Huzur Harekatı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Çekiç Güç sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara
Albay John Abizaid, Kuzey Irak'ta yöre halkıyla konuşuyor.

Huzur Harekatı ya da Huzuru Temin Harekatı (1991-1996 arasında Huzur Harekatı-2 (İngilizce: Operation Provide Comfort) Körfez Savaşı'ndan sonra, Kuzey Irak'taki Kürtleri Saddam Hüseyin'in saldırılarından korumayı amaçlayan, Amerika Birleşik Devletleri öncülüğünde savaşa katılan diğer müttefik ülkelerin de dahil olduğu ve Türkiye üzerinden gerçekleştirilen askeri harekat.

Bu harekatı uygulayan hava birliğinin adı olan "Poised Hammer" (Kalkık Horoz) yanlış bir biçimde "Çekiç Güç" adıyla Türkçe'ye tercüme edilmiş ve uzun yıllar Türkiye'de yaygın biçimde bu harekatı ve 1997-2003 yılları arasında bu harekatın devamı olan Kuzeyden Keşif Harekatı'nı (Operation Northern Watch) uygulanan Birleşik Görev Gücü'nün (Combined Task Force) yerine kullanılmıştır.[1]

Körfez Savaşı'nın hemen ardından yenilgiye uğrayan Irak'taki Saddam Hüseyin yönetimi bir dizi ayaklanmayla karşı karşıya kaldı. 28 Şubat'ta ateşkes ilan edilmesinden hemen sonra 1 Mart'ta ülkenin güneyinde yer alan Basra'da Şii ayaklanması başladı. İsyanı bastırmak için Irak güçlerinin ülkenin kuzeyinden güneyine kaydırılmasıyla bu sefer Kürtler için ayaklanma fırsatı doğdu. Kürt ayaklanması 5 Mart 1991'de Süleymaniye'nin 130 km kuzeybatısındaki Raniye kasabasında başladı. 10 gün içinde Kürt milliyetçilerilerinden (peşmerge) İslamcılara (Kürdistan İslami Hareketi) ve komünistlere (Kürdistan Komünist Partisi ve Kürdistan İşçi Partisi) kadar uzanan değişik grupların katılımıyla ayaklanmacıların sayısı 10 binleri buldu. Kuzeyde çok az gücü kalan Irak ordusunun unsurlarının çoğunun çatışmaya girmeden isyancılara teslim olmasıyla, Kerkük (20 Mart'ta isyancıların eline geçti) ve Musul dışındaki Kuzey Irak'taki tüm yerleşim birimleri isyancıların eline geçti. Ayaklanma sırasında Süleymaniye'deki Irak İstihbarat Servisi'nin merkezini basan ayaklanmacılar ele geçirdikleri bine yakın güvenlik elemanını yargılamadan öldürdü.[2]

Tüm bu ayaklanmalar sırasında Irak'ın 18 ilinden 14'ünde otoritesini kaybeden Saddam Hüseyin, Şii ve Kürt ayaklanmacılara merkezi yönetimde söz sahibi olmalarını önerdi, ancak iki taraf da bu öneriyi reddetti. Bu arada Saddam sonrası Irak'ın belirsizliği nedeniyle paniğe kapılan çoğu üst düzey Iraklı komutan Saddam'ın yanında yer aldı, böylece gücü kalmadığı sanılan Irak ordusu kısa sürede toparlandı. Helikopterler ve ağır silahlarla taarruza geçerek ayaklanmaları bastırmayı başardı. Mart ayının sonlarında ülkenin güney kesimindeki Şii ayaklanması büyük ölçüde sona erdirildi. Kürt ayaklanması ise başlamasından daha kısa sürede çöktü. Irak ordusu 29 Mart'ta peşmergeleri Kerkük'ten çıkardıktan sonra, 30 Mart'ta Duhok ve Erbil'e, 1 Nisan'da Zaho'ya ve 3 Nisan'da Süleymaniye'ye girdi.

Irak hükümeti 5 Nisan'da "Irak'ın tüm kentlerinde fitne, sabotaj ve isyan eylemlerinin tam olarak yok edilmekte olduğu" açıklamasını yaptı. Aynı gün Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi aldığı 688 no'lu kararla, Irak yönetiminin, ülkenin kuzeyindeki Kürtlere karşı uyguladığı "soykırıma varan insalık dışı yöntemleri" ve "yüzbinlerce kişinin göçe zorlanmasını" kınadı.[3]

Mültecilere yardım götüren Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği araçları, 29 Nisan 1991

Mart ve Nisan aylarında çoğunluğu Kürtlerden oluşan yaklaşık 2 milyon Iraklı evlerini terk etti. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği 6 Nisan'da 750 bin Iraklı Kürdün İran'a, 280 binin de Türkiye'ye kaçtığını, 300 binden fazla kişininde Türkiye sınırına yığıldığını açıkladı.[4] Büyük bir göç dalgasıyla karşı karşıya kalan Türkiye, Batı'dan, özellikle de ABD'den yardım istedi. Mart ayının başlarından itibaren ABD ve diğer koalisyon güçleri uçuşa yasak bölgeler oluşturmak ve Kürtlere insani yardım sağlamak için Saddam Hüseyin güçlerinin hava saldırılarını engellemeye girişti. Bu arada Kuzey Irak'ta Kürtlere karşı havalanan Irak uçaklarını "ateşkesi ihlal ettikleri" gerekçesiyle düşüren koalisyon güçlerinin, güneyde Şii ayaklanmacılara karşı kullanılan helikopterlere ses çıkarmaması dikkat çekti. 6 Nisan'dan itibaren Amerikan güçleri Irak sınırlarının 100 km içine kadar Kürt sığınmacılar için güvenli bölgeler oluşturmaya başladı.

