KDE

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
K Masaüstü Ortamı
KDE logo.svg
KDE 4 ekran görüntüsü
KDE 4.png
Geliştiren(ler) KDE Geliştirme Takımı
Güncel sürüm 4.11
(14 Ağustos 2013)
İşletim sistemi Çapraz platform
Yazılım türü Masaüstü ortamı
Lisans GPL ve diğerleri
Resmî sitesi kde.org
kde.org.tr

KDE (K Desktop Environment - K Masaüstü Ortamı) Unix ve Unix benzeri işletim sistemleri için geliştirilmiş bir masaüstü ortamıdır. Trolltech' in QT kütüphanesi ve kendine ait KDE kütüphaneleri (kdelibs olarak adlandırılır) kullanılarak geliştirilen KDE, GNU/Linux, Solaris, BSD' ler (FreeBSD, NetBSD, OpenBSD vb. Unix ve Unix benzeri işletim sistemleri üzerinde çalışmasının yanı sıra (Mac OS X dahil) Cygwin aracılığıyla da Microsoft Windows üzerinde de çalışabilmektedir. KDE 4.0.0 sürümü, kullandığı QT 4 kütüphanelerinin Windows'ta doğrudan çalışabilmesi sayesinde Windows üzerinde cygwin katmanı olmadan çalışabilmektedir.

K harfinin, başlarda Kool sözcüğünün kısaltması olması düşünülmesine rağmen, kısa süre içinde herhangi bir anlam ifade etmemesine karar verildi.

Tasarının maskotu, Konqi isminde yeşil bir ejderhadır.

Geçmiş[değiştir | kaynağı değiştir]

KDE 1996 yılında Matthias Ettrich tarafından; Tübingen Üniversitesi'nde okurken geliştirilmiştir. O dönemde UNIX ile sorunlar yaşayan Ettrich, bir newsgroup'a attığı iletiyle aradığı yazılımları ve nasıl hissettiğini yazmıştır. Kullanımı kolay olan bir masaüstü ortamını, o dönemde kız arkadaşı kullanmakta zorluk çekiyor diye başlatmıştır. Bu oldukça ilgi çekmiş ve KDE projesi doğmuştur.

En başta; Qt toolkit kullanan KDE, birçok KDE/Qt yazılımı çıkarmıştır. 1997 itibariyle de çok daha gelişmiş yazılımlar çıkmıştır. Qt'deki lisans sorunları yüzünden, iki yeni proje başlamıştır. Bunlardan ilki Harmony, ikincisi de GNOME projeleridir.

1998'in kasım ayında Qt toolkit'in açık kaynakla Q Public License (QPL) 'ı çıkarmasıyla KDE Free Qt foundation kurulmuş ve Qt özgür olma garantisi altına alınmıştır.

GPL ile uyum sorunları çözüldükten sonra, Qt 4.0 ile artık Unix, Mac ve Windows platformlarında da çalışır hale gelmiş bu da KDE'yi bu platformlara da taşımıştır.

KDE ve GNOME Freedesktop.org üyesidir ve Unix masasüstü ortamını geliştirmek için her ne kadar aralarında dostça bir rekabet olsa da birlikte uğraşırlar.

KDE Tasarısının düzenlenmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Vikipedi gibi birçok açık kaynak tasarısı katılımcıların gönüllü ve özverili katkılarıyla gerçekleşmektedir. Ancak Novell (SuSE), Trolltech, ve Mandriva gibi şirketler de birçok geliştiricisini tasarının içinde çalıştırmaktadır. Bu katılımcılarla birlikte KDE'ye birçok kod, tercüme ve sanatsal destekte bulunulmaktadır. Birçok sorun e-posta listelerinde tartışılmakta ve çözülmektedir.

Bunun yanı sıra; IBM ve Dell de başta olmak üzere; Ubuntu tasarısının sahibi Mark Shuttleworth yaptığı yüksek bağış ile (15 Ekim 2006) KDE'nin en büyük sponsoru olmuştur. Nokia da yeni sponsorlardan biridir, ve yeni cep telefonlarında KDE'nin kullanılabilirliğini araştırmaktadır.

KDE geliştiricilerinin yanı sıra; özellikle önemli ve resmî değişiklikler kde-core-devel listesi tarafından yapılmaktadır. Kendileri kaynak geliştiriciler olarak tanımlanırlar. Uzun süredir KDE'ye katılım gösterirler ve oylama yerine e-posta listelerinde tartışmaların çözülmesiyle sonuca giderler.

Geliştiricilerin Dünya'nın dört bir yanından katılım göstermesinin yanı sıra, tasarının en fazla katılımcısı Almanya'dan olmaktadır. Sunucuları Kaiserslautern ve Tübingen Üniversitelerinde bulunmaktadır. KDE toplantıları da Almanya'da yapılmaktadır.

