Kadırga

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Venedik'teki donanma müzesinden bir kadırga.

Kadırga, daha çok Akdeniz'de kullanılan çektiri (çektirme) tipi bir savaş gemisi. İlk olarak 8. yüzyılda Akdeniz'de deniz savaşlarında kullanılmaya başladı. 17. yüzyıla kadar gelişme göstermiştir. Antik çağlardan beri kullanılırdı. Asıl hareket mekanizması kürektir ve yelken buna yardımcı olması için tasarlanmıştır.

Kadırga türleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Değişik tarih çağlarında kullanılan ana kadırga tipleri, büyüklükleri sırasına göre aşağıda verilmiştir:

Pentekontera
Ana madde: Pentekontera
Pentekontera

Tek katta, geminin iki kenarında iki sıra halinde, her sırada 25 olmak üzere toplam 50 kurekçi bulunmaktadır.

Kadırga tarihte Akdeniz denizcilik medeniyetleri tarafından kullanılmış standart teknedir.

Birem
Birem

MÖ 5. yüzyıldan itibaren Antik Yunan medeniyetinin ana bahriye teknesi birem olmuştur. Eski Yunanlılar ile savaşa geçen Pers-İran imparatorluğu donanması gemileri de birem türündendi. Ancak Eski Roma çağında yerine trirem geçmiştir.

Liburna

Roma Çağlarında kullanılan orta büyüklükte bir teknedir. Fakat karaya yakin destek sağlayabilmesi, hızlılığı ve yüksek manevra kabiliyeti dolayısıyla takip, logistik destek ve hizla asker nakliyati için tercih edilen tekne idi.

Trirem

Trirem tipi gemiler klasik deniz güçlerinin ana bel kemiğini oluşturmaktaydılar. Hızlı, çevik hareketli ve kolayca manevra edilebilmeleri dolayısıyla ta Orta Çağlara kadar Akdeniz'in her tarafında yaygın olarak kullanılan harp tekneleri idiler.

Kuadrirem

Teknenin her iki tarafında dört sıra kürekçiler bulunmaktaydı ve kuinkueremlerle birlikte Klasik Çağlar harp gemilerinin en büyükleri olmaktaydılar.

Kuinkuerem
Esareme


Eski Orta Çağlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dromon
Dromon
Ana madde: Dromon


Orta Çağlar sonları ve Yeni çağlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Karamürsel
Ana madde: karamürsel
Pergantin
Ana madde: pergantin
Kalyota
Ana madde: kalyota
Fusta
Fusta


Kadırga
Kadırga
Ana madde: kadırga()
Baştarda
Baştarda
Ana madde: Baştarda
Büyük kadırga veya yarım baştarda.
Ana madde: baştarda
Mavna, mahon veya galeas
İspanyol Armadası'nda bir galeas
Ana madde: Mavna
Kalyon
Kalyon
Ana madde: Kalyon


Osmanlı donanmasında kadırga[değiştir | kaynağı değiştir]

Standart bir Osmanlı kadırgası 40 metre boyunda 7-8 metre genişliğinde ve 24 oturaklıdır. bir ya da iki üçgen yelkenle hareket eder. ancak kadırga sınıfı başka gemileride ihtiva eder. bu ebatlardan küçük keşif amaçlı kalita çektirme gibi gemiler olduğu gibi güvertesinin altında kürek çekilen baştarda gırap gibi modelleride vardır.

Osmanlı donanmasında ozellikle 17. yüzyılda Türk donanmasının altın çağında asıl savaş gemisi konumundadır. Osmanlı donanmasında 18. yüzyılın sonlarına kadar kadırga kullanmıştır.

Kadırga kalyon karşılaştırması[değiştir | kaynağı değiştir]

Kadirga ince uzun yapısı ve alçak bordası sayesinde çok süratli ve kıvrak hareket eden bu gemi tipi kalyon sınıfı büyük yelkenli gemilere karşı avantajlıydı. Kalyonlar yalnızca rüzgarlı havalarda yol alırken kadırga rüzgarsız havalarda da yol alabilirdi. Ayrıca kullandığı latin yelkenler sayesinde rüzgar yönünden bağımsız yol alabilirdi.

16. yüzyılda kadırga kalyon karşısında üstün konumdaydı. Ancak denizcilikte yaşanan gelişmeler sonucu kalyon yavaş yavaş kadırgayı yakaladı. 17. yüzyılın ortalarından itibaren kalyon kadırga karşısında üstünlüğünü kabul ettirdi. Osmanlı donanmasıda bu dönemde yavaş yavaş kalyona geçiş yapıyordu. Ancak bu değişim kadırganın değerini büsbütün yok etmedi. Daha 1.5 yüzyıl kadırga savaş donanmalarında kullanıldı.

Kadırganın kalyona karşı sürat ve manevra üstünlüğü vardı. Bunun yanında imalatıda 3 kat daha ucuzdu. Ancak kullanımı için çok sayıda kürekçi gerektirmesi bu ucuzluk avantajını ortadan kaldırmaktaydı. Kalyon ise kadırgadan çok daha dayanıklıydı. Ancak kalyonun geniş yüksek ve ağır gövdesi bulunmakta; geniş gövde sürat için hiç uygun olmamakta ve arkadan rüzgar almadığı sürece kalyonun yavaş ve hantal kalmasına sebep olmaktaydi. 40 metre boyunda 7 metre genişliğinde bir kadırganın mükemmel su direnci kalyonda yoktu.

Dış kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, (1988), Osmanlı Devleti'nin Merkez ve Bahriye Teşkilatı, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, ISBN 975-16-0042-1.