İçeriğe atla

Sakamoto Ryōma

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Sakamoto Ryōma
坂本 龍馬
Doğum3 Ocak 1836(1836-01-03)
Kōchi, Japonya
Ölüm10 Aralık 1867 (31 yaşında)
Kyoto, Japonya
Uğraşsamuray, siyasetçi
İmza

Sakamoto Ryōma (Japonca: 坂本 龍馬; 3 Ocak 1836-10 Aralık 1867), Japonya'da Bakumatsu döneminde Tokugawa şogunluğunun devrilmesinde önemli rol oynayan bir Japon samuraydı.

Bu dönemdeki en önemli başarılarından biri uzun zamandır birbirine düşman olan iki güçlü beylik olan Chōshū ve Satsuma arasındaki barışın müzakere edilmesiydi. Daha sonra onları Tokugawa şogunluğuna karşı birleştirdi.

İlk yılları

[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğumuyla ilgili efsaneler

[değiştir | kaynağı değiştir]

Sakamoto Ryōma’nın doğumuna ilişkin çeşitli efsaneler bulunmaktadır. Bu anlatılardan birine göre annesi, doğumundan önce ağzından ateş saçan, yarı ejderha yarı at bir varlığın rahmine girdiğini gördüğü bir rüya görmüştür. Bir başka anlatıda ise Ryōma’nın adının, doğuştan sahip olduğu fiziksel özelliklerle ilişkilendirildiği ileri sürülür. Bu tür rivayetler tarihsel olarak doğrulanmamış olup efsane niteliği taşır; ancak “Ryōma” (ejderha-at) ismi, sembolik olarak özgürlük ve güçle ilişkilendirilmiştir.[1][2]

Doğumu ve ailesi

[değiştir | kaynağı değiştir]

Sakamoto Ryōma, 3 Ocak 1836 (Tenpō 6 yılı 11. ayın 15. günü), Tosa Vilayeti’nin Tosa ilçesine bağlı Kami-machi bölgesinde (günümüzde Kōchi) doğmuştur.[3][4] Tosa hanına mensup alt rütbeli samuray (gōshi/ashigaru) sınıfına ait Sakamoto ailesinde, babası Sakamoto Naotari (Hachihei) ve annesi Sachi’nin ikinci oğlu olarak dünyaya gelmiştir. Kendisinden 22 yaş büyük bir ağabeyi (Gonpei) ile üç ablası (Chizuru, Ei ve Sakamoto Otome) bulunmaktaydı. Sakamoto ailesi, rehincilik, sake üretimi ve kumaş ticaretiyle uğraşan varlıklı bir tüccar hanedanı (豪商) olan Saitaniya’nın bir yan kolu olarak ortaya çıkmıştır.[5][3] Ailenin altıncı kuşak temsilcisi Naomasu döneminde, büyük oğul Naoumi’nin han hizmetine alınmasıyla Sakamoto ailesi kurulmuştur.[6] Tosa hanında samuraylar üst sınıf (jōshi) ve alt sınıf (kashi) olarak ayrılmaktadır; tüccar kökenli Sakamoto ailesi ise alt sınıfa mensup olarak kabul edilmiştir. Buna ek olarak, ayrılma sırasında Saitaniya’dan önemli bir servet devralmaları nedeniyle oldukça varlıklı bir aileydi.[7][8] Ryōma’nın babası Naotari, Sakamoto ailesine damat olarak katılmıştır. Biyolojik olarak bağlı olduğu Yamamoto ailesi ile bu ailenin bir kolu olan Miyaji ailesi ise üst sınıf samuray statüsüne sahipti; bu nedenle Ryōma soy bakımından üst sınıf samuray kökenli olarak sayılmaktadır.[9]

Sakamoto Ryoma'nın doğum yeri, Kōchi.

