Bulut

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Yağışsız bir havada kümülüs bulutları. Kümülüslerin tabanı yeterince güneş almadığı için genellikle gri renktedir.

Bulut, serbest bir hava kütlesinde toplanmış, gözle görülebilir[1][2] su damlacıkları, buz kristalleri veya her ikisinin karışımından oluşan yapı. Bulutlar yer seviyesinden yüksekte bulunur.[1][2] Yer seviyesinde oluşan sığ bulut katmanları ise sis olarak adlandırılır.[2]

Atmosferde yoğunlaşan su buharı küçük su damlacıklarını ve genellikle 0,01 mm çapındaki[kaynak belirtilmeli] buz kristallerini meydana getirir. Milyarlarca damlacık ve kristal bir arada bulut denilen yapıyı oluşturur. Bulutlar tüm görünür dalga boyutlarını yansıtır. Genellikle beyazdır ancak gri veya siyah olarak da görünebilirler. Gri ya da siyah görünmelerinin sebebi, kalınlıkları nedeniyle güneş ışığının geçmesine izin vermemeleridir.[kaynak belirtilmeli]

Adlandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Bulutlar görünüşlerine göre adlandırılırken başlıca dört Latince kökenli kelime ve bunlardan türetilmiş ekler kullanılır::

  • Sirrüs ailesi: Cirrus sözcüğü Latincede "kıvrım" veya "bukle" anlamına gelir.[3] Birleşik isimlerde sirrüs sözcüğü bazen sirro- şeklinde önek olarak kullanılır: sirrostratüs vs. Sirrüs ailesindeki bulutlar bazen "lifli"[4] veya "at kuyruğu"[3] şeklinde tanımlanırlar.
  • Kümülüs ailesi: Cumulus sözcüğü Latincede "yığın" anlamına gelir ve bir şeyin birikmesini anlatmakta kullanılır.[5] Birleşik isimlerde kümülüs sözcüğü bazen kümülo- şeklinde önek olarak kullanılır: kümülonimbüs vs.
  • Stratüs ailesi: Stratus sözcüğü Latincede "yayılmış" anlamına gelir.[6] Birleşik isimlerde stratüs sözcüğü bazen strato- şeklinde önek olarak kullanılır: stratokümülüs vs.
  • Nimbüs ailesi: Nimbus sözcüğü Latincede "bulut" veya "hale" anlamına gelir.[7] Birleşik isimlerde stratüs sözcüğü bazen nimbo- şeklinde önek olarak kullanılır: nimbostratüs vs. Nimbüs ailesi "yağış taşıyan" bulutlardır.[4]

Bunlar haricinde kullanılan bir diğer önek olan alto- Latince altus "yüksek" sözcüğünden gelmesine rağmen[8] adında alto bulunan bulutlar genellikle orta seviye bulutlarıdır.[2]

Başlıca bulut tipleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Seviyelerine göre başlıca bulut tipleri

Bulutlar deniz seviyesinden yüksekliklerine göre[4] yüksek, orta ve alçak seviye bulutları olmak üzere 3 ana gruba ayrılırlar. Yaygın sınıflandırma şöyledir:[2]

  • Yüksek seviye 5-13 km (16.500-42.500 ft)
  • Orta seviye 2-7 km (6.500-23.000 ft)
  • Alçak seviye 0-2 km (0-6.500 ft)

Başlıca on adet bulut tipi vardır: sirrüs, sirrokümülüs, sirrostratüs, altokümülüs, altostratüs, nimbostratüs, stratokümülüs, stratüs, kümülüs ve kümülonimbüs.[9][2]

