Alem-i Nisvan

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Alem ve Nisvan
Алем-и нисван.jpg
"Alem ve Nisvan" dergisinin kapağı
(1906-1912)
Editör Şefika Gaspıralı
Kategoriler Dergi
Sıklık Haftalık
Yayımcı İsmail Gaspıralı, Şefika Gaspıralı
Kurucu İsmail Gaspıralı
Kuruluş yılı 1906
İlk sayı 3 Mart 1906 (113 yıl önce) (1906-03-03)
Ülke Rus İmparatorluğu
Yer Bahçesaray
Dil Kırım Tatarca

Alem-i Nisvan (Kırım Tatarca: Alem-i Nisvan, Arapçaعالم نسوان, ) dünyadaki ilk Türk-Müslüman kadın dergisidir.[1] "Kadınlar Dünyası" anlamına gelir. Arap alfabesini kullanarak Kırım Tatar dilinde 1906-1912 arasında Kırım'da basılmıştır. Baş Editörlüğünü, Şefika Gaspıralı (Gasprinskaya) (1886-1973) yapmıştır.[2]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir kadın Müslüman dergisinin yayınlanma fikri, 19. ve 20. yüzyılın önemli Kırım Tatar yayıncısı ve fikir insanı İsmail Gasprinski'nin (İsmail Gaspıralı) eşi Zehra Akçura-Gasprinski'nin önerisiyle ortaya çıkmıştır. Kadınların bu konudaki istekleri, Gasprinski tarafından eşinin yayınlamakta olduğu Tercüman ana gazetesinin sayfalarında periyodik olarak gündeme getirildi ve sonuç olarak ayrı bir yayın talep edildi. Akçurin(a)-Gasprinskaya, 1887 yılında "Terbiye" adlı bir kadın dergisi çıkartma girişiminde bulundu, daha sonra 1891 yılında Gasprinski, "Kadın" gazetesine iki ayda bir ek düzenleme izni istedi. Ancak talepler Rus İmparatorluğu yetkililerinden destek görmedi. Nihayet 1905 yılındaki devrimden sonra mevzuatın serbestleştirilmesinden sonra yeni bir dergi çıkartılabildi.[3]

Derginin öncelikli amacı Müslüman kadınları eğitmekti; okuma yazma bilmeyenlerin kalmaması, kültürel seviyenin yükseltilmesi ve Şeriat hukukunun öğrenilmesi hedefleniyordu. Yeni baskının editörlüğü için Gasprinski, kızı Şefika'yı[2] seçti ve editör-yayıncı görevini verdi.

Slogan olarak "Müslimelere mahsus edebî ve tedrîsî haftalık mecmuadır" ibaresi kullanılıyordu.[1]

Tercüman gazetesinde yayınlanan bir ilanda da belirtildiği üzere, derginin şeriat hukukunda kadınların haklarına ilişkin dini metinlerin yanı sıra hijyen, ev işleri ve iğne işi gibi laik konularda da yayınlar yapmaya başladı. Bilim ve edebiyat üzerine birer bölüm de bulunuyordu. Tamamen eğlence ve boş zaman değerlendirecek sayfalar bulunmasa da, eğlenceli bir okuma için Müslüman kadınlara, ünlü kadınların biyografileri, diğer ülkelerle ilgili hikâyeler, bilim sayfaları ve mektuplar sunuluyordu.[2]

Dergi, Tercüman gazetesine haftalık ücretsiz bir ek olarak yayımlanmaya başlamıştı. İlk sayı 3 Mart 1906 tarihinde Bahçesaray şehrinde yayımlandı.[2][3] 1908-1909 arasındaki kesintiden önce dergi bağımsız bir yayındı. Yayının 1910'dan itibaren tekrar başlamasından sonra, metinleri Tercüman gazetesinin sayfalarına yerleştirildi.[3]

Alem-i Nisvan'ın ilk sayısının hemen ardından, yine İsmail Gaspıralı'nın öncülüğünde, Rusya'daki Türklerin ilk çocuk dergisi olan Alem-i Sıbyan ve bir ay sonra da yalnız beş sayı yayınlanabilen mizah dergisi Ha Ha Ha çıkarıldı.[4]

