek rakım ve gerekse konum itibarıyla yazlar Akdeniz iklimindeki kadar sıcak olmayıp kısmen serindir. Yılın en sıcak ayları temmuz ve ağustos, en soğuk ayları ise ocak ve şubat ayları olarak belirlenmiştir.

Ekonomi

[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçe ekonomisi tarıma dayanmakla birlikte toprakları verimsiz olduğundan sınırlı üretim yapılır. Başlıca tarım ürünleri, buğday, arpa, mısır ve nohuttur. Meyvecilik, bağcılık, hayvancılık ve ormancılık da ekonomisinde önemli yer tutar.

Balıkesir-Bandırma karayolunun 13. km'sinden Şamlı'ya ayrılan yola 22 km uzaklıkta olan kaplıcanın Romatizma, siyatik, kireçlenme ve bazı cilt hastalıklarına iyi geldiği bilinmekte ve yerli turist çekmektedir.

19. yüzyılda Fransızlar tarafından işletilen Balya kurşun madenleri kapitülasyonların kaldırılmasıyla 1930 yılında üretimini durdurmuştur. Aradan geçen uzun yıllardan sonra Eczacıbaşı topluluğu kuruluşlarından Esan Madencilik Şirketi uzun süren arama faaliyetleri sonucunda yer altı maden işletmeciliği yaparak kurşun ve çinko madeni üretimine başlamıştır. Türkiye'nin en büyük metalik maden işletmelerinden olan bu tesis Balya'nın ekonomik gelişmesine katkı sağlamıştır.

Son yıllarda şaraplık üzüm üretiminde gelişme kaydedilmektedir. Çukurcak Mahallesinde tesis edilen bağlarda üretilen üzümler ile Ilıca beldesinde şarap üretimi yapılmaktadır.

Yönetim

[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski belediye başkanları

[değiştir | kaynağı değiştir]
Seçim İsim Parti
1963 Mustafa İnal Bilinmiyor
1963 Mahmut Sarı Cumhuriyet Halk Partisi
1968 Şerafettin Koçak Adalet Partisi
1973 Ali Şuuri İnal Cumhuriyet Halk Partisi
1977
1980-1981 Mustafa Ertan Askeri
1981-1982 M. Temel Koçaklar
1983 A. Yaşar Dereli
1983-1984 Mahmut Kaplan
1984 Yakup Yağcıoğlu Sosyal Demokrasi Partisi
1989 Sosyaldemokrat Halkçı Parti
1994 Zekai Bayram
1999 Cumhuriyet Halk Partisi
2004 Kemal Çavdar Adalet ve Kalkınma Partisi
2009 Dündar Cengiz Cumhuriyet Halk Partisi
2014 Osman Kılıç Milliyetçi Hareket Partisi
2019 Orhan Gaga Cumhuriyet Halk Partisi
2024
Kaynak:[6]

Görev yapmış kaymakamlar

[değiştir | kaynağı değiştir]
Sıra İsim Görev yılları Not
1 Nejat Güngör 1962 - 1963 Kaymakam V.
2 Ergün Tezel 1963
3 Cahit Bayar 1963 - 1966
4 H. Cahit Aktüre 1966 - 1967 Kaymakam V.
5 M. Sönmez Özyürek 1967 - 1968
6 Aydın Güçlü 1968 - 1969
7 Selçuk Ertürk 1969 - 1970
8 M. Caner Akay
9 Salih Bor 1971 - 1972
10 H. Kemal Baykal 1974 - 1976
11 Ahmet Karaöz 1974 - 1975 Kaymakam V.
12 Ali Özmez 1976 - 1977
13 H. Kemal Baykal 1977 - 1980
14 Muammer Aksoy 1980
15 Ziya Güler
16 M. Temel Koçaklar 1980 - 1982
17 Ali Osman İşsen 1982 - 1986
18 Mesut Şenol 1986 - 1987
19 H. İbrahim Acır 1988 - 1989 Kaymakam V.
20 Mehmet Oduncu 1989 - 1991
21 Adnan Gürsoy 1991 Kaymakam V.
22 Levent Tunçsiper
23 Şevket Cinbir 1991 - 1992
24 Zeki Kaya 1992
25 Adem Yazıcı
26 Ejder Sarıçiçek 1993
27 Metin Selçuk
28 Abdulkadir Kaya 1994 - 1995
29 Birol Kurubal 1994 - 1997
30 Hamza Erkal 1997 - 2000
31 Osman Altın 2001 Kaymakam V.
32 Erkan Kalender 2001 - 2002
33 R. Ahmet Özyiğit 2003
34 Ömer Şahin 2004
35 Tolgahan Ertuğrul 2004 - 2005
36 Bilgihan Bayar 2006
37 Oktay Erdoğan 2007 - 2010
38 Erkan Kalender 2009
39 Onur Kökçü Kaymakam V.
40 Tolga Özdemir 2010
41 Bekir Abacı 2011 - 2013
42 Bünyamin Karaloğlu 2011 - 2012 Kaymakam V.
43 M. İkbal Eşki 2013 - 2014
44 Fikret Dağ 2014
45 Fatih Topuz 2017 - 2019
46 Burak Keser 2019 - 2021
47 Mehmet Buğra Katırcı 2021 - 2022 Kaymakam V.
48 Mustafa Şeker 2022 - 2023
49 Oğuzhan Altunay 2023 - 2024
50 İrem Ayşegül Çetin 2024
51 Zeynep Biber Demir 2024 - 2025
52 Faruk Atar 2025
53 Murathan Cebeci 2025 - günümüz
Kaynak:[7]

