Nizami Gencevi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Nizami

Nizameddin İlyas Bin Yusuf veya Genceli Nizami / Nizami Gencevi (Azerice: Nizami Gəncəvi/نظامی گنجوی, Farsça: نظامی گنجوی Nezāmī Ganjavī, Kürtçe: Nîzamî Gencewî/نیزامی گه‌نجه‌وی‎; 1141 – 1209), bugünkü Azerbaycan'ın Gence şehrinde doğmuş şair ve düşünürdür. Eserlerini Farsça yazmıştır. Ailesi hakkında bilgi yoktur, eserlerinden babasının isminin Yusuf olduğu ve annesinin Kürt kökenli olduğu görülebilmektedir.[1][2][3].

Üç kez evlenmiş ve eşleri içinden Derbend hükümdarı tarafından hediye edilen Kıpçak cariyesi[4] Afak'ı çok sevmiştir. Dünyada Fars şairi olarak tanıtılan, bilinen Gencevi kendi eserlerinde özellikle memleketi Gence'ye olan sevgisini dile getirmiştir.

Nizâmî - (Nizâm ad-Dîn İlyâs Bin Yûsuf)'un Doğumunun 850 Yılı Nedeniyle Rusya Merkez Bankasınca 1991 Yılında Tedavül Edilmiş Hatıra Parası

İlk kez Leylâ ile Mecnun'u mesnevi şeklinde yazanlardandır. Şiirlerinin çoğunu Farsça yazmıştır. Hamse (خمسه) ya da Beş Mücevher (پنج گنج Panj Ganj) adlı eserleriyle meşhurdur.

Hüsrev'in bir pınarda banyo yapan Şirin'i görüp aşık oluşu (Hüsrev ve Şirin 17. bölümünden)

Hamse[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Sırlar Hazinesi (مخزن الاسرار Makhzan al-Asrār; 1176): Erzincan'daki Mengüçlü Beyliği'nden Bahmanşah bin Davud'a[kaynak belirtilmeli] armağan edilmiştir.
  • Yedi Güzel (هفت پيكر Haft Paykar): Sasani Hanedanı'nın V. Behram ve eşlerini anlatan şiir.
  • Leyla ve Mecnun (ليلى و مجنون Laylā o Majunūn; 1181): Şirvanşah Aksitan'ın isteği üzerine yazılmıştır.
  • Hüsrev ve Şirin (خسرو و شيرين Khusraw o Shīrīn; 1177 - 1181): Sasani Hanedanı'nın I. Hüsrev ile prensesi Şirin arasında yaşanan aşk anlatan bir şiir. İldenizliler hükûmdarı Cahanşah Pehlevan ve Kızılarslan ve Selçukluların son sultanı III. Tuğrul Bey'e övgü sözleri yazılmıştır.
  • İskendername (اسكندر نامه Iskandar Nāma): "Şerefname" (شرف نامه Sharaf Nāma; 1196-1200) ve "İkbalname" (اقبال نامه Iqbal Nāma 1200-ölüm) olmak üzere iki bölümden olan ve "İskender Zülkarneyn"'in hayatını anlatan şiir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ V. Minorsky, Studies in Caucasian History, Cambridge University Press, 1957, p. 34.
  2. ^ Jan Rypka, ‘Poets and Prose Writers of the Late Saljuq and Mongol Periods’, in The Cambridge History of Iran, Volume 5, The Saljuq and Mongol Periods, ed., Published January 1968, p. 578.
  3. ^ V. Minorsky, "review of G. H. Darab translation of Makhzan al-Asrar" 1945 Minorsky, BSOAS., 1948, xii/2, 441-5)
  4. ^ Iraj Bashiri, "The Teahouse at a Glance" - Nizami's Life and Works, 2000.
Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta
Nizami Gencevi ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.