Derginin son sayısı 1911'de yayınlandı.[3]

Türkiye'de Hakkı Tarık Us Kütüphanesi'ndeki 4. sayısı dışında hiçbir kütüphanede derginin herhangi bir nüshası bulunmamaktadır. 1906 yılına ait 15, 35 ve 36. sayıları Paris'teki École des hautes études en sciences Sociales (Sosyal Bilimler Yüksek Tahsil Okulu)'nun arşivinde bulunmaktadır. Alem-i Nisvan, bir dönem ilavesi olarak içinde yer aldığı Tercüman gazetesi gibi, Çarlık Rusyası egemenliği altında yaşayan bütün Türk ve müslüman eyaletlerle beraber Osmanlı topraklarına, Mısır, Çin Türkistanı, Hindistan ve Japonya'ya kadar yayılmıştı.[1]

Baş Editörlük görevini üstlenen ve İsmail Gaspıralı'nın kızı olan Şefika Gaspıralı, bu dönemdeki tanınırlığıyla daha sonra 1917 yılında kısa ömürlü Kırım Halk Cumhuriyeti'nin I. Kırım Kurultayı'nın ilk milletvekillerinden biri oldu.[5][6] Moskova'da toplanan Tüm Rusya Müslümanları Kurultayı'na Kırım delegasyonu içinde katılmıştır. Azerbaycan Türk Cumhuriyeti'nin başbakanlarından eşi Nesib Bey Yusufbeyli'nin 31 Mayıs 1920'de kurşuna dizilmesinden sonra ise çocuklarıyla birlikte Türkiye'ye taşındı. Burada da sosyal ve kültürel etkinliklerini sürdürdü. Yetimler Yurdu müdürlüğü yaptıktan ve Kırım Tatar diasporasında etkin rol almaya başladıktan sonra, Kırım Tatar Kadınlar Birliği'ni kurup başkanlığını yürüttü. 1975'te İstanbul'da hayatı sona erdi.

Anısı ve mirası[değiştir | kaynağı değiştir]

2011 yılında, Kırım Mühendislik ve Eğitim Üniversitesi'nde derginin çıkarılışının 105. yıldönümüne adanmış bilimsel bir konferans düzenlendi. Modern Kırım kadın dergisi Arzy (TürkçeDüş)[2] kendisini derginin halefi olarak görektedir.

İleri okuma[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yund, Kerim. "Gaspıralı Şefika". Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi. III. s. 289. 
  • Devlet, Nadir (1985). Rusya Türkleri'nin Milli Mücadele Tarihi. Ankara. ss. 201-202. 
  • Ortaylı, İlber (1968). Çarlık Rusyası'nda Türkçülük Hareketleri ve Gaspıralı İsmail Bey. İstanbul. 

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c Ebüzziya, Ziyad (1989). "ÂLEM-i NİSVÂN". İslam Ansiklopedisi. 2. ss. 362-363. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2019.  Bilinmeyen parametre |dil_adı= görmezden gelindi (yardım)
  2. ^ a b c d e Koşenko, Yuri. ""Alem-i Nisvan" Dünyadaki Türk-Müslüman Kadınların İlk Dergisidir" (Rusça). Ukrayna'da İslam. 10 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2017. 
  3. ^ a b c d Çubukçieva, Lenara. ""Alemi Nisvan" Dergisinin Sayfalarındaki Kadın Konuları / Gasyrlar Avaza / Echo of the Centuries" (Rusça). 7 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2017. 
  4. ^ Kırımlı, Hakan (1996). "GASPIRALI, İsmâil Bey". İslam Ansiklopedisi. 13. Türkiye Diyanet Vakfı. ss. 392-395. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2019. 
  5. ^ "Türk Tarihinin ilk Milletvekilleri dört kadın: Şefika Gasprinskaya, Anife Bоdaninskaya, İlhan Tohtar, Hatice Avcı". Kırım'ın Sesi Gazetesi. 8 Mart 2019. 6 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2019. 
  6. ^ Garchev, Petr. "Kurultay and Central Council". Center of Information and Documentation of Crimean Tatars. 1 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2019.