Nisan ayında Hakkari'nin Yeşilova köyünde, sığınmacılar için getirilen su, yiyecek ve battaniyelere Türk askerlerinin el koymak istemesi üzerine İngiliz ve Amerikan özel güçleri arasında gerginlik çıktı (Yeşilova Olayı).[5]

Temmuz 1991'de, ikna olan Kürtlerin yurtlarına dönmesiyle Huzur Harekatı sona erdi. Birleşik Görev Gücü (Combined Task Force, ABD, Britanya, Hollanda. Fransa, Almanya, Kanada, İspanya ve İtalya'dan toplam 14.447 asker) bu tarihte çekilmeye başladı.

Ancak Saddam Hüseyin'in hala iktidarda olması ve tekrar Kürtlere saldırması ihtimali üzerine bu güvenlik bölgesini korumak üzere Huzur Harekatı bittiği gün olan 24 Temmuz 1991'de "Huzur Harekatı-2" (Operation Provide Comfort-2) başlatıldı. Bu harekatın uygulayıcısı olan Birleşik Görev Gücü, Türkiye'de İncirlik ve Pirinçlik'te konuşlanmış uluslararası (ABD, Britanya, Fransa ve Türkiye) hava gücü ve personelden (yalnızca hava gücü) oluşuyordu. 1991 Eylül'ünde gücün Silopi'deki kara unsuru lağvedilirken, Kuzey Irak'taki Zaho'da küçük bir irtibat merkezi bulunmaya devam etti.[1]

Kuzey Irak'taki Batılı askeri varlık nedeniyle Irak güçleri 1991 yılının Ekim ayında bu bölgeden çekildiler. Irak güçlerinin çekilmesiyle bölge fiilen Bağdat'ın kontrolünden çıktı.

Huzur Harekatı resmen 31 Aralık 1996'da Türk hükümetinin talebiyle sona erdirildi. Onun yerine 1 Ocak 1997 tarihinden itibaren Irak'ın kuzeyindeki uçuşa yasak bölgede havadan keşif ve önleme faaliyetlerini kapsayan ABD, Britanya ev Türkiye'nin hava unsurlarının dahil olduğu Kuzeyden Keşif Harekatı (Operation Northern Watch) başlatıldı. Kuzeyden Keşif Harekatı 21 Mart 2003'te Irak Savaşı nedeniyle sona erdirildi.[6]

Tartışmalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ekim 1991'den sonra Kürt peşmergelerin denetimine giren topraklar.

Birleşik Görev Gücü'nün varlığı Türkiye'de çeşitli tartışmalara neden olmuştur. Başta yasal dayanağı olmak üzere Birleşik Görev Gücü gölgesindeki otorite boşluğunda Kuzey Irak'ta Kürt devletinin kurulmasına şemsiye olması ve PKK’nın yeniden canlanmasına ortam sağlanması başlıca tartışma nedenleri oldu.

14 Ocak 1992 günü basında çıkan haberlerde, Cudi Dağı'nda kıstınlan PKK'lılara Diyarbakır'dan kalkan ABD helikopterlerinin malzeme attığının, Genelkurmay Başkanlığı tarafından tespit edildiği yazıldı. Bir askeri tim olay yerine PKK'lılardan önce ulaşarak 27 çuvalı ele geçirmiş, çuvallardan giyecek ve yiyecek çıkmıştı. Bu olaydan sonra Amerikalılar olayı doğruladılar; ancak malzemelerin yanlışlıkla atıldığını söylediler.

Birleşik Görev Gücü tarafından yapılan kural dışı davranışlardan bazıları;

  • 5 Ocak 1992; Birleşik Görev Gücüne ait muharip uçaklar Erkilet (Kayseri) - Gaziantep uçuşu yapan Türk Hava Kurumu'na aİt sivil uçakları taciz ettiler.
  • 9 Ocak 1992; ABD av önleme uçakları, Türk hava sahası içerisinde, Türkiye Cumhuriyeti hükümetince izin verilen Cezayir C-1300 uçağın yetkisi olmadan önledi.
  • 14 Nisan 1994; 2 ABD savaş uçağı, 2 ABD helikopterini düşürdü. 3'ü Türk 26 kişi hayatını kaybetti.[7]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Oran, Baskın. "Uluslararası ve İç Hukukta Çekiç Güç'ün Yasal Dayanakları Sorunu". http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/42/473/5469.pdf. Erişim tarihi: 3 Ocak 2014. 
  2. ^ Jabar, Faleh A.. "Why the Uprisings Failed". Middle East Research and Information Project. http://www.merip.org/mer/mer176/why-uprisings-failed. Erişim tarihi: 4 Ocak 2014. 
  3. ^ Songur, İskender (7 Nisan 1991). "Irak'a "Dur" Uyarısı". Milliyet. http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/. Erişim tarihi: 4 Ocak 2014. 
  4. ^ Chronology for Sunnis in Iraq, refworld.org.
  5. ^ Türk askerine "ağır" suçlama, Milliyet, 1 Mayıs 1991.
  6. ^ "Çekiç Güç'ün görevine son". Hürriyet. 22 Mart 2003. http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=135464. Erişim tarihi: 4 Ocak 2014. 
  7. ^ Sualp, Arda (28 Ekim 1995). "Çekiç Güç Kürt devleti kuruyor". Aksiyon. http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-1103-26-cekic-guc-kurt-devleti-kuruyor.html. Erişim tarihi: 4 Ocak 2014.