Yoyo

Tahta bir yoyo

Yoyonun çalışma prensibi

Çeşitli yoyoların gösterildiği bu fotoğraf 23 Ocak 2011 tarihinde Meksika'da çekilmiştir.

Yoyo, bir dingil ile birleştirilmiş iki diskten ve dingil etrafına sarılan ipten oluşan bir oyuncak. İpin bir ucundan tutularak, oyuncağın yukarı aşağı hareket edecek şekilde sallanması şeklinde oynanır.

Tarihçe

İÖ 440 yılına ait bir kabın üzerinde, terakota yo-yo ile oynayan oğlan çocuğu resmi

Yoyodan bahsedilen ilk yazılı kayıt, MÖ 500'lü yıllara ait, tahta ve terakota yo-yoları anlatan bir Antik Yunan belgesidir. Bununla birlikte yo-yo, daha önceleri Çin'de ve Filipinler'de ortaya çıkmıştır. Filipinler'de yoyo oyuncaktan öte, avlanma ve savaş olarak da kullanılmıştır.

Antik Yunan çömlekleri üzerindeki resimlerde yo-yo görmek mümkün olsa da, yo-yonun Antik Yunan dilindeki karşılığı bilinmemektedir. O dönemden günümüze ulaşan örnekler bronzdan veya pişmiş topraktan (terakota) yapılmıştır ancak yo-yo yapımında en yaygın kullanılan malzemenin ahşap olduğu tahmin edilmektedir.

Yaklaşık 1770 tarihli bir Babür resminde, modern yo-yoya benzeri bir ip oyuncağının kullanımı gösterilmektedir.

Yo-yo oynayan bir hanım, Kuzey Hindistan (Racastan'da Bundi veya Kota şehri), 1770

18. yüzyılda yo-yo Avrupa'da tanınmış, aristokratların çocukları arasında popüler bir oyuncak olmuştur. Fransa kralı 17. Louis ve İngiltere Kralı 4. George'u yo-yo oynarkenki tasvir eden tablolar mevcuttur. Önce Fransa'da, sonra İngiltere'de moda olan yo-yoyu oynayan ünlüler arasında, Napolyon Bonapart'ın da adı anılır. Yo-yolar, İngilter'de genellikle bandalores veya bandylores olarak adlandırılmıştır.

Bir Fransız mecmuasından alınma 1791 tarihli bir tasvir. O zamanlarda yoyo "bandalore" olarak biliniyordu.

19.yüzyılda yo-yo, ABD'de bilinmeyen başladı. James L. Haven ve Charles Hettrick, "the whirligig" (fırıldak) adını verdikleri buluş için bir patent başvurusu yaptı. Buluş, 20 Kasım 1866 tarihinde Amerikan Patent Ofisi tarafından, US 59,745 numarası ile tescillendi. Bu, merkezinde bir perçin ile bir arada tutulan iki metal disk ve disklerin ortasından geçen bir ipten ibaretti. İp, disklerin birinde veya ikisinde bulunan deliklere tutturulacak şekilde tasarlanmıştır.

20. yüzyılda Pedro Flores adlı bir Filipinli oyuncak üreticisi, bu oyuncak için ilk kez yo-yo adını kullandı. Flores, buluşun patentini sahip olmasa da, yo-yo isminin marka tescili ona ait oldu. Kaliforniya'da yo-yo üretimine başladı, gösteriler ve yarışmalar düzenledi. 1930larda yo-yonun haklarını Donald F. Duncan satın aldı. Yaptığı yatırımlarla, oyuncağı dünya çapında tanınır hale getirdi ve 1965 yılında alınan bir mahkeme kararıyla, başlangıçta bir marka olan yo-yonun bir jenerik isim haline geldiği kabul edildi.

Günümüzde eski popülaritesi sürmese de yo-yo, incelenmek üzere uzaya götürülmüş ilk çocuk oyuncağı olması ile tarihe adını yazdırmıştır. NASA astronotları, 1985'te, mikro yerçekimi ortamında yo-yo'nun ip üzerindeki hareketlerinin Dünya'daki davranışlarından farklı olup olmadığı gözlemlemek üzere uzaya yo-yo götürdüler.

Etimoloji

Yo-yo kelimesi muhtemelen Ilocano dilindeki yóyo teriminden veya Filipinler'den gelen benzer bir kelimeden türemiştir.

Yarışmalar

Dünyada çeşitli uluslararası yoyo yarışmaları düzenlenmektedir. Bu yarışmalardaki stillerden bazıları şunlardır:

1A: Yoyo ipe ve sağ elin orta parmağına bağlı şekildeyken yoyo ile ip üzerinde dönerken yapılan hareketlerdir.
2A: İki yoyonun iki elle hiç durmaksızın, sürekli atılıp çekilip tekrar atılmasıyla yapılan hareketlerdir.
3A: İki yoyonun uyumlu hareketlerinden oluşur.
4A: Bu stildeki hareketler, yoyonun ipe bağlanmadan yapılmasıyla elde edilir. Yoyo ilk önce havaya fırlatılır ve sonra tekrar ip üzerine düşürülür ve kombine hareketler sergilenir.
5A: Yoyo bu stilde ipe bağlıdır fakat ip orta parmak yerine ufak bir ağırlığa bağlanır ve yoyo ile ağırlığın birbirine uyumlu hareketleri bu stilin genel amacıdır.