İçeriğe atla

RNA aşısı: Revizyonlar arasındaki fark

k
düzenleme özeti yok
k (→‎Etkililik: düzeltme, yazış şekli: vaat edi → vadedi)
kDeğişiklik özeti yok
[[Dosya:RNA_vaccine-en.svg|küçükresim|upright=1.6|RNA aşısının etki mekanizmasının bir tasviri]]
'''RNA aşısı''' veya '''mRNA (haberci RNA) aşısı''', sentetik [[RNA]] moleküllerini insan hücrelerine transfer eden yeni bir [[Aşı (tıp)|aşı]] türüdür. Burada genetik malzemenin nakli ([[transfeksiyon]]) söz konusudur. RNA, hücrenin içine girdikten sonra [[Mesajcı RNA|mRNA]] olarak çalışır ve hücreyi yeniden programlayarak, hücrenin normalde [[patojen]] (örneğin virüs) veya kanser hücreleri tarafından üretilen yabancı [[protein]]i üretmesini sağlar. Ardından bu protein molekülleri vücudun uyumlayıcı bağışıklık tepkisini harekete geçirir, böylece vücut, proteinin içindeki patojenleri ya da kanser hücrelerini yok etmeyi öğrenir.<ref name=":0">{{Web kaynağı | url = https://www.statnews.com/2020/11/10/the-story-of-mrna-how-a-once-dismissed-idea-became-a-leading-technology-in-the-covid-vaccine-race/ | başlık = The story of mRNA: From a loose idea to a tool that may help curb Covid | erişimtarihi =4 Aralık 2020| tarih =10 Kasım 2020| dil = en-US | çalışma = STAT | arşivurl = https://web.archive.org/web/20201110183905/https://www.statnews.com/2020/11/10/the-story-of-mrna-how-a-once-dismissed-idea-became-a-leading-technology-in-the-covid-vaccine-race/ | arşivtarihi = 10 Kasım 2020}}</ref> Kırılgan mRNA iplikçiklerini korumak ve bunların insan hücreleri tarafından emilmesini kolaylaştırmak için mRNA molekülleri bir ilaç taşıyıcı sistemiyle (genellikle [[pegile lipid nanopartiküller]] ile<ref>{{Web kaynağı | url = https://www.statnews.com/2020/12/01/how-nanotechnology-helps-mrna-covid19-vaccines-work/ | başlık = How nanotechnology helps mRNA Covid-19 vaccines work | erişimtarihi =4 Aralık 2020| tarih =1 Aralık 2020| dil = en-US | çalışma = STAT | arşivurl = https://web.archive.org/web/20201201210905/https://www.statnews.com/2020/12/01/how-nanotechnology-helps-mrna-covid19-vaccines-work/ | arşivtarihi = 1 Aralık 2020}}</ref>) kaplanır.<ref name=":0">{{Akademik dergi kaynağı|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1748013219301483|başlık=Three decades of messenger RNA vaccine development|tarih=1 Ekim 2019|dil=İngilizce|sayfalar=100766|çalışma=Nano Today|cilt=28|ad=Rein|soyadı=Verbeke|issn=1748-0132|doi=10.1016/j.nantod.2019.100766|ad2=Ine|ad3=Stefaan C.|ad4=Heleen|soyadı2=Lentacker|soyadı3=De Smedt|soyadı4=Dewitte}}</ref><ref />
 