Başlıca KDE yazılımları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • KolourPaint - Resim düzenleme ve boyama yazılımı
  • KNotes - Hızlı not alma
  • Konversation - IRC yazılımı
  • Kopete - Anında iletileşme yazılımı (ICQ, MSN, Jabber vb.)
  • KPresenter - Sunum hazırlama yazılımı (MS Powerpoint gibi)
  • KRec - Ses kayıt yazılımı
  • Krita - Grafik tasarım yazılımı
  • KSnapshot - Ekran görüntüsü alma aracı
  • KSpread - Hesap tablosu yazılımı
  • KTorrent - Torrent yükleme yazılımı
  • KWord - Yazı yazılımı
  • KXDocker - Dock yazılımı
  • Juk - Müzikçalar
  • Okular - Belge görüntüleyici (PDF vb.)

Bunların yanı sıra; kdeedu'de KDE'ye özgü eğitim yazılımları, kdegamesde KDE'ye özgü oyunlar, ve kdetoysda da masaüstü oyuncakları ve eğlenceleri bulunmaktadır. Daha fazla bilgi için; KDE uygulamaları listesi

Sürüm dönemleri ve sürüm numaraları[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana sürümlerin geçmişi
Tarih Sürüm
KDE 1
14 Ekim 1996 Proje Matthias Ettrich tarafından duyuruldu[1]
12 Temmuz 1998 KDE 1.0 çıktı[2]
6 Şubat 1999 KDE 1.1 çıktı[3]
KDE 2
23 Ekim 2000 KDE 2.0 çıktı[4]
26 Şubat 2001 KDE 2.1 çıktı[5]
15 Ağustos 2001 KDE 2.2 çıktı[6]
KDE 3
3 Nisan 2002 KDE 3.0 çıktı[7]
28 Ocak 2003 KDE 3.1 çıktı[8]
3 Şubat 2004 KDE 3.2 çıktı[9]
19 Ağustos 2004 KDE 3.3 çıktı[10]
16 Mart 2005 KDE 3.4 çıktı[11]
29 Kasım 2005 KDE 3.5 çıktı[12]
KDE 4
11 Ocak 2008 KDE 4.0 çıktı[13]
29 Temmuz 2008 KDE 4.1 çıktı[14]
27 Ocak 2009 KDE 4.2 çıktı[15]
4 Ağustos 2009 KDE 4.3 çıktı[16]
9 Şubat 2010 KDE 4.4 çıktı[17]
10 Ağustos 2010 KDE 4.5 çıktı[18]
9 Ocak 2011 KDE 4.6 çıktı[19]
27 Temmuz 2011 KDE 4.7 çıktı[20]
25 Ocak 2012 KDE 4.8 çıktı[21]
1 Ağustos 2012 KDE 4.9 çıktı[22]
6 Şubat 2013 KDE 4.10 çıktı[23]
14 Ağustos 2013 KDE 4.11 çıktı[24]

Tasarının tarihine göre, KDE oldukça sık bir şekilde yeni sürümlerle çıkmaktadır. Öngörülen tarihten bir iki hafta geciktiği olmuştur, tarihinde en uzun geçiken sürüm, kodlardaki güvenlik açıkları nedeniyle bir aydan uzun süre ertelene KDE 3.1 sürümü olmuştur.

Ana sürümler[değiştir | kaynağı değiştir]

Şu ana kadar 22 adet ana sürüm gerçekleşmiştir. 1.0, 1.1, 2.0, 2.1, 2.2, 3.0, 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5, 4.0, 4.1, 4.2, 4.3, 4.4, 4.5, 4.6, 4.7, 4.8, 4.9 ve 4.10

KDE 2'de hazırlanmış yazılımlar, KDE 3'e uyumsuzdur. KDE 1 ve 2'deki de API değişiklikleri yüzünden uyum sorunları yaşanmıştır.

Her büyük sürüm duyurusu yapıldığında, bir sonraki ana sürüm için çalışmalar başlar. KDE 4'de Qt 4.x baz olarak kullanılacak ve birçok değişiklikler olacaktır. Ana sürüm numaraları büyük değişiklikleri gösterir. KDE4 tamamen tekrar yazılmıştır, KDE3'ten tamamen farklıdır.

Ara sürümler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ara sürümlerde 3 adet sürüm numarası vardır, örn. KDE 1.1.1, ve genelde hataları çözmek için veyahutta küçük değişiklikler ve kullanılış kolaylığını arttırmak için kullanılır. Ara sürümleri daha kısa sürelerde gerçekleşir. Ara sürümlerde büyük değişiklikler olmaz. Sadece küçük güncellemeler bulunur.

Adlandırmalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Birçok KDE yazılımı isminin başında ya da sonunda K harfini içerir. Genelde bu harf büyük yazılır ama bazı istisnalar da mevcuttur. (Amarok ve kynaptic gibi) Bazen de eğer ki özgün kelime Q ya da C ile başlıyorsa, bu harfin yerini K alır (Konsole ve Kuickshow gibi).