Çocukluğu

[değiştir | kaynağı değiştir]

Ryōma, Annesini 10 yaşında hastalık nedeniyle kaybetmiş; bu tarihten sonra onun eğitimini ablası Sakamoto Otome üstlenmiştir. Fiziksel olarak güçlü ve dövüş sanatlarında yetkin olduğu aktarılan Otome, kardeşine hem rehberlik etmiş hem de onu teşvik etmiştir.[10][11] 1846 yılında Sakamoto’nun ailesi onu Kōchi Kalesi’nin aşağı kesimlerinde bulunan özel okullardan birine gönderdi. Derslerine gereken ilgiyi göstermiş olsaydı burada Konfüçyüsçü klasikler üzerine yoğun bir eğitim alacaktı; ancak Sakamoto, kendisine öğretilen akademik disiplinlere karşı belirgin bir ilgi ve yetenek göstermedi. Bu nedenle kısa süre sonra okuldan alındı. Ayrıca ailenin geleceği onun omuzlarında olmadığı için, eğitim konusunda üzerinde ciddi bir baskı da kurulmadı.[12]

Sakamoto’nun edebî yeteneği yaşamı boyunca sınırlı düzeyde kaldı. Daha sonraki yıllarda yakın arkadaşlarından Hirai Shūjirō, kız kardeşini Ryōma’nın planlarına fazla kapılmaması konusunda uyarırken, “Ryōma çok iyi biridir ama yeterli öğrenimi yoktur; bu yüzden bazen ciddi hatalar yapabilir” demişti.[13][14][12] Bu bağlamda, özellikle kız kardeşine yazdığı mektuplarda düzensiz anlatım biçimleri ve sınırlı bir kelime dağarcığı dikkat çeker. İlerleyen yıllarda Hollandaca öğrenirken de yalnızca basit sözcüklerle yetinmiş, dilde önemli bir ilerleme kaydettiğine dair bir işaret görülmemiştir.[12][15] Bazı tarihçiler, Sakamoto’nun ileriki yıllarda feodal yükümlülüklere karşı geliştirdiği kayıtsız tavrın, klasik Konfüçyüsçü eğitimi yeterince içselleştirememesinden kaynaklanmış olabileceğini öne sürer.[16] 1864 yılında hanından kaçan bir arkadaşının ailesine yazdığı mektupta şu ifadeleri kullanmıştı: “Böyle zamanlarda ülke uğruna anne, eş ve çocukları geride bırakmayı ahlaksızlık saymak tamamen saçmalıktır; bunlar bizim dar kafalı (veya aptal) yöneticilerimizin sözlerinden ibarettir.”[17] Bununla birlikte Sakamoto’nun çocukluk döneminde ev içinde aldığı ahlaki eğitim, çağdaşlarınınki gibi Tokugawa dönemi Konfüçyüsçülüğü çerçevesindeydi. Geleneksel yükümlülükleri reddetmesini meşrulaştıran şey, onun gözünde imparatorluk davasının her şeyin üzerinde yer almasıydı. Resmî müfredat eğitimi sınırlı kaldığından, sadakat ve imparatorluk düşüncesini büyük ölçüde daha sonra gönderildiği kenjutsu okullarında benimsediği düşünülmektedir.[16]

Ryōma’nın çocukluk yıllarında akademik eğitime ilgi göstermemesi üzerine ablası Otome, onun akademik dersler yerine kılıç eğitimi almasının daha uygun olacağına karar vererek onu yerel bir dövüş okuluna yönlendirmiştir. Bu karar doğrultusunda Sakamoto, 1848 yılında Kōchi’nin dış kesimlerinde Hineno Benji tarafından yönetilen bir kenjutsu okuluna gönderildi. İlk aşamada bu alanda belirgin bir başarı göstermese de ablasının da desteğiyle zamanla büyük bir gelişim kaydetti ve kısa sürede okulun en başarılı öğrencilerinden biri hâline geldi.[10][18]

Eğitimi ve kariyeri

[değiştir | kaynağı değiştir]

Edo'ya gidişi ve eğitimi

[değiştir | kaynağı değiştir]
Sakamoto Ryōma (y. 1866 - 1867). Burada Ryōma'nın tercih ettiği Batı tarzı ayakkabılar görülebilir.

