Yukatek Mayacası

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Yukatek Mayacası
Màaya t'àan
Ana dili olanlar Meksika, Belize, Guatemala
Konuşan sayısı 800.000–1.200.000  (tarih gerekli)
Dil aileleri
[Maya dilleri
  • Yukatek
    • Yukatek–Lakandon
      • Yukatek Mayacası
        • Yukatek Mayacası
Dil kodları
ISO 639-3 yua

Yukatek Mayacası ya da Yukatekçe veya kısaca Mayaca (kendilerince Màaya t'àan ; İspanyolca maya, yucateco, yukateko ; İngilizce Yucatec Maya, Yukatek Maya, Yucatec, Yukatek), Mezoamerika'nın Atlantik tarafında Yukatan Yarımadasında daha çok Meksika'da (Yucatán, Quintana Roo, Campeche), daha az olarak da Belize (Corozal, Orange Walk) ve çok az olarak Guatemala'da (Petén) Yukatek Mayaları tarafından konuşulan Maya dilleri ailesinin Yukatek dilleri grubunun Yukatek-Lakandon dilleri alt grubundan bir Kızılderili dilidir. En yakın akrabası Lakandoncadır (Jach-t’aan). Meksika'da resmi dillerdendir.

Bu dili konuşanlar günümüzde "Maya" (Màaya) adını çok yaygın biçimde kendileri için kullanan tek Maya halkıdır ve "Yukatek/Yucatec" adı diğer Maya dilleriyle karışmaması için daha çok dilcilerce kullanılır.

Meksika'da Instituto Nacional de Lenguas Indígenas tarafından korunup kollanan 68 dil grubu (agrupaciones lingüísticas) ve 364 yerli dil/lehçe (variantes lingüísticas) arasında yer alır[1].

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Konuşanı 800.000 (ya da en üst rakam: 1.200.000) kişidir:

  • Meksika
    • Yucatán 547,098
    • Quintana Roo 163,477
    • Campeche 75,847
  • Belize
    • Corozal 897
    • Orange Walk 383
  • Guatemala
    • Petén 50-100 ?

Etkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Yukatan yarımadasının Meksika bölümünde konuşulan İspanyolcanın Yukatek İspanyolcası adlı şivesini kelimeleriyle desteklediği gibi fonolojik ve morfolojik yönden de büyük etkisi vardır.

İngilizcedeki shark (köpekbalığı) kelimesinin Yukatek Mayacası xoc (ya da xok; okunuşu: şok/shok) kelimesinden geçtiği iddia edilir[2] ve bu iddia kuvvetle muhtemeldir.

Popüler kültürde[değiştir | kaynağı değiştir]

Mel Gibson'un yönetmenliğinde 2006 yapımı Apocalypto filmi tamamen Yukatek Mayaları arasında çekilmiş olup filmde kullanılan dil de Yukatek Mayacasıdır.

Örnekler[değiştir | kaynağı değiştir]

Yukatek Mayacası Türkçe / İngilizce
Standard
telaffuz

Batı Yucatán,
Kuzey Campeche
ve Merkezi Quintana Roo telaffuzu
Normal çeviri Harfiyen çeviri
B'ix a bèel? Bi'x a b'eh? Nasılsın? / How are you? Yolunuz nasıl? / How is your road?
Ma'alob', kux tèech? İyi, ya sen? / Good, and you? Kötü değil, senin gibi? / Not bad, as for you?
B'ey xan tèen. Benimle aynı / Same with me. Thus also to me.
Tu'ux ka b'in? Nereye gidiyorsun / Where are you going?
Tim b'in xíimbal. Gezmeye gidiyorum / I am going for a walk.
B'ix a k'àab'a'? Adın nedir? / What is your name? Nasıl adlandırılıyorsun? / How are you named?
In k'àab'a'e' Jorge. Adım, Jorge / My name is Jorge. Adım, Jorge / My name, Jorge.
Jach ki'imak in wóol in wilikech. Memnun oldum / Pleased to meet you. Seni gördüğü için kalbim çok mutlu / Very happy my heart to see you.
Ba'ax ka wa'alik? Ne var ne yok? / What's up? What (are) you saying?
What do you say?
Mix b'a'al. Mix b'a'ah. Nothing.
Don't mention it.
B'ix a wilik? How does it look? How you see (it)?
Jach ma'alob'. Very good.
Ko'ox! Let's go! (For two people - you and I)
Ko'one'ex! Let's go! (For a group of people)
B'a'ax a k'áat? What do you want?
(Tak) sáamal. Aasta sáamah. See you tomorrow. Until tomorrow.
Jach Dyos b'o'otik. Thank you.
God bless you very much.
Very much God pays (it).

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ INALI : Catálogo de las Lenguas Indígenas Nacionales, Variantes lingüísticas de México con sus autodenominaciones y referencias geoestadísticas
  2. ^ Jones, Tom. "The Xoc, the Sharke, and the Sea Dogs: An Historical Encounter". http://www.mesoweb.com/pari/publications/RT07/211-Xoc.html. Erişim tarihi: 2000-07-11.