Alemşah Halime Begüm

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Alemşah Halime Begüm
عالمشاه حلیمه بیگم
Alamshah Begum.jpg
Eş(leri) Şeyh Haydar
Çocukları Sultan Ali
İbrahim
I. İsmail
Hanedan Akkoyunlu
Babası Uzun Hasan
Annesi Despina Hatun
Doğum 1460
Diyarbakır, Akkoyunlu Devleti
Ölüm 1522/23
Erdebil, Safevi Devleti
Defin Şeyh Safi Türbesi
Dini İslam

Alemşah Halime Begüm (Azerbaycan Türkçesi: Aləmşah Bəyim Farsça: عالمشاه حلیمه بیگم, d. 1460, Diyarbakır - ö. 1522/23, Erdebil), Safevi Devleti'nin kurucusu Şah İsmail'in annesi.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Babası Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan, annesi Trabzon Rum imparatoru İoannes Komnenos'in kızı olan Despina Hatun’dur. Safevi Tarikatı şeyhi olan halasının oğlu Şeyh Haydar ile evlendi. Sultan Ali, İbrahim ve İsmail adında üç oğluyla üç kızı oldu.

Kocası Şeyh Haydar'ın Şirvanşahlarla yaptığı savaşta ölmesinden sonra Akkoyunlu hükümdarı, kardeşi Sultan Yakup, oğullarıyla beraber Alemşah Begüm'ü hapsetmiştir. Sultan Yakup'tan sonra Akkoyunlu Devleti'nde taht kavgası çıktı. Rüstem Bey Safevî Tarikatı'nın müridlerinden faydalanmak için halası Alemşah Begüm'ü üç oğluyla beraber hapisten çıkardı ve onları Tebriz'e getirdi. Safevî Tarikatı'nın müritlerinin yardımıyla tahtı ele geçiren Rüstem Bey Alemşah Begüm'ü ve oğullarını Erdebil'e gönderdi. Bir süre sonra Safevi Tarikatı'nı devleti için tehlikeli gören Rüstem Bey Alemşah Begüm'ün oğullarını Tebriz'e getirmeye karar verdi. Öldürüleceklerini anlayan şeyhzadeler kaçtılar. Akkoyunlu askerlerinin yakalaması sonucunda yapılan savaşta Sultan Ali öldürüldü ve İbrahim ile İsmail müritleri tarafından Erdebil'e kaçırılarak saklandılar. Oğlu Sultan Ali'nin cesedini görünce mensubu olduğu Akkoyunlulara beddualar ve lanetler etti.[1]

Kırk gün şeyhzadeler Erdebil’de saklandıktan sonra Alemşah Begüm'le Kızılbaş müridler istişare yaparak oğullarının Şii bir hanedan tarafından idare edilen Gilan'ın Lahican şehrine götürülmelerine karar verdiler. Oğlu İsmail'e kurulan tuzağı haber vererek oğlunu ölümden kurtarmıştır. Oğlu şah olduktan sonraki hayatı hakkında pek fazla bilgi yoktur.

Ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Reha Çamuroğlu gibi bazı yazarlar tarafından 1501 yılında Sünni olduğu için oğlu Şah İsmail tarafından öldürüldüğü iddia edilmiştir[2] ancak oğlunun öldürmediği[3], Erdebil'de Şeyh Safi Türbesi'nin avlusunda bulunan mezarının kitabesinde 1522/23 (H. 929) yılında vefat ettiği yazar.[4]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Namiq Musalı, Şah İsmail Hatai'nin Annesi Alemşah Begüm: Efsaneler ve Gerçekler, Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi, 2016/13, Sayfa:41
  2. ^ Reha Çamuroğlu, İsmail, İstanbul 1999, Om Yayınevi, 2. Baskı, Sayfa: 181-187.
  3. ^ Şah İsmail annesini öldürdü mü?, Prof. Dr. Tufan Gündüz
  4. ^ Namiq Musalı, Şah İsmail Hatai'nin Annesi Alemşah Begüm: Efsaneler ve Gerçekler, Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi, 2016/13, Sayfa:52