Doktor (tıp)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Luke Fildes'in "Doktor" isimli tablosu

Doktor kelimesi, Türkçeye Avrupa kökenli dillerden (İngilizce veya Fransızca etkisi ile) girmiştir (ing. Doctor). Kelime aslı itibariyle Latince kökenlidir ve aynı şekilde okunan docēre kelimesinden gelmektedir ve anlamı öğretmektir. Tıp alanında uzmanlık veya doktora çalışmalarını tamamlamış hekimlere (tabiplere) verilen ünvandır. Kısaca Dr. olarak isimlerin önünde de kullanılabilir.

Ünvanın Tarihsel Süreci[değiştir | kaynağı değiştir]

Avrupadaki ilk üniversitelerden bu yana, bin yılı aşkın bir süredir, akademik bir ünvan olarak kullanılmıştır. Üniversitedeki kullanılan anlamı, üniversitede öğreten kişidir (hoca). Amerika kıtasındaki kolonilerin yayılması ile ve geç dönem Avrupa etkisi ile Dr. olarak kısaltılmış hali, kişi isimlerinin önünde ünvan olarak kullanılmaya başlamıştır. Özellikle rönesans hareketi ile akademik hayatta, avrupa ve daha sonraları amerika kıtalarının hakimiyeti ile, dünya üzerindeki pek çok ülkede de doktora derecesi almış kişilere verilen ünvandır.

Doktor ünvanı, akademik bir seviyeyi ve akademideki çalışmaların getirmiş olduğu saygınlığı ifade etmektedir. Latince kökeninde de öğreten kişi anlamının taşıdığı gibi, üniversitelerde uzun süreli çalışmalar sırasında, kişilerin yapmış olduğu eğitim faaliyetlerinin kazandırdığı bir ünvandır. Orta çağ avrupasındaki anlamıyla, hayatını öğrenmeye, öğretmeye ve hikmeti (knowledge) yaymaya adamış kişi anlamındadır.

Avrupa ve amerikan ekolünde kullanılan doktor ünvanını günümüzde de Ph.D. (kelimesi kelimesine : philosophy of doctorate ancak okunuşu Doctor of Philosophy yani felsefe'nin doktoru) olarak kısaltılmaktadır ve bu ünvan ilk kez 19. yüzyılda, Berlindeki Friedrich Wilhelm University tarafından verilmiştir. Doktor kelimesinin felsefe üzerine kurgulanmasının sebebi, ilk dönem üniversitelerinin genel yapılanması 3 ana alan üzerinden kurgulanmış olmasıdır. Buna göre üniversitedeki bir kişi, hukuk, din (teoloji) veya ilaç alanlarında çalışabilirdi ve bu üç alan da o zamanlar felsefe'nin çalışma alanları olarak kabul ediliyordu. Günümüzde ise ünvanın taşıdığı anlamlardan birisi de yapılan işin (çalışma alanının) felsefesine hakim olmaktır.

Ünvan Hakkında Sık Yapılan Hatalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Doktor kelimesi, Türkçe'ye avrupa ve amerika kaynaklarından ve eğitim sisteminden girdiği için, terimin Türkiyedeki kullanımlarında da bazı hatalar ve sorunlar olmaktadır. Türkiye'de sık yapılan bir hata, uzmanlık/doktora eğitimini tamamlamamış hekimlere de doktor olarak hitap edilmesidir. Sadece lisans seviyesinde tıp eğitimi almış hekimlere pratisyen hekim ünvanı verilmekte olup doktor ünvanını kullanmaları akademik teamüller gereği doğru değildir. Bu hassasiyet sağlık kurumları, hastaneler ve sağlık bakanlığı tarafından da gözetilmekte olup hiçbir kanun, yönetmelik, genelge, tebliğ veya tüzükte doktora veya uzmanlık ünvanı bulunmayan hekim için doktor ifadesi kullanılmamıştır.

Ayrıca MD kısaltması da Türkçeye hatalı olarak Tıp Doktoru şeklinde çevrilmiştir. İngilizce medical doctor açılımı gibi tercüme edilmeye çalışan terim de hatalıdır. Bu terim İngilizce MD kısaltmasının Türkçeye yanlış tercümesinden kaynaklanmakta olup MD kısaltması aslında Docotorate of Medicine teriminin kısaltmasıdır ve orta çağ avrupasındaki ilk üniversite çalışmalarını teşkil eden 3 alandan (hukuk, din ve ilaç alanlarından) ilaç alanındaki çalışmalara ihtisaslaşmış (uzmanlaşmış) kişilere verilen ve günümüzde de yine aynı şekilde devam eden ünvandır. Bu ünvan, yine doktora çalışmasını tamamlamış kişilere verilmektedir. Türkçe'ye Tıp Doktoru olarak çevrilmeye çalışılan ifade aslında ingilizce Physician olarak geçmekte olup uzmanlığı / doktora derecesi bulunmayan ve sağlık sektöründe çalışan, genel amaçlı muayene, teşhis ve tedavi ile uğraşan kişileri ifade eder. Türkçede bunun yerine 'pratisyen hekim' veya sadece 'hekim' ifadesi kullanılmaktadır.

Sağlık sektöründeki ünvanların nasıl kullanılacağı ile ilgili olarak Dünya Sağlık Örgütü tarafından 2010 yılında Cenova'da alınan karar gereği, bu şekilde uzmanlığı / doktora mezuniyeti bulunmayan kişilere tam olarak genel pratisyen (general practitioner) ünvanının kullanılması tavsiye edilmiştir. [1]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ World Health Organization: Classifying health workers. Geneva, 2010. [1]
Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta
Doktor (tıp) ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.