Çoğa Zenbil

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Çoğa Zenbil
Farsçaچغازنبيل
Elam dilinde: Dur Untash*
UNESCO Dünya Mirası
Choghazanbil2.jpg
Çoğa Zenbil zigguratı (tapınak kulesi)
Resmî adı Çoğa Zenbil
Farsçaچغازنبيل
Elam dilinde: Dur Untash
Ülke Flag of Iran.svg İran İslam Cumhuriyeti
Huzistan
Tür Kültürel
Kriter iii, vi
Referans 113
Bölge** Asya-Pasifik
Koordinatlar 32°0′30″K 48°31′15″D / 32.00833°K 48.52083°D / 32.00833; 48.52083
Tescil bilgisi
Tescil 1979 (3. Oturum)
Çoğa Zenbil'nın İran'da bulunduğu yer
Çoğa Zenbil
Çoğa Zenbil
Çoğa Zenbil'in günümüz İran haritasındaki konumu.

Çoğa Zenbil (Farsçaچغازنبيل), Elam dilince Dur Untaşı, İran'ın Huzistan eyaletinde, Susa şehrinin 30 km güneydoğusunda ve Ahvaz'ın 80 km kuzeyinde bulunan Elam İmparatorluğu arkeolojik sit alanı. Özellikle orta Elam dönemine (MÖ y. 1500-1000) tarihlenen kalıntılarıyla tanınır.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Çoğa Zenbil, Höyük sepeti anlamına gelir. Kentin adı, bölge yakınında hâlen konuşulmata olan Bahtiyari lehçesinde de tepe anlamında kullanılır.[1] Orijinal ismi olan 'Dur Untaş' ise, 'Untaş şehri' anlamına gelmektedir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

MÖ 13. yüzyıl hüküm sürmüş Elam kralı Untaş-Napirişa tarafından yaklaşık olarak MÖ 1250 yılı civarında kurulmuştur. Tanrı İnşusinak onuruna inşa edilen kentteki özellikle büyük ziggurat ona ithaf edilmiştir.[2] Untaş-Napirişa, kenti kurarken, içinde on kadar tapınağın yer aldığı, surlarla çevrili kutsal bir alanın ortasında bir ziggurat ve bir saray inşa ettirmiştir.

MÖ 640 yılında Asur kralı Asurbanipal tarafından yıkılmıştır.

Çoğa Zenbil'de bulunup 2. bin yılın sonlarına tarihlenen tekerlek. (İran Ulusal Müzesi)

Mimari[değiştir | kaynağı değiştir]

Oldukça sağlam kalmış olan ziggurat Mezopotamya bölgesi dışındaki ayakta bulunan az sayıdaki zigguratlar arasındadır. Aynı zamanda dünyanın en iyi korunmuş zigguratlarından biridir.[3]

Ziggurat kalıntılarının, kenarları 102 m olan kare bir tabanı vardır ve yüksekliği 24 m'dir. Zigguratın gerçek yüksekliğinin ise bunun iki katı olduğu tahmin edilmektedir,

Kentin kurucusu Elam hükümdarı Untaş-Napirişa'nın adını taşıyan balta.

Arkeolojik çalışmalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Çoğa Zenbil 1951 ve 1961 yılları arasında yapılan 6 sezonluk kazı çalışmaları sonucunda Roman Ghirshman başkanlığındaki bir heyet tarafından ortaya çıkarılmıştır.[4] [5] [6] [7] [8]

Çoğa Zenbil'de mühür koleksiyonu ve çok çeşitli küçük eşyalar da bulunmuştur.

Çoğa Zenbil, 1979 yılında UNESCO Dünya Mirası listesine alınmıştır.[3]

Resimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Legend: The Genesis of Civilisation. Century. 1998. s. 82.  Bilinmeyen parametre |adı= görmezden gelindi (yardım); Bilinmeyen parametre |Soyadı= görmezden gelindi (|soyadı= kullanımı öneriliyor) (yardım)
  2. ^ The Ziggurat of Tchoga-Zanbil. 204. Scientific American. 1961. ss. 69–76.  Bilinmeyen parametre |Soyadı= görmezden gelindi (|soyadı= kullanımı öneriliyor) (yardım); Yazar |ad1= eksik |soyadı1= (yardım)
  3. ^ a b Doğan, Serkan. "Persepolis ve Antik İran". Demokrat Haber. 
  4. ^ Ghirshman (1953). Travaux de la mission archéologique en Susiane en hiver 1952-1953, Syria, T. 30, Fasc. 3/4. ss. 222–233.  Bilinmeyen parametre |adı= görmezden gelindi (yardım)
  5. ^ Ghirshman (1966). Tchoga Zanbil (Dur-Untash). I: La Ziggurat, Mémoires de la Délégation Archéologique en Iran. Geuthner.  Bilinmeyen parametre |adı= görmezden gelindi (yardım)
  6. ^ Ghirshman (1968). Tchoga Zanbil (Dur-Untash). II: Temenos, Temples, Palais, Tombes, Memoires de la Delegation Archeologique en Iran. Geuthner.  Bilinmeyen parametre |adı= görmezden gelindi (yardım)
  7. ^ Steve (1967). Tchoga Zanbil (Dur-Untash). IV: Textes Élamites et Accadiens, Mémoires de la Délégation Archéologique en Iran. Geuthner.  Bilinmeyen parametre |adı= görmezden gelindi (yardım)
  8. ^ Porada (1970). Tchoga Zanbil (Dur-Untash). IV (only): La Glyptique, Memoires de la Delegation Archeologique en Iran. Geuthner.  Bilinmeyen parametre |adı= görmezden gelindi (yardım)

Bibliyografya[değiştir | kaynağı değiştir]

  • D. T. Potts, The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State, Cambridge University Press, 1999, ISBN 0-521-56496-4.
  • Roman Ghirshman, La ziggourat de Tchoga-Zanbil (Susiane), Comptes-rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, vol. 98 lien Issue 2, pp. 233–238, 1954.
  • Roman Ghirshman, Campagne de fouilles à Tchoga-Zanbil, près de Suse, Comptes-rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, vol. 99, iss. 1, pp. 112–113, 1955.
  • Roman Ghirshman, Cinquième campagne de fouilles à Tchoga-Zanbil, près Suse, rapport préliminaire (1955-1956), Comptes-rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, vol. 100, iss. 3, pp. 335–345, 1956.
  • Roman Ghirshman, Les fouilles de Tchoga-Zanbil, près de Suse (1956), Comptes-rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, vol. 100, iss. 2, pp. 137–138, 1956.
  • Roman Ghirshman, VIe campagne de fouilles à Tchoga-Zanbil près de Suse (1956-1957), rapport préliminaire, Comptes-rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, vol. 101, iss. 3, pp. 231–241, 1957.
  • Roman Ghirshman, FouiIles de Tchoga-Zanbil près de Suse, complexe de quatre temples, Comptes-rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, vol. 103, iss. 1, pp. 74–76, 1959.
  • Roman Ghirshman, VIIe campagne de fouilles à Tchoga-Zanbil, près de Suse (1958-1959), rapport préliminaire, Comptes-rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, vol. 103, iss. 2, pp. 287–297, 1959.
  • P. Amiet, Marlik et Tchoga Zanbil, Revue d'Assyriologie et d'Archéologie Orientale, vol. 84, no. 1, pp. 44–47, 1990.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]