İçeriğe atla

Ağız kokusu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Ağız kokusu
Diğer adlarHalitosis
UzmanlıkGastroenteroloji, otorinolarengoloji, dişçilik
BelirtilerNefesteki rahatsızlık verici koku[1]
KomplikasyonAnksiyete, depresyon, obsesif kompulsif bozukluk[1]
TiplerGerçek, gerçek olmayan[2]
NedenleriGenellikle ağzın içinden kaynaklı[1]
TedaviSebebe göre değişir; dil temizliği, ağız bakım suyu, diş ipi[1]
İlaçKlorheksidin ya da setilpiridinyum klorür içeren ağız bakım suyu[1][3]
Sıklık%~30[1]

Ağız kokusu ya da halitozis; açlık, böbrek yetmezliği, diyabet (şeker hastalığı), karaciğer, mide, bademcik ve diş rahatsızlıkları gibi çeşitli nedenlerden ötürü insan nefesinde hissedilen kötü kokudur. Ağız kokusunun başlıca bileşenleri, uçucu sülfit bileşikleri (VSC), özellikle hidrojen sülfür (H2S), metil merkaptan (CH3SH) ve dimetilsülfürdür.[4] Bu gazların ölçümünde kullanılan Oral Chroma Gaz Kromatografi cihazı eski ölçüm metodlarına göre çok daha etkili bulunmuştur.[5]

Sınıflandırma

[değiştir | kaynağı değiştir]

Literatürde ağız kokusunun 3 tane sınıflaması vardır. Miyazaki H (1999) [6] tarafından tedavi sonuçlarına göre halitophobia, pseudohalitosis ve genuine halitosis olmak üzere üçe ayrılmıştır. 2010 yılında Tangerman A [7] lokasyonlarına göre intraoral ve ekstraoral olarak ikiye ayırmıştır. Literatürdeki ilk etyolojik sınıflama Aydın M tarafından yapılmıştır, aşağıdaki gibidir: [8]

  • Tip 1: Dilin sırtından kaynağını alır. Dil yüzeyindeki tüysü çıkıntılar (dil papilleri) arasına giren bakteri ve proteinli kalıntılar kokuşarak ağızda kötü kokunun oluşmasına neden olur. Dünyada görülen ağız kokularının %90 ve daha fazlası bu şekildedir. Çocuklarda geniz etinin olması ağız solunumunu artırır ve geniz etine bağlı akıntı ve ağız solunumuna bağlı dil pası da kötü kokuya neden olabilir. Bu durumun özellikle kulak burun boğaz tarafından gerçekleştirilen geniz eti ameliyatları sonrası düzeldiği bilimsel yayınlarda da gösterilmiştir.[9]
  • Tip 2 (hava yolu): Larinks, farinks, bademcikler, sinüsler ve hava yolunun iltihabi gazları ile meydana gelen ağız kokusudur. Hava yolu ağız kokusu her yaştan bireyde olabilir. Özellikle nüfusun çok ciddi bir kısmını etkileyen alerjik rinit ya da saman nezlesi durumu önemli bir ağız kokusu nedenidir.[10]
  • Tip 3: Mideyi yemek borusuna bağlayan kapağın sızıntısı ile ağıza yükselen gazlar sebebi ile ortaya çıkar. Midenin kokuyor olması, kapağın sızdırıyor olması durumunda görülür. En çok gözden kaçan durumlardan birisidir. Özellikle asitli gıdaların çok tüketilmesi, artan obezite problemi ve yanlış beslenme sonrası ortaya çıkan reflü problemlerinde ağız kokusunun ortaya çıktığı bilimsel çalışmalarla gösterilmiştir.[11][12]
  • Tip 4 (nefes): Sistemik dolaşıma giren kokulu kan gazlarının akciğer tarafından yakalanarak nefes ile dışarı atılması ile meydana gelir. Ağız kokusundan çok farklıdır.
  • Tip 5 (subjektif): Birey ağzının koktuğunu ısrarla belirttiği halde sosyal çevresinden herhangi birisi bireyde ağız kokusu duymuyorsa ve diş hekimi cihazlar ile bireyde ağız kokusu bulunduğunu doğrulayamıyorsa buna subjektif ağız kokusu adı verilir. İki klinik formu vardır:
    • Nörojenik ağız kokusu: Olfaktör sensör üzerine uyarı bulunduğu halde dışarı emisyonu bulunmayan subjektif ağız kokularıdır. Kemosensor disfonksiyonlar, dorsolingual olfaksiyon, hematojen olfaksiyon, retronasal olfaksiyon bunlara örnek verilebilir.
    • Psikojenik ağız kokusu: Olfaktör sensor üzerine kimyasal uyarının bulunmadığı, halitofobi, olfaktör obsesyon, olfaktör referans sendrom gibi subjektif ağız kokularıdır. Ağız kokusunun en önemli sorularından birisi de dış dünyayı algılamayı sağlayan duyusal sisteme verdiği zarardır. Bu durum özellikle ağız kokusu olan bireylerde koku duyusunda azalma ve dış dünyadaki kimyasal uyaranları farketmede zorluk olarak ortaya çıkar.

