Latife Uşşaki

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Latife Uşşaki
Latife Uşşaki'nin, piyano hocası Anna Grosser-Rilke'ye gönderdiği imzalalı fotoğrafı, 1918
Latife Uşşaki'nin, piyano hocası Anna Grosser-Rilke'ye gönderdiği imzalalı fotoğrafı, 1918
Doğum Latife
17 Haziran 1898(1898-06-17)
İzmir, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm 12 Temmuz 1975 (77 yaşında)
İstanbul, Türkiye
Eğitim Paris Üniversitesi
Meslek Hukukçu

Latife Uşşaki (17 Haziran 1898, İzmir - 12 Temmuz 1975, İstanbul), Türkiye'nin kurucusu ve ilk cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk'ün eşidir. 29 Ocak 1923-5 Ağustos 1925 tarihleri arasında iki buçuk yıl Mustafa Kemal Atatürk ile evli kalmıştır.

Yaşam öyküsü[değiştir | kaynağı değiştir]

Mustafa Kemal Atatürk ve Latife Uşşaki, bir gezi sırasında (1923).

Latife Uşşaki, 17 Haziran 1898 yılında İzmir'de doğdu. İzmir’in tanınmış ailelerinden olan Uşak kökenli Uşakizade (sonra Uşşaklı) Muammer Bey ile Adeviye Hanım'ın kızı olan Latife Uşşaki'nın Vecihe (ö.1992), İsmail, Münci, Ömer ve Rukiye adlarında 5 kardeşi vardı. İzmir Lisesi’ni bitirdi. Paris'te Sorbonne Üniversitesi’nde hukuk okudu. Londra'da dil öğrenimi gördü. Kurtuluş Savaşı henüz bitmeden Türkiye'ye döndü.

11 Eylül 1922'de, Türk ordusunun İzmir'e girişinin ardından, güvenli bir karargâh arayışındaki kurmayları, Başkumandan Mustafa Kemal’e Uşakizade ailesinin köşkünü de önerdiler. Ailesi yurtdışında olan ve köşkte babaannesiyle birlikte kalan Latife Uşşaki'den bir davet mektubu istendi. Bu öneriyi sevinerek kabul eden Latife Uşşaki, davet mektubunu yazdı ve köşklerinde Atatürk’ü 20 gün ağırladı. Bu tanışmadan sonra haberleşmeleri devam etti. Bir süre sonra Mustafa Kemal’in annesi Zübeyde Hanım da, sağlık sorunları nedeniyle İzmir'e gittiğinde köşkte ağırlandı. Zübeyde Hanım'ın 14 Ocak 1923'te ölümü üzerine İzmir’e giden Mustafa Kemal ile Latife Uşşaki 29 Ocak 1923'te Muammer Bey’in evinde, sade bir nikâhla evlendiler. Bu, nikâhta kendileri de bulunduğu için dönemin âdetlerine uymayan bir törendi. Mareşal Fevzi Çakmak ve Kâzım Karabekir Mustafa Kemal’in, Mustafa Abdülhalik Renda ile Salih Bozok ise Latife Uşşaki’ın tanıkları idi.

Mustafa Kemal ve Latife yakınlarıyla birlikte
Latife Uşşaki (1923).

Yeni devletin başkenti Ankara’ya gelerek Çankaya’da ilk Cumhurbaşkanlığı köşkü olarak kullanılan Kuleli Köşk (günümüzde Atatürk Müzesi olarak kullanılan bugünkü adıyla Eski Köşk)’te yaşadı. Eşinin isteği üzerine TBMM’deki oturumları izlemeye giden Latife Uşşaki, TBMM'ye giren ilk Türk kadını oldu. Pek çok yurt gezisinde eşine eşlik etti. 1925 yazında Doğu Anadolu gezisinde aralarında geçen tatsız bir tartışmadan sonra Latife Uşşaki ve Atatürk boşandılar. Boşanma haberi, 12 Ağustos 1925 günü radyoda yayımlanan bir hükümet bildirisi ile duyuruldu.

Ölümüne kadar İzmir'de ve İstanbul'da yaşayan Latife Uşşaki, evliliği ve eşi hakkında konuşmayı ya da yazmayı kesinlikle kabul etmedi, ikinci kuşak yakınlarına da aynı yönde vasiyette bulundu. 12 Temmuz 1975'te İstanbul'da 77 yaşındayken göğüs kanserinden hayatını kaybetti. Dönemin İstanbul valisi Namık Kemal Şentürk'ün gayretiyle kara, hava ve deniz birliklerinden oluşan bir şeref kıtasının katıldığı cenazesi Teşvikiye Camisi'nden kaldırıldı; Edirnekapı Şehitliği'ndeki aile mezarlığına defnedildi. Latife Uşşaki'nin anıları ve sakladığı kıymetli belgeler Türk Tarih Kurumu'nda saklanmaktadır.

Latife'ye soyadı kanunundan sonra bizzat Mustafa Kemal Atatürk tarafından "Uşşaki" soyadı verilmiştir. "Uşşaki" aşıklar anlamına gelir. Atatürk'ün boşandığı eşine neden böyle bir soyadı verdiği o dönemlerde çok dedikodu malzemesi olmuş. Bu durum zaman içinde unutulmuş, Latife Uşşaki'ın soyadını ailesi ile aynı olduğu yanılgısı ortaya çıkmış ve bu düşünce yerleşmiş. Latife Uşşaki yanlış bir soyadı ile tanınmaya başlanmıştır. Oysa Latife 'nin ailesinin soyadı "Uşaklıgil"dir.[1]

İzmir'de ailesi tarafından yaptırılmış ve sonradan Latife Uşşaki'ın mülkiyetine geçmiş iki köşk bulunmaktadır. Bunlardan Göztepe'deki günümüzde İzmir Özel Türk Koleji kampüsü içinde yer alan aile malikhanesi müze olarak hizmet vermekte olup, Karşıyaka Belediyesi tarafından restore edilmiş olan Karşıyaka'daki ikinci köşkten kültürel işlevlerde yararlanılmaktadır.

Adana Türk Ocağı'nın hatıra defterinde Latife Uşşaki'nin kendi el yazısıyla notu, 1923

Latife Uşşaki hakkında yazılmış kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Gazi ve Latife - İsmet Bozdağ, Emre Yayınları, 1991.
  • Mustafa Kemal'le 1000 Gün Latife Hanım'ın Atatürk'le Yaptığı Kısa Süren Evliliğin Öyküsü - Nezihe Araz, Dünya Yayıncılık, 2005.
  • Latife Hanımın Sırları ve Türk Sosyetesi - Mehmet Barlas, Birey Yayıncılık, 2005.
  • Latife Hanım - İpek Çalışlar, Doğan Kitap, 2006.
  • Latife Hanım'ın Kağıtları - Fatih Bayhan, Pegasus Yayınları, 2007.
  • Teyzem Latife - Fatih Bayhan, M. Sadık Öke, Pegasus Yayınları, 2011.
  • Sen Latife Değil Latifsin - Nezihe Araz, Özgür Yayınları, 2002.
  • Atatürk'ün Aşkı Latife - Fatih Bayhan, Paradoks Kitap, 2012.

Kaynak[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Latife Hanım'ın Yeğeni Konuştu". Milliyet. 
Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta
Latife Uşşaki ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]