1853 yılının ilkbaharında (Kaei 6) Sakamoto Ryōma, Oguri-ryū savaş sanatlarında belirli bir yeterlilik kazandıktan sonra, dövüş sanatlarını daha da geliştirmek amacıyla kendi masraflarını karşılayarak Edo’da bir yıl eğitim görmek için Tosa hanından izin alarak doğduğu Kōchi’den ayrılarak Şogunluğun başkenti olan Edo’ya (günümüzde Tokyo) gitmiştir.[18][19] Yola çıkmadan önce babası Sakamoto Hachibei kendisine Shugyō Chūshin Kokoroe Taigi adlı ahlaki ve disiplin ilkelerini içeren bir öğüt metni verdi.[20] Bu öğütlerde sadakat ve ebeveyne bağlılığın önemi vurgulanmakta; maddi hırslardan, zevk düşkünlüğünden ve ahlaki yozlaşmadan kaçınması gerektiği belirtilmekteydi.[19][21][22]

Ryōma, Mizobuchi Hironojō ile birlikte çıktığı yaklaşık iki haftalık yolculuğun ardından, Kyoto ile Edo’yu birbirine bağlayan ana güzergâh olan Tōkaidō yolunun son kısmına ulaşmıştır. Buradan Edo şehrini ve Edo Kalesi'nin beyaz kulelerini ilk kez görmüştür. Şehrin kalabalığı, ticari canlılığı ve toplumsal çeşitliliği Ryōma üzerinde güçlü bir etki bırakmıştır.[19] Sokaklarda daimyo alayları, tüccarlar, rahipler ve samuraylar bir arada bulunmakta; çarşılar, çayhaneler ve seyyar satıcılar şehrin dinamik yapısını yansıtmaktaydı. Edo’ya varışının ardından Ryōma, usul gereği doğrudan Tosa'nın şehirdeki resmî merkezine gitmiştir. Edo’da her daimyonun, şogunluk nezdinde temsilcilerini barındıran konakları bulunmaktaydı. Bu konakların büyüklüğü ve sayısı, ilgili hanın gücü ve zenginliğine göre değişmekteydi. Bu sistem, feodal beylerin belirli aralıklarla Edo’da ikamet etmelerini zorunlu kılan ve ailelerini başkentte bırakmalarını öngören bir düzenlemeye dayanıyordu; böylece merkezî otorite, eyaletlerde olası isyanlara karşı bir denetim mekanizması kurmaktaydı.[23]

Edo Kalesi, y. 1863-1870, Felice Beato

Ryōma, burada Tsukiji’deki Tosa hanına ait konakta[24] (veya Kajibashi’deki üst konakta[25]) ikamet etti ve Chiba Shūsaku'nun kurduğu Hokushin Ittō-ryū ekolüne bağlı Chiba Dōjō’da eğitim görmeye başladı. Dōjōnun başında, Chiba Shūsaku’nun kardeşi olan Chiba Sadakichi bulunuyordu. “Ko-Chiba” (Küçük Chiba) olarak bilinen bu dōjōda Sadakichi’nin yanı sıra oğlu Shigetarō ve üç kızı bulunuyordu; bu kızlardan birinin (Sanako) Ryōma’nın nişanlısı olduğu da ileri sürülür. Aynı mekânda yer alan ve Chiba Shūsaku’ya ait olan Genbukan (“Büyük Chiba”) ile dōjō arasında katı bir statü ayrımı vardı: üst rütbeli samuraylar Genbukan’da, alt rütbeliler ise Ko-Chiba’da eğitim görmekteydi ve birlikte antrenman yapmaları mümkün değildi. Ko-Chiba dōjōsunun daha sonra Okemachi’ye taşınmasına rağmen ayrı bir isimle anılmamasının nedeni de bu ayrımdır. Öte yandan, 1883'te seri şeklinde yayımlanmış Kanketsu Senri Koma adlı eserde Ryōma’nın doğrudan Chiba Shūsaku’nun öğrencisi olduğu belirtilir.[26][27] Ancak 1853 yılında Okemachi’de Chiba Sadakichi’ye ait bağımsız bir dōjōnun henüz bulunmadığı dikkate alındığında, bazı araştırmacılar Ryōma’nın bu dōjōya ancak ikinci Edo seyahati sırasında katılmış olabileceğini ileri sürmektedir.[27] Bu nedenle Ryōma’nın hangi dönemde ve kimin doğrudan öğrencisi olduğu konusunda literatürde farklı görüşler bulunmaktadır.[27] Ryōma ayrıca askerî strateji (heigaku) alanında, Kubota Kiyone’nin öğrencilerinden Wakayama Mutsudō’dan Yamaga-ryū öğretisini öğrenmiştir.[28]

