Çift başlı kartal

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Çift Başlı Kartal sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara
Arnavutluk Bayrağı ve siyah çift başlı kartal
Çift başlı kartalın Selçuklu versiyonu, Divriği

Çift başlı kartal, Avrasya bölgesinde pek çok farklı kültür tarafından benimsenmiş tarihsel bir figürdür. Günümüzde Arnavutluk, Karadağ ve Sırbistan devletlerinin resmi bayrağında ve birçok ülkede hala bazı kentlerin ve kimi kuruluşların, armalarında ve amblemlerinde çift başlı kartal motifi bulunmaktadır.

Kökeni[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski çağlarda Sümerler ve Hititlilerde rastlanır. Sümerler’de Lagaş kentinin simgesi çift başlı kartaldır. Onlardan; Akadlara, Asurlulara, Sasanilere, Bizanslara ve Türklere geçer. Aynı zamanda: Hititlilerde, Büyük krallık döneminde: Hattuşa, Alacahöyük ve Yazılıkaya’da ki kabartmalarda, yine çift başlı kartal görülür.

Anadolu’da durum böyle iken; Orta Asya’da: şamanizm’e göre: yer ile göğün arasındaki çelik kapıyı kartal tutar. İnsanlara gökyüzü ve yeryüzü yolculuklarında; refaket eden varlıklar, kuş şeklindedir. Kartal: kuşlar arasında, ululuk ve yükseklik timsalidir. Bu yüzden; Türkler; kılıç kabzalarında, çift başlı kartal figürü kullanmışlardır.

Çift başlı kartal figürü: ilk kez, MÖ.3000 sonları ve 2000 başlangıcında, mezopotamya’da görülür. Daha sonra ise, bütün Orta Asya’ya yayılmıştır. Daha sonra ise; Anadolu’ya kadar uzanan evrede; çitf başlı kartal, Türk medeniyetleri tarafından, sevilerek kullanılmıştır. Bu kullanımında: pek çok sembolik anlamda yüklenmiştir. Orta Asya’da; çift başlı kartal: nazarlık, tılsım, aydınlık ve güneş sembolü olarak işlenir. Sikkeler üzerinde ise; bazı hükümdarlar arma-sembol, diğer bir kısım hükümdar ise, hükmetme gücünü destekleyen, pekiştiren bir motif olarak kullanılmıştır. Artuklu sikkelerinde ve Anadolu’daki Selçuklu yapılarında kullanılan çift kartal simgesi: surlarda, cami ve medreselerde, saraylarda; koruyucu ve hakimiyet sembolü olarak ve kötü güçlerden koruyucu olarak kullanılmıştır.

Bu arada; çift kartal motifinin, Bizans’lılar tarafından da kullanıldığını görüyoruz. Bu motif, Bizans’ta: devlet ve kilisenin, tek bedende, bir arada tutulup yönetildiğini simgelemekteydi. 14 ncü yüzyıldan itibaren ise, kutsal roma imparatorlarının; hanedan arması, daha sonra ise Avrupa’da soyluluk simgesi olarak benimsenir. Alman, Avusturya-Macaristan ve Rusya imparatorluklarının, devlet armalarında da kullanılır.

Amerika Metropolitan Müzesinde görülen, bir taş oyma çift başlı kartal kabartması; Konya İnce Minareli Medreseden çalınarak götürülmüştür.

Sonuç olarak; çift başlı kartal figürü’nün Orta Asya’dan çıktığı söylense de, Türkler’in Anadolu’ya yerleşmeden önce, Anadolu’da kullanılıyor olması da ilginçtir. Ululuk ve hakimiyeti temsil ettiği kesin olmakla birlikte, çıkış kaynağı konusunda tam bir fikir birliği yoktur. Ama; günümüzde, bir kısım ülkenin bayraklarında da, çift başlıklı kartal figürü kullanılmaktadır.

Kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarihsel olarak ve günümüzde Çift başlı kartal simgesinin kullanımına örnekler

Dünya[değiştir | kaynağı değiştir]

İsim Resim Not İsim Resim Not
Fener Rum Patrikhanesi'nde bir Bizans kartalı Byzantine eagle.JPG Yunanistan'a ait tarihsel bir mühür Lazos Apostolidis Pechat.jpg
Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu bayrağı Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg Sarı zemin üzerinde siyah çift başlı kartal imparatorluğun simgesidir. Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu dönemi Quaterionenadler David de Negker.svg
Almanya'nın kuzeydeki Lübeck kentine ait para 3RMHLCoA1926.jpg Orta Avrupa kökenli bir tabak 1768 Central Europe dish (UBC).jpg
Hollanda'nın Arnhem şehrine ait bayrak VlagArnhem.svg Sırbistan'da bulunan yerel bir yönetim birimi olan Valjevo'nun amblemi COA Valjevo.gif
Floransa Aquila Lorena da arco piazza della libertà.JPG İran'dan bir örnek Imperial Standard of the Shahanshah of Iran.svg
Ermenistan arması Coat of arms of Armenia.svg Çift başlı kartal figürü armada kalkanın sağ üst köşesinde görülebilinir. Rusya'yı temsil eden çift başlı kartal, St. Petersburg Двухглавый орёл на ограде Спасо-Преображенского собора.jpg
"Free Bulgaria" (Özgür Bulgaristan) Georgi-Danchov-Svobodna-Bulgaria.jpg Rusya'yı temsil eden Bulgaristan'ı destekleyen çift başlı kartal "Hyökkäys" (Saldırı) Suomineito.jpg Çift başlı kartal (Rusya), genç kıza saldırıyor (Finlandiya)

Türkiye[değiştir | kaynağı değiştir]

İsim Resim Not İsim Resim Not
Emniyet Genel Müdürlüğü arması Her yerde karşılaşabileceğiniz en yaygın örnektir. Türkiye'deki Polis Akademisinin amblemi Polis akademisi.gif
Selçuk Üniversitesinin amblemi SU-Logo-JPEG.jpg Konyaspor'un arması Konyaspor.png
Erzurumspor'un arması Erzurumspor.png Erzurum'da düzenlenen 2011 Dünya Üniversiteler Kış Oyunlarının maskotu Maskot beyaz kafalı, mavi çift başlı kartaldır.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]