RNA aşılarının geleneksel [[Aşı (tıp)|protein aşılarına göre]] avantajlarından bazıları, üretimin hızlı ve üretim maliyetinin düşük olması<ref name=":0">{{Web kaynağı | url = https://www.phgfoundation.org/briefing/rna-vaccines | başlık = RNA vaccines: an introduction | erişimtarihi =4 Aralık 2020| çalışma = PHG Foundation | arşivurl = https://web.archive.org/web/20181206210317/https://www.phgfoundation.org/briefing/rna-vaccines | arşivtarihi = 6 Aralık 2018}}</ref><ref name=":1">{{Akademik dergi kaynağı|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5906799/|başlık=mRNA vaccines — a new era in vaccinology|tarih=2018-4|sayı=4|sayfalar=261-279|çalışma=Nature reviews. Drug discovery|cilt=17|ad=Norbert|soyadı=Pardi|issn=1474-1776|pmc=5906799|pmid=29326426|doi=10.1038/nrd.2017.243|ad2=Michael J.|ad3=Frederick W.|ad4=Drew|soyadı2=Hogan|soyadı3=Porter|soyadı4=Weissman}}</ref> ve bu aşıların [[Hücresel bağışıklık|hücresel bağışıklığın]] yanı sıra [[humoral bağışıklık]] oluşturmasıdır.<ref name=":4">{{Kaynak|url=https://doi.org/10.1007/978-1-4939-6481-9_1|başlık=Introduction to RNA Vaccines|erişimtarihi=4 Aralık 2020|tarih=2017|dil=İngilizce|sayfalar=1-11|çalışma=RNA Vaccines: Methods and Protocols|yer=New York, NY|yayıncı=Springer|seri=Methods in Molecular Biology|ad=Thomas|soyadı=Kramps|ad2=Knut|soyadı2=Elbers|isbn=978-1-4939-6481-9|doi=10.1007/978-1-4939-6481-9_1|editör-ad=Thomas|editör2-ad=Knut|editör-soyadı=Kramps|editör2-soyadı=Elbers}}</ref><ref name=":5">{{Akademik dergi kaynağı|url=https://www.nature.com/articles/d41587-020-00022-y|başlık=COVID-19 vaccines poised for launch, but impact on pandemic unclear|tarih=25 Kasım 2020|dil=İngilizce|çalışma=Nature Biotechnology|ad=Elie|soyadı=Dolgin|doi=10.1038/d41587-020-00022-y}}</ref> Buna karşılık, RNA aşılarının etki mekanizması ve bunlara ait ilaç taşıyıcı araçlar henüz yeni olduğundan, aşının orta ve uzun vadeli yan etkileri hakkında yeterince bilgi yoktur;<ref name=":6">{{Web kaynağı | url = https://horizon-magazine.eu/article/five-things-you-need-know-about-mrna-vaccines.html | başlık = Five things you need to know about: mRNA vaccines | erişimtarihi =4 Aralık 2020| dil =İngilizce| çalışma = Horizon: the EU Research & Innovation magazine | arşivurl = https://web.archive.org/web/20200404043837/https://horizon-magazine.eu/article/five-things-you-need-know-about-mrna-vaccines.html | arşivtarihi = 4 Nisan 2020}}</ref> olası yan etkiler arasında [[Özbağışıklık|otoimmünite]] sorunları ve (özellikle lipit nanoparçacıklara karşı) reaksiyon sorunları gelişebileceği belirtilmiştir.<ref name=":0">{{Web kaynağı | url = https://wellcome.org/news/seven-vital-questions-about-rna-covid-19-vaccines-pfizer-biontech-moderna | başlık = Seven vital questions about the RNA Covid-19 vaccines emerging from clinical trials {{!}} News {{!}} Wellcome | erişimtarihi =4 Aralık 2020| çalışma = wellcome.org | arşivurl = https://web.archive.org/web/20201116145012/https://wellcome.org/news/seven-vital-questions-about-rna-covid-19-vaccines-pfizer-biontech-moderna | arşivtarihi = 16 Kasım 2020}}</ref><ref name=":1" /><ref>{{Web kaynağı | url = https://www.jpost.com/health-science/could-an-mrna-vaccine-be-dangerous-in-the-long-term-649253 | başlık = Could mRNA COVID-19 vaccines be dangerous in the long-term? | erişimtarihi =4 Aralık 2020| dil = en-US | çalışma = The Jerusalem Post {{!}} JPost.com | arşivurl = https://web.archive.org/web/20201116115450/https://www.jpost.com/health-science/could-an-mrna-vaccine-be-dangerous-in-the-long-term-649253 | arşivtarihi = 16 Kasım 2020}}</ref> Ayrıca mRNA molekülleri çok hassas olduğundan dağıtım ve depolamada [[soğuk zincir]]in korunması gerekir. Soğuk zincirin bozulması halinde molekül, aşı uygulanmadan önce ayrışacak ve doz azalacak, böylece istenen etkinlik sağlanamayacaktır.<ref name=":0"/><ref name=":0" /><ref name=":1" />
57

düzenleme