Kara Gemiler'in varışı

Sakamoto Ryōma, Edo’daki ilk haftalarında düzenli olarak kılıç çalışmış ve kısa sürede yetenekli bir genç samuray olarak tanınmaya başlamıştır. Bu dönemde, ustasının oğlu Chiba Jūtarō ile yakın bir dostluk kurmuştur.[29][30] 3 Haziran 1853’te, Ryōma'nın buradaki eğitimine başlamasından kısa bir süre sonra, Matthew Perry komutasındaki Amerikan filosunun Japonya’ya gelişi, ülke genelinde büyük bir siyasi sarsıntı yaratmıştır. Ryōma ailesine yazdığı mektuplarda, olası bir savaş durumunda yabancılarla savaşma niyetini dile getirmiştir.[31][32][33] Bakufu kıyı savunması için olağanüstü önlemler ilan edince, Edo’daki han konutlarında bulunan samurayların büyük bölümü savunma görevlerine sevk edilmiştir. Resmî görevde bulunan samurayların yanı sıra özel olarak eğitim gören öğrenciler de acil savunma birliklerine katıldı. Tosa birlikleri, Shinagawa’daki han konutunun yakınındaki kıyı bölgesine konuşlandırıldı ve Sakamoto da bu birlikler arasında yer aldı.[34] Bu gelişme, Tokugawa şogunluğunun dış baskı karşısındaki zayıflığını ortaya koymuş ve Japonya’nın dışa açılma sürecini başlatmıştır. Bu olay, Ryōma’nın düşünsel gelişiminde dönüm noktası olmuştur. Başlangıçta birçok samuray gibi yabancı karşıtı bir tutum benimsemiş, ancak şogunluğun durumu karşısında ilk kez siyasal konular üzerine düşünmeye başlamıştır.[35][36] Aynı yılın Aralık ayında Ryōma, dönemin önde gelen düşünür ve askerî teorisyenlerinden Sakuma Shōzan’ın özel okuluna katılmıştır. Burada topçuluk, Çin klasiklerine dayalı eğitim (kangaku) ve Batı bilgisi (rangaku) üzerine dersler almıştır. Ancak Shōzan’ın kısa süre sonra tutuklanması nedeniyle bu eğitimi uzun sürmemiştir.[37]

İkinci Edo seyahati

[değiştir | kaynağı değiştir]

1854 yılının 23 Haziran’ında krizin yatışmasının ardından Sakamoto Ryōma, yaklaşık on beş ay süren Edo’daki eğitimini tamamlayarak Tosa hanına geri döndü. Aynı yılın sonbaharında Kōchi’de büyük yıkıma yol açan şiddetli bir depremin meydana geldiği sırada memleketindeydi.[38] Depremin yol açtığı yeniden inşa masrafları, Yoshida Tōyō’nun reform yönetiminin yürütmekte olduğu askerî ve ekonomik yeniden yapılanma çalışmalarını daha da zorlaştırdı.[34] Bu dönemde, Oguri-ryū askeri öğretisine ait orta düzey bir yeterlilik belgesi (中伝目録, chūden mokuroku) aldı ve Hineno Dōjō’da eğitmen yardımcısı olarak görev yaptı.[20][39] Aynı süreçte ressam ve düşünür Kawada Shōryō[40][41] ile temas kurarak uluslararası gelişmeler hakkında bilgi edindi.[42][43] Ryōma’nın düşünsel gelişiminde, Batı dünyasına ilişkin erken bilgi kaynakları önemli rol oynamıştır.[44] Bu bağlamda, Tosalı balıkçı Nakahama Manjirō’nun deneyimleri dikkat çekicidir.[45] 1841’de gemi kazası sonucu ABD’ye götürülen Manjirō, burada eğitim görmüş ve 1852’de Japonya’ya döndükten sonra Batı toplumuna ve teknolojisine dair gözlemlerini aktarmıştır. Bu bilgiler, hem Tosa hanı yönetimi hem de Tokugawa şogunluğu için ilgi uyandıran erken kaynaklar arasında yer almıştır.[46]

