Yarılanma süresi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Yarılanma süresi, bir radyoaktif izotopun miktarının yarıya inmesi için gereken zamandır. Her radyoaktif izotopun kendine özgü belirli bir yarılanma süresi vardır. Genellikle t_{1/2} ile gösterilir. Yarılanma süresi maddenin miktarından bağımsız olup yalnızca hız sabitine (λ) bağımlıdır.

t_{1/2} = \frac{\ln(2)}{\lambda}

Kullanım alanları[değiştir | kaynağı değiştir]

Radyoaktif maddelerin yarılanma sürelerinin bilinmesinin iki yararlı pratik nedeni vardır. Bunlardan birincisi; yarılanma süresinin izotopun kararlılığını göstermesidir. Yarılanma süresinin artması izotopun kararlılığının arttığını gösterir. İkincisi ise; yarılanma süresi, teknolojide, örneğin makine yağlarının etkinliği radyoaktif izotop katılarak anlaşılabilir. Makine bir süre çalıştıktan sonra, yağdan örnek alınarak ne kadarının makine parçalarına yayıldığı, radyoaktif parçaların varlığından anlaşılır.

Jeolojide kayaların, kemiklerin ve sanat eserlerinin yaşları 238U/206Pb oranı veya 14C/12C oranı ölçülerek bulunabilir (radyokarbon metodu). 238U en son kararlı 206Pb izotopunu oluşturur. Dünyanın başlangıcında bu oran 0/1 ve bir yarılanma süresi sonunda (4,5 · 109 yıl) 1/1 alınarak bu kayaların yaşı yaklaşık olarak bulunabilir. Yeryüzündeki en yaşlı kayaların yaşı bu yöntemle 4,55 · 109 yıl olarak bulunmuştur. Uranyum içermeyen kayaların yaşı potasyum-argon yöntemiyle bulunur.

Bazı atom çekirdeklerin yarılanma süresi[değiştir | kaynağı değiştir]

Element İzotop Zaman
Uranyum 238U 4,5. Mrd. yıl
Plütonyum 239Pu 24.000 yıl
Karbon 14C 5730 yıl
Tritium 3H 12,36 yıl
Sezyum 137Cs 30 yıl
Radyum 236Ra 1622 yıl
Radon 222Rn 3,8 gün
Fransiyum 223Fr 22 dakika
Toryum 223Th 0,9 saniye
Polonyum 84Po 0,3 · 10-6 saniye