Bender

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 46°50′N, 29°29′W

Bender
Bir kilise
Bir kilise
Bender
[[{{{resmi ad}}} arması|Arma]]
Bender'in konumu
Bender'in konumu
Koordinatlar: 46°50′K 29°29′B / 46.833°K 29.483°B / 46.833; -29.483
Ülke Moldova Moldova
Kuruluş tarihi 1408
Yönetim
 - Belediye Başkanı Vyacheslav Kogut
Yüz ölçümü
 - Toplam 97,29 km2 (37,6 mi2)
Nüfus (2010)
 - Toplam 93 751
Zaman dilimi DAZD (+2)
İnternet sitesi: http://www.bendery.md/

Bender[1] ya da Bendery, Tighina, Moldova Cumhuriyeti'nde bir şehir. Şehir Dinyester nehrinin doğusunda, Transdinyester bölgesinde yer almaktadır. Moldova yasalarınca şehir, çevresindeki köyler ile Transdinyester bölgesinden ayrı bir belediyeyi oluşturmaktadır. Bender şehri Transdinyester Savaşı'nın sonunda kurulan tampon bölgede yer almıştır. Ortak Kontrol Komisyonu'nun ağır basan kuvvetleri varken, Transdinyester şehirde de facto idari yönetimine sahiptir ve hem Moldova hem Transdinyester şehirde küçük polis kuvvetleri bulundurmaktadır.

Adı[değiştir | kaynağı değiştir]

Orta Çağda Romence/Moldova kaynaklarında "Tighina", Osmanlı kaynaklarında Bender olarak geçmektedir. İlk olarak 1408 tarihli eski slav dilinde yazılmış bir kaynakta "Тягянакача" (Tyagyanakacha) ismi ile zikredilmiştir.[2]

1538'de I. Süleyman döneminde Osmanlı topraklarına katılmadan önce Boğdan Prensliği altında "Tighina" olark, 1538-1812 Osmanlı döneminde "kapı" manasında "Bender" olarak adlandırılmış ve 1812-1917 Rus İmparatorluğu döneminde de bu isimle anılmış, daha sonra 1918-1940 Romanya döneminde tekrar "Tighina" olarak adlandırılmıştır.[2]

II. Dünya Savaşı sonrasında Sovyetler Birliği kontrolüne geçerek Moldova Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti bölgesinde kalmış ve kiril alfabesiyle yazılıdığı gibi "Бендер" olarak tekrar "Bender" ismine dönmüştür.[2] 1991'de Sovyetler Birliğinin dağılmasından sonra da Moldova Cumhuriyetinde bu isimle kullanılmaktadır.[1] Aynı zamanda "Tighina" adı da kullanılmaktadır.[3]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Nüfus Moldovlar Ruslar Ukrainler Diğer
1979 101.000 [4] - - - -
1989 130.000 [4] - - - -
2004 97.027 [5] 24.500 (%25,5) 41.500 (%42,8) 17.000 (%17,4) 14.000 (%14,6)

İdare[değiştir | kaynağı değiştir]

Vyacheslav Kogut, şehrin güncel belediye başkanıdır.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Bender 1538 yılında Kanuni Sultan Süleyman tarafından Osmanlı topraklarına katılmasından sonra askeri açıdan önemli bir lojistik üs görevi görmüştür. Bender, Osmanlının Avusturya ve Rusya üzerine düzenlediği seferlerde kullanılan Osmanlı Sefer Güzergahları'ndan Rumeli Sağ Kolu üzerinde bulunması ve ordunun önemli toplanma merkezlerinden biri ve özellikle Kırım Tatarlarının Osmanlı ordusuna katılım noktası olması bakımından önem arz eder. Belki de bu sebeple Dar-ül Harb'e açılan noktalardan biri olması sebebi ile kapı manasında Bender olarak adlandırılmıştır. Osmanlı tarihinde Bender'de geçen önemli olaylardan biri de İsveç kralı XII. Karl ya da Demirbaş Şarl'ın Poltava Savaşı'nda (1709) Rus çarı I. Petro'ya yenildikten sonra ordusundan artakalan 1500 kadar Karoliner ve Kazak'tan oluşan kuvvetle güneye çekilerek Osmanlı sınırını geçip iltica ederek Bender'de sürgünde yaşamış olmasıdır. Demirbaş Şarl, Bender'de dört sene (1709-1713)oturmuş, bu süre içerisinde, Osmanlı Devletini Ruslara karşı sürekli kışkırtmıştır. Diğer bir deyişle Sultan III. Ahmed devrinde Baltacı Mehmed Paşa'nın Rus Çarı I.Petro'yu yenmesiyle sonuçlanan Prut savaşı, onun teşvikiyle çıkmıştı. Prut Savaşı (1711), Bender'in lojistik üs olarak kullanıldığı son büyük Osmanlı seferi olmuştur. Prut Savaşı sonunda Ruslarla barış antlaşması yapıldığı halde Osmanlı devletini savaşması için kışkırtmaya devam eden Demirbaş Şarl, Bender'den çıkarılmak istenmiş, direnen Şarl ve ordusu 1 şubat 1713'te sonunda ele geçirilerek Dimetoka'da hapsedilmiştir. Demirbaş Şarl'ın yeniçerilerce ele geçirilme olayı İsveççe "Kalabaliken i Bender" olarak bilinir (kalabalık sözcüğünden, karmaşa anlamında kullanılarak İsveççeye geçmiştir).

Bender'den yetişen iki Osmanlı Sadrazamı Benderli Ali Paşa (sadareti 1821) ve Benderli Mehmed Selim Sırrı Paşa (sadareti 1824-1828)dir.

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]