Ryōma’nın Batı’ya ilişkin düşüncelerinin şekillenmesinde, dönemin aydınlarıyla kurduğu temaslar da etkili olmuştur; bu temaslar Kōchi toplumundaki toplumsal hareketliliğin boyutunu göstermesi açısından da dikkat çekicidir.[34] Bu dönemde ayrıca Kondō Chōjirō ve Nagaoka Kenkichi gibi ileride birlikte hareket edeceği isimlerle tanışmıştır.[39][34][47] Buna ek olarak, Ryōma, bu dönemde birlikte kaldığı Takechi Hanpeita (Takechi Zuizan olarak da bilinir) ile yakın ilişki kurmuş ve onun etkisiyle siyasî gelişmelere daha fazla ilgi göstermeye başlamıştır. Hanpeita’nın savaş hazırlığı ve yabancılara karşı direniş yönündeki görüşleri, Ryōma üzerinde belirli bir etki bırakmıştır; ancak bu aşamada Ryōma’nın düşünceleri henüz tam olarak şekillenmemiştir.[48]

4 Aralık 1855'te (Ansei 2), Ryōma’nın babası Sakamoto Hachibei öldü; Sakamoto ailesinin reisliği Şubat 1856’da (Ansei 3) ağabeyi Gonpei tarafından devralındı.[49][50] Aynı yılın Temmuz ayında Ryōma, Edo’da kılıç eğitimi çalışmalarını sürdürmek amacıyla başvuruda bulundu ve Ağustos ayında han tarafından bir yıllık eğitim izni verildi. Eylül ayında Edo’ya ulaşarak, akrabası Ōishi Yatarō ile birlikte ve daha sonra Tosa Kinno-tō’nun kurucusu olacak olan Takechi Hanpeita ile birlikte Tsukiji’deki Tosa hanı orta konutunda (nakayashiki) ikamet etti. Bu ikinci Edo döneminde, Okemachi Chiba Dōjō’nun yanı sıra bir süreliğine Genbukan’da da eğitim gördü.[51][50]

1857'de (Ansei 4) eğitim süresinin bir yıl daha uzatılması için başvuruda bulunarak izin aldı. Aynı yılın Ağustos ayında, hırsızlık yaptığı gerekçesiyle seppuku cezasıyla karşı karşıya kalan ve ileride Japon Ortodoks Kilisesi’nin ilk Japon rahibi olacak olan kuzeni Takuma Sawabe’nin kaçmasına yardım etti.[52][53] Ryōma, aynı yılın Ekim[54] ayında Tosa Hanlığı’nın merkezi olan Kōchi’ye geri döndü. Burada kendo çalışmalarını sürdürürken aynı zamanda ciddi okumalar yapmaya başladıysa da, kaynakların aktardığına göre bu ilk teorik çabaları entelektüel anlamda çok derin sonuçlar doğurmadı.[54][55]

Ocak 1858’de (Ansei 5), hocası Chiba Sadakichi tarafından kendisine “Hokushin Ittō-ryū Naginata Heihō Mokuroku” verildi. Her ne kadar zaman zaman Hokushin Ittō-ryū’da menkyo kaiden (tam yetki) aldığı ileri sürülse de, günümüze ulaşan belge bu mokuroku olup, genel anlamda kılıç sanatına değil naginata tekniklerine ilişkindir.[56] Bununla birlikte, Ryōma’nın Hokushin Ittō-ryū kapsamında kılıç eğitimi aldığı kesindir ve bazı kaynaklarda tam yetki aldığına dair iddialar da yer almaktadır.[57][58]

