Ahmedî

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Ahmedi sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara

Ahmedî (d. 1334- ö. 1413), divan şairi ve hekim.

14. yüzyılda Anadolu’da yetişmiş en büyük divan şairi kabul edilir. Kaleme aldığı Türkçe eserlerle Osmanlı dönemi Türkçesi’nin yazı, edebiyat ve bilim dilinin ilk örneklerini vermiş ve dolayısıyla Türk dili'nin gelişmesinde ve kullanılmasında büyük katkı sağlamıştır.[1]

En ünlü eseri İskendernâme ’dir.

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Asıl adı Tâceddîn İbrâhîm b. Hızîr’dır.[2]; şiirlerinde Ahmedî mahlasını kullanmıştır. Doğum yeri ve tarihi kesin olarak bilinmez. 1334 yılı civarında doğduğu tahmin edilir. Doğum yeri kimi kaynaklara göre Sivas, kimi kaynaklara göre Kütahya, kimilerine göre Amasya’dır. [1]Uşak’ın köylerinden olan Sivaslı’da doğmuş olabileceği de ifade edilmiştir.[2]

İlk eğitimini Anadolu’da ilk aldıktan sonra Mısır’a giderek Şeyh Ekmeleddîn’in öğrencisi oldu; Aydınlı Hacı Paşa ve Molla Fenârî ile arkadaşlık etti.[2] Mısır’da tıp eğitimi aldığı bilinen Ahmedî’nin pratik tıp yapıp yapmadığı ve Anadolu’ya döndükten sonra saraylarda yalnız musahip sıfatıyla mı yoksa aynı zamanda saray hekimi olarak da mı bulunduğu konusunda kesin bir şey bilinmez.[2]

Ahmedî, Anadolu’ya döndükten sonra Aydınoğlu Îsâ Bey’in oğlu Hamza için ders kitapları yazmış; Germiyanoğlu Süleyman Şah’a şiirler sunmuştur. Osmanlı padişahı Yıldırım Bayezid’in oğullarından Emir Süleyman’ın hizmetine girmiştir.

Batı Türkleri'nin ilk önemli şiir kitabı olan İskendername adllı mesneviyi 1390’da tamamladı. Devrin tüm ilimleri hakkında ansiklopedik bilgiler vermesi nedeniyle Türk dili ve edebiyatı açısından olduğu kadar bilim tarihi bakımından da önem taşıyan bu öğretici eseri, sonuna “Dasitan-ı Tevarih-i Müluk-ı Al-i Osman” adlı bölümü ekleyerek Emir Süleyman’a sundu. İskendernâme’ye ilâve edilmiş bu bölüm, ilk Türkçe Osmanlı vekāyi‘nâmelerindendir. Ahmedî, ömrünün sonuna kadar İskendernâme üzerinde çalışıp onu zenginleştirmeyi sürdürmüştür. 1407-1408’de esere ilave edilen Mevlid, Türk edebiyatının bilinen ilk mevlididir.[1]

Ahmedî’nin Ankara Savaşı’ndan sonra Timurlenk ile tanışıp ona bir kaside sunduğu düşünülür.[1] Emir Süleyman’ın isteği üzerine Selmân-ı Sâvecî’nin “Cemşîd ü Hurşîd” adlı mesnevisini Türkçe’ye çeviren ve eklediği yeni kısımlarla âdeta yepyeni bir eser yaratan şair bu çalışmayı 1403’te tamamladı. Emir Süleyman’ın 1411 yılında ölümünden sonra kendisine yeni bir hami arayan Ahemedî, Mehmed Çelebi’nin çevresine girmeye çalıştı[3] Tıp konusunda bir mesnevi olan ve 1403-1410 arasında kaleme aldığı “Tervîhu’l-ervâh” adlı eserini bazı eklerle Çelebi Mehmet’e sundu.

80 yaşlarında iken divan katibi görevinde bulunduğu Amasya'da hayatını kaybettiği düşünülür.[1]

Başlıca Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ahmedi Divanı (8 tevhid, 5 na'at, 2 tercî-i bend, 7 terkib-i bend, 2 muhammes, 75 kaside ve 772 gazelini içerir[1])
  • Cemşîd ü Hurşid (Cemşîd ile Hurşîd arasındaki aşk hikâyesini konu alan mesnevi)
  • İskendernâme (mesnevi)
  • Tervîhu’l-ervâh (Tıp konusudna mesnevi)
  • Bedâyi'u’s-siĥr fî śanâyi'i’ş-şi'r (Farsça Risale, edebî sanatların açıklamasını ve bu sanatlarla ilgili Arapça, Farsça ve Türkçe örnekleri içerir.)
  • Mi’yârü’l-edeb (Kaside tarzında Farsça ders kitabı)
  • Mîzânü’l-edeb (Kaside tarzında Farsça ders kitabı)
  • Mirķātü’l-edeb (Arapça-Farsça manzum bir lügat)

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]