Gökyüzü koordinat sistemi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Gökyüzü koordinat sistemi, gökyüzü konum haritası için kullanılan koordinat sistemidir.

Yeryüzü üzerinde bir bölgeyi tanımlarken, onun coğrafi koordinatları verilir. Başka koordinat sistemleri de kullanılmakla beraber, genellikle enlem ve boylam koordinat sistemi kullanılır. Gökyüzünde bir gökcisminin konumunu tanımlarken de koordinat sistemlerinden yararlanılır. Örneğin Yılan Takımyıldızı'nın 56. parlak yıldızı demek, bir gökbilimci için pek bir şey ifade etmez. Zaten aranan gökcismini bu şekilde bulmak da neredeyse olanaksızdır. Bunun yerine, yerküredekine benzer bir koordinat sistemi kullanılır.

Koordinat sistemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Koordinat sistemi Temel düzlem Kutuplar Koordinatlar Devir
Yatay
(ayrıca Alt/Az veya Az/El olarak da bilinir)
Ufuk Başucu noktası/Ayakucu noktası Yükseklik (ayrıca rakım olarak da bilinir) - azimut - meridyen
Eşlek Gök eşleği Gökkutbu yükselim - bahar açısı veya saat açısı B1950, J2000
Tutulum tutulum tutulum kutbu tutulum enlemi - tutulum boylamı
Gökadasal gökada düzlemi gökada kutbu
Üstgökadasal üstgökada düzlemi

Ekvatoryal koordinat sistemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Gökkürenin hareketini incelemek için ekvatorda bulunan bir kimse, bütün yıldızların doğduğunu ve ufka dik olarak battığını görecektir. Kutuplarda bulunan kimse ise yıldızların dairesel hareket yaptıklarını gözleyecektir. Kutup ile ekvator arasında bulunan bir kimse ise, bazı yıldızların doğup battığını gördüğü halde, bazılarının ufuk üzerinde dairesel hareket yaptıklarını takip edecektir.

Bu sonuçlardan faydalanarak dünyanın herhangi bir yerindeki bir kimse, kendisinin dünyanın üzerinde düşünülen coğrafik enlem ve boylam ağındaki yerini tespit edebilir. Bu sistem, gökküresine de izdüşürülerek gökte sabit bir referans sistemi elde edilir. Dünya döndüğünden dolayı bu izdüşümün tespit edilen bir anda yapılması gerekir. Gökbilimciler bu işlemi, Güneş baharda tam ekvator üzerindeyken yapmışlardır. Bu her sene 22 Mart'da meydana gelmektedir.

Yükseklik açısı[değiştir | kaynağı değiştir]

Yerküre ve gökkürenin koordinatlarının benzerliğini daha iyi anlamak için şöyle düşünebiliriz: Yerküreyi bir balon varsayalım. Onu iyice şişirip ona içeriden baktığımızda enlem ve boylamlar gökyüzü koordinatlarına benzer hale gelir. Ancak, gökyüzü koordinatları enlem ve boylam olarak değil, dik açıklık ve sağ açıklık olarak adlandırılır. Yerküreyle karşılaştırırsak, dik açıklık enleme, sağ açıklık boylama karşılık gelir. Yerkürenin ekvatoruyla, gökkürenin ekvatoru aynı düzlemdedir. Yer ekvatoru 0º enlemdedir. Kuzey Kutbu +90º. Güney Kutbu -90º enlemdedir. Buradan anlıyoruz ki, boylam değerleri -90'la +90 arasındadır. Gökyüzünde de durum benzerdir. Gök ekvatoru 0º dik açıklık, güney gök kutbu da -90º dik açıklıktadır. Yani, dik açıklık değerleri de -90º ile +90º arasında olabilir. Eksi (-) dik açıklık değerleri gök ekvatorunun güneyinde, artı (+) değerleri ise kuzeyinde yer alır.

Koordinatları dönüştürme[değiştir | kaynağı değiştir]

Eşlek (ekvatoryal) => gözerimi (ufuk) koordinatları[değiştir | kaynağı değiştir]

δ, yükselim, H ise saat açısı olsun.

φ, gözlemcinin enlemi olsun.

El, yükseklik açısı, Az ise azimut açısı olsun.

θ, Başucu noktası olsun (veya başucu mesafesi).

Dönüşüm denklemleri:

\sin \mathrm{El} = \cos \theta = \sin \phi \cdot \sin \delta + \cos \phi \cdot \cos \delta \cdot \cos H


\cos \mathrm{Az} = \frac{\cos \phi \cdot \sin \delta - \sin \phi \cdot \cos \delta \cdot \cos H}{\cos \mathrm{El}}

Trigonometrik fonksiyonların tersini kullanarak koordinat değerlerini elde edebilirsiniz.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]