Nüfus

[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçe topraklarında bulunan simli kurşun madeni 1940 tarihine kadar ilçenin temel ekonomik kaynağı olmuştur. Osmanlı Devleti zamanında ilk grev bu madende yapılmıştır. 1940 yılında rezervlerinin azalması sebebiyle üretim durdurulmuştur. İlçede 19 okul, 1866 öğrenci ve 150 öğretmen bulunmaktadır. İlçe merkezinde 1 sağlık merkezi, 1 sağlık ocağı, Ilıca, Danişment ve Çamavşar'da da birer sağlık ocağı bulunmaktadır.

Yıl Toplam Şehir Kır
1927[8] 31.508 5.424 26.084
1935[9] 31.632 2.731 28.901
1940[10] 26.594 1.765 24.829
1945[11] 28.283 1.702 26.581
1950[12] 26.304 1.383 24.921
1955[13] 26.989 1.562 25.427
1960[14] 27.197 1.713 25.484
1965[15] 26.333 1.434 24.899
1970[16] 26.355 1.686 24.669
1975[17] 25.577 2.362 23.215
1980[18] 24.814 2.014 22.800
1985[19] 23.815 2.211 21.604
1990[20] 21.781 2.248 19.533
2000[21] 18.869 1.916 16.953
2007[22] 16.712 2.084 14.628
2008[23] 15.961 2.038 13.923
2009[24] 15.465 1.901 13.564
2010[25] 15.085 1.902 13.183
2011[26] 14.716 1.828 12.888
2012[27] 14.273 1.700 12.573
2013[28] 14.153 14.153 veri yok
2014[29] 13.912 13.912 veri yok
2015[30] 13.648 13.648 veri yok
2015[31] 13.648 13.648 veri yok
2016[31] 13.384 13.384 veri yok
2017[31] 12.997 12.997 veri yok
2018[31] 13.141 13.141 veri yok
2019[31] 12.932 12.932 veri yok
2020[31] 12.878 12.878 veri yok

Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.

Ulaşım

[değiştir | kaynağı değiştir]
  • Balya...Balıkesir...50 km
  • Balya...Susurluk....90 km
  • Balya...Bandırma....90 km
  • Balya...Erdek....105 km

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ^ "Arşivlenmiş kopya". 2 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Aralık 2012. 
  2. ^ a b "Arşivlenmiş kopya". 2 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Aralık 2012. 
  3. ^ "Arşivlenmiş kopya". 22 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ekim 2017. 
  4. ^ "HGM | Harita Genel Müdürlüğü - Ulusal Haritacılık Kurumu". www.harita.gov.tr. 7 Ekim 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Aralık 2025. 
  5. ^ "Balya Haritası Balya Nerede". www.haritatr.com. 27 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Aralık 2025. 
  6. ^ "GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE BELEDİYE BAŞKANLARIMIZ". BALIKESİR BALYA BELEDİYE BAŞKANLIĞI. 8 Eylül 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Kasım 2025. 
  7. ^ "İlçemizde Görev Yapmış Kaymakamlarımız". www.balya.gov.tr. 9 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Kasım 2025. 
  8. ^   . "Fasikül I: Mufassal Neticeler İcmal Tabloları" (PDF). 28 Teşrinevvel 1927 Umumî Nüfus Tahriri. DİE. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2021. 
  9. ^   . "1935 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 20 İlkteşrin 1935 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  10. ^  . "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). 20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 20 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2016. 
  11. ^  . "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  12. ^  . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  13. ^  . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  14. ^  . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021. 
  15. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  17. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  18. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  19. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  20. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  21. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  22. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  23. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  24. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  25. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  26. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  27. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  28. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  29. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  30. ^ "2015 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 12 Nisan 2016 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2016. 
  31. ^ a b c d e f
    • "Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
    • "Balya Nüfusu - Balıkesir". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021. 
    • "Balıkesir Balya Nüfusu". nufusune.com. 
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Balya&oldid=36815851" sayfasından alınmıştır