Çayda Çıra

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Çayda Çıra, Elâzığ yöresine ait halay türünden halk oyunu. Dünyada "Mumlu Dans" olarak da bilinir.[1] Genellikle sazsız olarak, "nanay" adı verilen türküler eşliğinde oynanır. Eskiden yalnızca kadınlar oynarken, günümüzde halk oyunları toplulukları tarafından gösteri amacıyla kadınlı erkekli oynanmaktadır. Günümüz Elâzığ yöresi düğünlerinde oldukça yaygındır.

Oynanış Şekli[değiştir | kaynağı değiştir]

Oyun kendine has bir müzik eşliğinde ve manilerle oynanmaktadır. Oyuna başlarken şu mani söylenir: "Yansın şamdanlarda mum, olsun ergenler sıra. İnsin davula tokmak, başlasın Çayda Çıra." Mani ardından oyunu oynayacak olan ekip alana giriş yapar. Girişin ardından çember oluşturularak oyun başlar. Çemberin oluşturulması ardından kızlar orta alana geçerek çömelir. Her erkek, eşinin etrafında bir tur döner. Ardından yeniden çember oluşturulur ve sonrasında düz bir çizgi oluşturana kadar dönülür. Düz çizgi oluşturulması ardından ileri 8 adım gelinir ve eğilerek şamdanlar yere bırakılır. Şamdanların bırakılması ardından çayda çıra oyununa has bir türkü söylenir. Türkü ardından yeniden şamdanlar alınır ve meydan terk edilir.[2]

Kıyafet ve Aksesuarlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Çayda Çıra oynarken kullanılan kıyafet ve aksesuarlar şöyledir:[2]

Kızların Kıyafet ve Aksesuarları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Baş örtüsü
  • Gömlek
  • Üç etek
  • Şalvar
  • Kemer
  • Potin

Erkeklerin Kıyafet ve Aksesuarları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Gömlek
  • Yelek
  • Kuşak
  • Şalvar
  • Yumurta topuk ayakkabı

Hem Kızların Hem Erkeklerin Kullandığı Aksesuarlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Şamdan
  • Mum

Çayda Çıra Türküsü[değiştir | kaynağı değiştir]

Çayda Çıra oyunu Çayda Çıra Türküsü eşliğinde oynanır. Türkünün sözleri şöyledir:[3]

Çayda çıra yanıyor
Hanım nanay vay nanay
Nanay güzel nanay
Nanay gülüm nanay
Ayda yılda yanıyor
Hanım nanay vay nanay
Nanay güzelim nanay
Nanay gülüm nanay
Yavaş yörü sevdiğim
Hanım nanay vay nanay
Nanay gülüm nanay
Nanay güzelim nanay
Engeller uyanıyor
Hanım nanay oy nanay
Nanay güzelim nanay
Nanay sevdiğim nanay
Karşıda oturanlar
Hanım nanay vay nanay
Nanay güzelim nanay
Nanay gülüm nanay
Az derdim artıranlar
Hanım nanay vay nanay
Nanay sevdiğim nanay
Nanay güzelim nanay
Başıma akıl koyun
Hanım nanay oy nanay
Nanay gülüm nanay
Nanay sevdiğim nanay
Sevdadan kurtulanlar
Hanım nanay uy nanay
Nanay sevdiğim nanay
Nanay gülüm nanay
Bağ altına bağ altına
Bağ altına bağ altına
Dolandım servan altına
Al beni yorgan altına

Efsaneler[değiştir | kaynağı değiştir]

Çayda Çıra Oyunu ve Türkülerinin doğuşu ile alakalı çeşitli efsaneler yer almaktadır. Bunlardan bazısı şöyledir:

I. Söylence[değiştir | kaynağı değiştir]

Efsanelerden biri, Elazığ yakınlarındaki bir çayın iki kıyısına yerleşmiş aşiretlerden iki gencin aşkıyla ilgilidir. Sevdalılar geceleri yaktıkları çıralarla işaretleşir, böylece genç erkek kızın yaktığı çıraya doğru yüzüp karşı kıyıya çıkar ve ona kavuşurmuş. Bir gece çayın azgın suları oğlanı sürüklemiş. Kız da sevgilisini çay boyunca aradığı halde bulamayınca kendisini suya atmış. Çayda Çıra Türküsü ve Oyunu da bu sevdayı dile getirmek için ortaya çıkmış.[4] Bu efsane, 1982 yapımı Çayda Çıra Efsanesi Filmi'ne konu olmuştur.

II. Söylence[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir diğer efsane, Elazığ yakınlarındaki Harıngit (ya da Harınket) Çayı kıyısında yapılan bir düğünle ilgilidir. Bir köy ağası, oğlunu başka bir köyün ağasının kızıyla evlendirirken kına gecesinde birden ay tutulmuş; karanlıkta kalan konuklar bunu uğursuzluk sayıp kötüye yormuşlar. Oğlanın annesi duruma üzülüp çevredeki bütün mumları toplatmış. Tabaklara dizip yakarak, oyun oynayan kızların ve gelinin ellerine tutuşturmuş; kendisi de aralarına katılmış. Karanlıkta çay kıyısında yanan mumların görüntüsü herkesi coştur­muş; bu coşkuyla türküler söylenmiş, halay­lar çekilmiş, eğlence sürmüş. Çayda Çıra da söylenceye göre böyle doğup günümüze kadar ulaşmıştır.[4]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Elazığ İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü
  2. ^ a b Çayda Çıra Nasıl Oynanır? | NasılKolay
  3. ^ Çayda Çıra Yanıyor 3 - Alternatifim
  4. ^ a b Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; eokul-meb.com isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)