1857 sonbaharında Ryōma, Chiba dōjōsunda önemli bir konuma yükseldi ve Ocak 1858’de Hokushin Ittō-ryū içinde ileri bir seviyeye ulaştı. Bu dönemde henüz 22 yaşındaydı.[48] 1858 yılı civarında Ryōma, Edo’daki kılıç okullarında eğitimini sürdürmeye devam etti ve özellikle Hokushin Ittō-ryū içindeki yetkinliğiyle genç yaşta öne çıkan bir kılıç ustası olarak tanınmaya başladı. Bu dönemde politik gelişmelere ilgisi sınırlı olmakla birlikte, ülkenin içinde bulunduğu kriz ortamı giderek çevresini etkilemeye başladı.[59] Aynı yıllarda Tokugawa yönetimi, hem Batılı devletlerin artan baskısı hem de şogunluk veraseti sorunu nedeniyle ciddi bir siyasi bunalım içindeydi. 1858’de yapılan ticaret anlaşmaları ve özellikle Ii Naosuke’nin imparatorluk onayı olmaksızın bu süreci yürütmesi, samuray çevrelerinde büyük tepki uyandırdı. Bu gelişmeler, “imparatora bağlılık ve yabancıların kovulması” (sonnō jōi) düşüncesinin yayılmasına katkıda bulundu.[59] Ryōma, bu dönemde farklı hanlardan gelen samuraylarla temas kurdu. Özellikle Katsura Kogoro (daha sonra Kido Takayoshi) ve Takasugi Shinsaku gibi isimlerle yaptığı görüşmeler, onun düşünsel gelişiminde etkili oldu. Bu çevrelerde yaygın olan radikal “yabancı karşıtı” görüşlere rağmen Ryōma, Batı’nın askerî gücünü göz önünde bulundurarak daha pragmatik bir yaklaşım geliştirmeye başladı. Özellikle modern bir donanmanın gerekliliği fikrini bu dönemde dile getirdi.[46][59]

Siyaset

[değiştir | kaynağı değiştir]

Tosa Kinnō-tō

[değiştir | kaynağı değiştir]

Sakamoto Ryoma’nın yaşadığı dönemde, Tosa Hanı’nda siyasi ortam hızla radikalleşmekteydi. Han lordu Yamauchi Toyoshige, danışmanı Yoshida Toyo ile birlikte reformlar yürütürken, şogunluk veraset sorununda Tokugawa Yoshinobu’yu destekleyen reformcu blokta yer aldı. Ancak 1858’de Ii Naosuke’nin iktidara gelmesiyle bu hareket bastırıldı ve muhaliflere yönelik geniş çaplı tasfiyeler başlatıldı (Ansei no Taigoku).[60][61]

1860 yılında Sakuradamon Olayı ile Ii Naosuke’nin öldürülmesi, Tosa’daki alt rütbeli samuraylar arasında büyük yankı uyandırdı ve sonnō jōi düşüncesi hızla yayıldı. Aynı yıl, Ryoma’nın akrabası ve yakın arkadaşı Takechi Hanpeita, görünüşte bir savaş eğitimi gezisi kapsamında Japonya’nın çeşitli hanlarını dolaşarak siyasi gözlemlerde bulundu. Bu süreç, farklı hanlar arasında fikir alışverişini artırdı ve ortak bir politik bilinç oluşmasına katkı sağladı.[62] 1861’de Tosa’da meydana gelen bir şiddet olayı, üst ve alt samuray sınıfları arasındaki gerilimi daha da derinleştirdi. Bu gelişmelerin ardından Takechi, Edo’da çeşitli hanlardan samuraylarla temas kurarak ortak bir hareket oluşturma fikrini geliştirdi.[63] Aynı yıl gizlice Tosa Kinno-tō (土佐勤王党) adlı örgütü kurdu.[64] Takechi, Tosa’ya döndükten sonra yaklaşık 192 kişiyi bu harekete dahil etti; Ryoma da erken dönemde katılan üyelerden biri oldu.[65] Örgütün amacı, han içindeki politik dengeyi etkileyerek Tosa’yı imparator yanlısı ve yabancı karşıtı bir çizgiye yönlendirmekti. Bununla birlikte, han yönetimi içinde hâkim olan görüş kōbu gattai (imparatorluk sarayı ile şogunluğun uzlaştırılması) politikasıydı. Bu nedenle Tosa Kinno-tō’nun radikal çizgisi, başlangıçta resmi yönetimden geniş destek görmedi.