Bulut adı Latince Kısaltma Sembol Taban yüksekliği ve seviye Görünüm Nem ve yağış Örnek resim
Sirrüs cirrus Ci CH 1.png 20.000 ft (6 km) üzeri - Yüksek Beyaz, birbirinden ayrılmış ipliksi yapıda, yamalar veya ince şeritler halinde. Lifli veya ipeksi görünümde Atmosferin soğuk katmanlarında olduğu için su buharı yerine buz kristali yapısında Cirrus Clounds.jpg
Sirrokümülüs cirrocumulus Cc CH 9.png 20.000 ft (6 km) üzeri - Yüksek Beyaz, ince yamalar veya tabaka halindedir. Gölgesizdir. 1 derece (serçe parmak) kalınlığında tahıl gibi ufak tanelerden veya topaklardan oluşur. Parçacıklar devamlı veya ayrık ve genellikle düzenli bir şekilde dizilmiş haldedir. Atmosferin soğuk katmanlarında olduğu için su buharından çok buz kristali yapısındadır. Cirrocumulus Clouds Thousand Oaks July 2010.jpg
Sirrostratüs cirrostratus Cs CH 6.png 20.000 ft (6 km) üzeri - Yüksek Şeffaf, beyazımsıdır. İpliksi veya pürüzsüz yapıdadır. Gökyüzünü tamamen veya kısmen kaplar. Güneş ve ay etrafında dışı beyazımsı, içi kırmızımsı hale (çember) oluşturur. Buz kristali yapısındadır. Cs1.jpg
Altokümülüs altocumulus Ac CM 3.png 6.500-20.000 ft (2-6 km) - Orta Yamalı, düz veya top top tabaka halindedir. Beyaz ve/ya gri gölgelidir. Parçaları 1-5 derece (3 parmak kalınlığı) arasındadır. Parçalar düz veya kıvrımlı desenler oluşturur. Güneş çevresinde "coronae" denen renkli halkalar oluşur. Kararsız bir atmosferde hafif sağanak yağışa veya yere ulaşmayan yağışa (virga) neden olabilir. Ac perlucidus.JPG
Altostratüs altostratus As CM 1.png 6.500-20.000 ft (2-6 km) - Orta Gri veya mavimsidir. Lifli veya yekpare katman halindedir. Gökyüzünü kısmen veya tamamen kaplar. İnce kısımlarından Güneş -cam tozu arkasındaymış gibi- belli belirsiz görünür. Yağmur veya kar yağışına neden olabilir. Altostratus.jpg
Nimbostratüs nimbostratus Ns CM 2.png 10.000 ft (3 km) altı - Orta veya alçak Koyu gridir ve genellikle gökyüzünü kaplar. Güneş ve Ayı gizleyecek kadar kalındır. Tabanı yağış nedeniyle sürekli çözünür durumdadır. Altostratüse benzer ancak daha koyu renklidir ve tabanı As gibi düz değildir. Yağış bulutlarıdır. Nimbostratus.jpg
Stratokümülüs stratocumulus Sc CL 5.png 6.500 ft (2 km) altı - Alçak Gri veya beyazımsı, yamalı veya tabaka halindedir. Koyu gri toplanmış kısımlar veya tabakalar arasında kırıklar görülebilir. Toplanmış (yuvarlak) kısımlar 5 dereceden (3 parmak) kalın olabilir. Hafif yağmur veya kar görülebilir. Stratocumulus stratiformis translucidus at sunrise.jpg
Stratüs stratus St CL 6.png 6.500 ft (2 km) altı - Alçak Gri ve görece düz bulut tabakası. Güneş bulut arkasındayken hatları net olarak seçilebilir. Çiseleme görülebilir. Stratus-Opacus-Uniformis.jpg
Kümülüs cumulus Cu CL 1.png 6.500 ft (2 km) altı - Alçak Parçalı, yoğun ve keskin hatlıdır. Dikey olarak oluşur ve kubbe ya da kule şeklinde parçalardan meydana gelir. Üst kısmı karnıbahara benzer. Güneş değen kısımları parlak, beyazdır. Tabanı görece koyu renkli ve düzdür. Güneş ışığı altına ulaşmayabilir. Büyük olanlarında sağanak yağış ve kar görülebilir. Kısa süreli sağanak yağışların ardından güneş açabilir. Cumulus-1.JPG
Kümülonimbüs cumulonimbus Cb CL 9.png 13.000 ft (4 km) altı - Alçak, orta ve yüksek Dikey olarak dağ veya kule şeklinde uzayan, ağır ve yoğun bir buluttur. Üst kısmı örs şeklinde lifli uzantılara sahip olabilir. Tabanı koyu renkli ve fırtınalıdır. Alt kısmında Cu ve Sc gibi başka bulutlar bulunabilir. Yıldırım, dolu ve şiddetli yağış görülebilir. CloudOverUtah.jpg

Bunların haricindeki bazı önemli bulut tipleri şunlardır:

  • Stratüs fraktüs ve kümülüs fraktüs: Ns ve As altında bulunan parçalı bulutlardır. Cb civarında da görülebilirler.[10]
  • Kastellanus: Kümülüs ailesinden küçük, kule şeklinde bulutlardır. Ortak bir taban üzerinde birleşirler ve orta seviyede oluştuklarında kararsız bir atmosferin habercisidirler.[10]
  • Lentikülaris: Lens şeklinde, daş üzerinde oluşan bulutlardır. Kuvvetli rüzgarlar nedeniyle oluşurlar ve "kararlı" bir atmosferin ve dağ dalgalarının habercisidirler.[10]

Fotoğraflar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Pooley, Dorothy, ve Robert Seaman. The Air Pilot's Manual 2: Aviation Law & Meteorology. 10. baskı. Shoreham, West Sussex: Pooley's Air Pilot Publishing, 2011.
  1. ^ a b "cloud." Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003.
  2. ^ a b c d e f "cloud." Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2011.
  3. ^ a b "cirrus." Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003.
  4. ^ a b c Pooley's, sf 235
  5. ^ "cumulus." Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003.
  6. ^ "stratus." Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003.
  7. ^ "stratus." Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003.
  8. ^ "altostratus." Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003.
  9. ^ Pooley's, sf 235-237
  10. ^ a b c Pooley's, sf 237

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]