Ağız kokusu muayene yöntemleri

[değiştir | kaynağı değiştir]

Literatürde kabul görmüş ve halen uygulanmakta olan ağız kokusu muayene yöntemleri şunlardır[13] (ölçüm yöntemleri ile karıştırılmaması gerekir)

Ağız kokusu muayene yöntemleri
Ağız kokusu muayene yöntemleri arasında bireyi ağız kokusu için doktora gitmeye yönlendiren ve iyileştiğini gösteren subjektif (kendi ve çevrenin değerlendirmesi) muayene yöntemlerdir. Diğer yöntemler teşhisi desteklemek, doğrulamak ve prognozu izlemek içindir. (Aydin M, 2016)

Bireyin kendisini değerlendirmesi

[değiştir | kaynağı değiştir]

Birey kendisinde ağız kokusu bulunduğunu, koku olarak algılıyorsa, sosyal yaşantısı sırasında ağzından koku çıktığını duyuyorsa ölçülebilen (tip 1,2,3,4) ağız kokusunu gösteren bir gaz emisyonu yoksa bile sübjektif tip 5 ağız kokusu hastası olarak değerlendirilir.

Bireyin kendisi ağız kokusuna alışabilir ve kendi kokusunu duymaz olabilir. Bu durumda çevresinin sormadan yaptığı sözlü uyarılar teşhis değeri taşır. Uyarılar sözlü değil ise, ima yolu ile yapıldıysa teşhis değeri yoktur. Bireyin kendisini gören insanların ellerini burunlarına kapattığı veya işaret verdiği veya yüzünü çevirip pencere açtığı şeklindeki ifadeleri tip 5 ağız kokusu belirtisi olabilir.[14]

Organoleptik muayene

[değiştir | kaynağı değiştir]

Hernekadar literatürde yeri olsa bile oldukça sakıncalıdır. Doktor ve hasta için etik, saygın, seviyeli bir muayene yöntemi değildir. Kalibrasyonu, birimlendirmesi, tekrarlanabilirliği, güvenilirliği yoktur. Sayısız mikroorganizma doktora bulaşabilir. Hastalar bu yöntemden kaçınırlar. Doktorun koku algısı, koku alma yeteneği ve eşik değeri ve koklayabileceği gaz spektrumu her gün aynı değildir.  [15]

Kimyasal ve enzimatik muayene

[değiştir | kaynağı değiştir]

Ağzın içindeki bakteri enzimlerini ölçen BANA ninhidrin gibi testler vardır. Bunlar ağız kokusunu değil bakteri faaliyetlerini ölçer.

Halitometrik muayene

[değiştir | kaynağı değiştir]