Ryoma, parti içerisindeki önemli konumuna rağmen daha farklı düşünceler geliştirmeye başlamıştı. Yabancı karşıtı duyguları paylaşsa da, Batı tarzı savaş gemilerine ve modern teknolojiye büyük ilgi duyuyordu. Daha önce Kawada Shōryō’dan aldığı etkiler sonucu, Japonya’nın Batı teknolojisini benimsemeden yabancı güçlere karşı koyamayacağına inanıyordu. Bu nedenle Ryoma, ülkenin kontrollü biçimde dış dünyaya açılması gerektiğini düşünmeye başlamıştı.[66] Bununla birlikte, bu görüşler dönemin radikal sonnō jōi çevrelerinde ihanet olarak değerlendirilebileceğinden, düşüncelerini açıkça dile getirmemeye dikkat etti. Ryoma’nın hedefi yalnızca yabancıları kovmak değil, Batı teknolojisini kullanarak çökmekte olan Tokugawa şogunluğunu devirmek ve merkezi imparatorluk sarayı olan yeni bir siyasi düzen kurmaktı.[66]

Han'dan ayrılışı ve Chōshū

[değiştir | kaynağı değiştir]
Takechi Hanpeita


Takechi Hanpeita, Tosa Hanı’nı topyekûn imparator yanlısı bir harekete dönüştürmeyi amaçlıyor ve diğer hanların politik durumunu yakından takip ediyordu. Bu amaçla Tosa Kinno-tō üyelerini Şikoku, Chūgoku ve Kyūshū bölgelerine bilgi toplamak üzere gönderdi;[67][68] Sakamoto Ryoma da bu kişilerden biriydi.

Ekim 1861'de (Bunkyū 1) Ryoma, hocası Hineno Benji’den Oguri-ryū’nun tam yetki belgesi olan *“Oguri-ryū Waheihō Sankajō”*yu aldı.[20] Ardından “kılıç eğitimi araştırması” bahanesiyle Tosa’dan ayrılarak 1862 yılının başında Chōshū Hanı’nın merkezi Hagi’ye gitti.[69] Burada Chōshū’daki sonnō jōi hareketinin önde gelen isimlerinden Kusaka Genzui ile görüştü. Kusaka, Ryoma’ya, Takechi Hanpeita’ya iletmesi için “sıradan halkın ayağa kalkarak birleşmesi gerektiğini” savunan bir mektup verdi.[70][71] Ryoma, ziyaretin ardından Mart ayında Ōsaka üzerinden Tosa’ya döndü. Ancak Chōshū’dan getirdiği haberler beklenildiği kadar umut verici değildi. Chōshū yönetimi, saray ile Tokugawa şogunluğu arasında uzlaşmayı amaçlayan kōbu gattai politikasını benimsemişti. Han yönetimi, bu siyasetin Chōshū’nun diğer hanlar karşısındaki konumunu güçlendireceğini düşünüyordu. Bununla birlikte bu uzlaşma politikası hâlâ büyük ölçüde bakufu lehineydi ve Kyoto sarayına yalnızca sınırlı tavizler tanıyordu. Bu nedenle Chōshū içindeki sonnō jōi yanlıları politikaya sert biçimde karşı çıkıyor, ancak henüz bu çizgiyi değiştirecek ya da politikanın simgesi hâline gelen Nagai Uta’yı görevden uzaklaştıracak güce sahip görünmüyordu.[72][69] Bu durum, daha önce umut edilen Tosa–Chōshū–Satsuma birliğinin kısa vadede gerçekleşmesini zorlaştırıyordu. Buna rağmen Chōshū’daki radikal loyalistler, han siyasetini değiştirmek uğruna isyan riskini göze almaya hazırdı. Genzui’nin, Ryōma aracılığıyla Takechi Hanpeita’ya gönderdiği mektup bu kararlılığı açık biçimde ortaya koyuyordu: “Artık yalnızca han beylerimize güvenmek yeterli değildir; saray soylularına güvenmek de yeterli değildir. Bizim düşüncemize göre elimizde kalan tek yol, shishi saflarını bir araya getirip haklı bir ayaklanma başlatmaktır. Bunu söylediğim için affedin ancak sizin hanınız da bizim hanımız da yok olmak durumunda kalsa bile, davamız haklı olduğu sürece bunun bir önemi yoktur.”[73][74] Tosa’daki hareket gibi Chōshū’daki aşırı loyalistler de bölgesel istikrarı tehlikeye atmayı göze alıyor, ulusal ve kişisel idealleri uğruna radikal yöntemleri savunuyorlardı. Ancak her iki handa da bu görüşler, yönetici bürokratik çevrelerden yeterli destek görmüyordu.