Mimari[değiştir | kaynağı değiştir]

KDE mimarisinde başlıca şu mimaride işler :

  • aRts - ses sistemi
  • DCOP - işlemler arasındaki sistem komünikasyonu
  • KHTML - HTML işlemcisi
  • KIO - KDE yazılımlarında network açıklığı ile ulaşımı
  • Kiosk - KDE'nin daha fazla kontrol edilen bir ortam olmasının engellenmesi
  • Kwin - Pencere yöneticisi
  • KConfigXT - XML dosyalarının işleyişi
  • Qt - Platformlar arası grafiksel bir toolkit
  • XMLGUI - UI elementlerinin menu ve araç çubuklarında XML dosyalarını açabilmesi

Paketleme[değiştir | kaynağı değiştir]

KDE'nin büyüklüğüne karşın KDE birkaç küçük pakete bölünmüştür. Nedeni ise kurulumu kolaylaştırmaktır.Mobil sürümler ve özelleştirilebilir sürümler için KDE 4.7 sürümü ve sonrası bazı paketlerin içerisindeki programlar ayrı birer paket haline getirilmiştir.

Yerelleştirme[değiştir | kaynağı değiştir]

KDE projesinde yer alan programlar kendi bünyesinde bulunan çeviri sistemi üzerinden gönüllüler tarafından yapılmaktadır. Yerelleştirme ekibi iletişimleri posta listesi üzerinde koordine etmektedir.Çeviri ekibine katılmak için sadece posta listesine üye olmak yeterlidir.

Türkçe yerelleştirme ekibi posta listesi: https://mail.kde.org/mailman/listinfo/kde-l10n-tr

Paket İçeriği Paket İçeriği Paket İçeriği
analitza --- ark --- blinken ---
cantor --- filelight --- gwenview ---
jovie --- kaccessible --- kactivities ---
kalgebra --- kalzium --- kamera ---
kanagram Kelimelerin şifreli olarak kullanıldığı bulmaca benzeri bir oyun kate --- kbruch ---
kcalc --- kcharselect --- kcolorchooser ---
kde-base-artwork --- kde-baseapps --- Kde-i10n KDE'yi uluslararasılaştırma
kde-runtime --- kde-wallpapers --- kde-workspace ---
kdeadmin --- kdeartwork Daha fazla sanatsal işler (ekran koruyucu, duvar kağıdı, simge vs.) kdegames Oyunlar
kdegraphics-mobipocket --- kdegraphics-strigi-analyzer --- kdegraphics-thumbnailers ---
Kdelibs Özel kütüphaneler Kdemultimedia Çokluortam yazılımları Kdenetwork Ağ araçları ve yazılımları
Kdepim Kişisel bilgi yönetimi ve e-posta (elmek) yazılımı kdepim-runtime --- kdepimlibs ---
kdeplasma-addons --- kdesdk Geliştirici araçları kdetoys Masaüstü oyuncakları ve eğlendiricileri
kdewebdev Ağ sayfası geliştirme kdf --- kfloppy ---
kgamma --- kgeography --- kgpg ---
khangman --- kig Etkileşimli geometri uygulamasıdır kimono ---
kiten --- klettres --- kmag ---
kmousetool --- kmouth --- kmplot ---
kolourpaint --- konsole --- korundum ---
kremotecontrol --- kross-interpreters --- kruler ---
ksaneplugin --- ksecrets --- ksnapshot ---
kstars --- ktimer --- ktouch ---
kturtle --- kwallet --- kwordquiz ---
libkdcraw --- libkdeedu --- libkexiv2 ---
libkipi --- libksane --- marble ---
okular --- oxygen-icons --- parley ---
perlkde --- perlqt --- printer-applet ---
pykde4 --- qtruby --- qyoto ---
rocs Grafik algoritması sonuçlarını göstermeyi amaçlayan bir uygulamadır smokegen --- smokekde ---
smokeqt --- step İnteraktif fiziksel simulatör uygulaması superkaramba ---
svgpart --- sweeper --- ---

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Matthias Ettrich original posting
  2. ^ KDE press release for version 1.0
  3. ^ KDE News Archive for February 1999 referring to the release of version 1.1
  4. ^ KDE press release for version 2.0
  5. ^ KDE press release for version 2.1
  6. ^ KDE press release for version 2.2
  7. ^ KDE press release for version 3.0
  8. ^ KDE press release for version 3.1
  9. ^ KDE press release for version 3.2
  10. ^ KDE press release for version 3.3
  11. ^ KDE press release for version 3.4
  12. ^ KDE press release for version 3.5
  13. ^ KDE press release for version 4.0
  14. ^ KDE press release for version 4.1
  15. ^ KDE press release for version 4.2
  16. ^ KDE press release for version 4.3
  17. ^ KDE press release for version 4.4
  18. ^ KDE press release for version 4.5
  19. ^ KDE press release for version 4.6
  20. ^ KDE press release for version 4.7
  21. ^ KDE press release for version 4.8
  22. ^ KDE press release for version 4.9
  23. ^ KDE press release for version 4.10
  24. ^ KDE 4.11 Yayınlandı http://www.kde.org/announcements/4.11/