Gaz kromatografisi, elektrokimyasal sensorlu cihazlar ve spektrofotometrikölçümler yapılabilmektedir. En pratik olanı ve klimniklerde yaygın kullanılanı elektrokimyasal sensorlu proratif gaz detektörleridir.[13]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ^ a b c d e f Kapoor, U; Sharma, G; Juneja, M; Nagpal, A (2016). "Halitosis: Current concepts on etiology, diagnosis and management". European Journal of Dentistry. 10 (2): 292-300. doi:10.4103/1305-7456.178294. PMC 4813452 Özgürce erişilebilir. PMID 27095913. 
  2. ^ Harvey-Woodworth, CN (Nisan 2013). "Dimethylsulphidemia: the significance of dimethyl sulphide in extra-oral, blood borne halitosis". British Dental Journal. 214 (7): E20. doi:10.1038/sj.bdj.2013.329. PMID 23579164. 
  3. ^ Fedorowicz, Z; Aljufairi, H; Nasser, M; Outhouse, TL; Pedrazzi, V (8 Ekim 2008). "Mouthrinses for the treatment of halitosis". Cochrane Database of Systematic Reviews (4): CD006701. doi:10.1002/14651858.CD006701.pub2. PMID 18843727. 
  4. ^ Tonzetich, J. (Ocak 1977). "Production and origin of oral malodor: a review of mechanisms and methods of analysis". Journal of Periodontology. 48 (1): 13-20. doi:10.1902/jop.1977.48.1.13. ISSN 0022-3492. PMID 264535. 20 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi17 Eylül 2022. 
  5. ^ Salako, Nathanael O.; Philip, Leeba (2011). "Comparison of the use of the Halimeter and the Oral Chroma™ in the assessment of the ability of common cultivable oral anaerobic bacteria to produce malodorous volatile sulfur compounds from cysteine and methionine". Medical Principles and Practice: International Journal of the Kuwait University, Health Science Centre. 20 (1): 75-79. doi:10.1159/000319760. ISSN 1423-0151. PMID 21160219. 20 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi17 Eylül 2022. 
  6. ^ Miyazaki H, Arao M, Okamura K, Kawaguchi Y, Toyofuku A, Hoshi K, Yaegaki K. "[Tentative classification of halitosis and its treatment needs] (Japanese)". Niigata Dental Journal 1999;32: 7–11.
  7. ^ Tangerman A, Winkel EG. Extra-oral halitosis: an overview. J Breath Res. 2010 Mar;4(1):017003. doi: 10.1088/1752-7155/4/1/017003. Epub 2010 Mar 2. PMID: 21386205.
  8. ^ Aydin, Murat; Woodworth, C. N. Harvey (11 Temmuz 2014). "Halitosis: a new definition and classification". british dental journal. Nature (E1): 217. doi:10.1038/sj.bdj.2014.552. ISSN 0007-0610. PMID 25012349. 15 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi21 Ocak 2021. 
  9. ^ Dinc, Mehmet Emre; Altundag, Aytug; Dizdar, Denizhan; Avincsal, Mehmet Ozgur; Sahin, Ethem; Ulusoy, Seckin; Paltura, Ceki (Eylül 2016). "An objective assessment of halitosis in children with adenoid vegetation during pre- and post-operative period". International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology. 88: 47-51. doi:10.1016/j.ijporl.2016.06.042. ISSN 1872-8464. PMID 27497386. 20 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi17 Eylül 2022. 
  10. ^ Avincsal, M. O.; Altundag, A.; Dinc, M. E.; Cayonu, M.; Topak, M.; Kulekci, M. (Eylül 2016). "Evaluation of halitosis using OralChroma™ in patients with allergic rhinitis". European Annals of Otorhinolaryngology, Head and Neck Diseases. 133 (4): 243-246. doi:10.1016/j.anorl.2015.08.042. ISSN 1879-730X. PMID 27067702. 20 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi17 Eylül 2022. 
  11. ^ Altundag, Aytug; Cayonu, Melih; Salihoglu, Murat; Yazıcı, Hasmet; Kurt, Onuralp; Yalcınkaya, Esin; Saglam, Omer (Temmuz 2016). "Laryngopharyngeal Reflux Has Negative Effects on Taste and Smell Functions". Otolaryngology--Head and Neck Surgery: Official Journal of American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery. 155 (1): 117-121. doi:10.1177/0194599816640249. ISSN 1097-6817. PMID 27048678. 20 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi17 Eylül 2022. 
  12. ^ Avincsal, Mehmet Ozgur; Altundag, Aytug; Ulusoy, Seckin; Dinc, Mehmet Emre; Dalgic, Abdullah; Topak, Murat (Haziran 2016). "Halitosis associated volatile sulphur compound levels in patients with laryngopharyngeal reflux". European archives of oto-rhino-laryngology: official journal of the European Federation of Oto-Rhino-Laryngological Societies (EUFOS): affiliated with the German Society for Oto-Rhino-Laryngology - Head and Neck Surgery. 273 (6): 1515-1520. doi:10.1007/s00405-016-3961-1. ISSN 1434-4726. PMID 26946304. 20 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi17 Eylül 2022. 
  13. ^ a b Aydin M, Bollen CM, Özen ME.Diagnostic Value of Halitosis Examination Methods. Compend Contin Educ Dent. 2016 37(3):174-178 PMID: 26977897 30 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  14. ^ Özen ME, Aydin M. Subjective halitosis: definition and classification. J N J Dent Assoc, 2015; 86(4):20 -24.
  15. ^ Aydin M. Criticism of the organoleptic examination for the diagnosis of oral halitosis. J. Breath Res. 17 (2023) 014001 https://doi.org/10.1088/1752-7163/ac8faf PMID: 36067739 30 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Ağız_kokusu&oldid=36616282" sayfasından alınmıştır