Sawamura Sōnojō, 1865-1868

1862 yılının Nisan ayının sonlarında Sakamoto Ryōma, Tosa Kinnō-tō lideri Takechi Zuizan’ın ihtiyatlı tutumundan uzaklaşarak doğrudan eylem yanlısı bir çizgiye yönelmeye başladı. Yoshimura Toratarō’nun han’dan ayrılmasından birkaç hafta sonra, Chōshū ve Satsuma’dan gelen shishilerin [en] Kyoto’nun güneyindeki Fushimi’de bulunan Teradaya hanında toplandığını duydu. Yaklaşmakta olduğuna inandığı ayaklanmanın bir parçası olmaya kararlı olan Ryōma, 22 Nisan 1862’de Sawamura adlı bir arkadaşıyla birlikte Tosa’dan kaçtı (dappan).[75][76] Takechi Zuizan’ın Tosa yönetimi üzerinde etkili olamamasından hoşnutsuzdu ve hanının Chōshū ile Satsuma’daki aşırılık yanlısı loyalistlerin hazırladığı girişimlerin dışında kalacağından endişe ediyordu. Ryōma’nın kararını kesinleştiren son gelişmelerden biri, daha önce Yoshimura Toratarō ile birlikte Tosa’dan ayrılmış olan Sawamura Sōnojō’nun geri dönmesi oldu. Sawamura gizlice sınırı aşarak Kyoto yakınlarında bir ayaklanma hazırlığı yapıldığını ve Satsuma naibi Shimazu Hisamitsu’nun, rōninlerin eksikliğini hissettiği askerî gücü sağlayacağını bildirdi. Ancak Takechi bu gelişmeyi değerlendirmekte isteksiz davranınca, Ryōma da Sawamura ile birlikte Tosa’dan kaçtı.[77]

Ryōma’nın han’dan ayrılması çevresindeki insanları derinden sarstı; özellikle Tosa Kinnō-tō üyeleri bunu hareket için ciddi bir kayıp olarak görüyordu. Ryōma, planlarını aile reisi olan ağabeyi Gompei ile paylaşmış, ancak Gompei bu fikre kesin biçimde karşı çıkarak onu Tosa’da tutmaya çalışmıştı. Buna rağmen kararından vazgeçmeyen Ryōma, yol masrafları için bir akrabasından borç alarak ağabeyinin engelini aştı.[78] Ablası Otome ise ailede nesiller boyunca saklanan bir kılıcı gizlice ona verdi.[79][80] Ryōma, bu süreçte Kyoto’daki Sanjō ailesinin hizmetinde bulunan Hirai Shūjirō’nun kız kardeşiyle bağlantı kurmayı da düşünüyordu. Fakat Hirai, kız kardeşini Ryōma’nın planlarına dâhil etmek istemedi ve ona yazdığı mektupta Ryōma’nın girişimlerine karışmaması konusunda uyarıda bulundu.[81]

Ryōma’nın han’dan ayrılışını nasıl meşrulaştırdığını anlamak açısından, 1863’te Tosa’dan kaçan Ike Kurata’nın ailesine yazdığı mektup önemlidir.[82] Bu mektupta hem ailesel hem de feodal sadakat anlayışıyla yaşadığı gerilim açık biçimde görülür. Ryōma, daimyo sınıfını yalnızca kendi çıkarlarını düşünmekle eleştiriyordu. Ona göre bu yöneticiler, imparatorun yeniden gerçek siyasal otoriteye kavuşması gerektiğini anlamıyordu. Düşük rütbeli samurayların görevi ise imparatorun kaygılarını hafifletmekti. Ryōma’ya göre böyle bir dönemde aileyi ve han’ı ikinci plana atmayı ahlaksızlık saymak, “aptal yöneticilerin” ortaya attığı düşüncelerden ibaretti. Ona göre imparatorluk sarayına duyulan bağlılık, aile bağları ve feodal sadakatin üzerinde yer almalıydı.[17][83]

Ryōma’nın Tosa’dan ayrılmasından yaklaşık iki hafta sonra, Takechi Zuizan da han yönetimine karşı daha sert bir çizgiye yöneldi. Kyoto’da loyalist hareketin büyümesi ve birçok yandaşının Tosa’dan ayrılması üzerine, Yoshida Tōyō’nun politikalarının Tosa’nın bu gelişmelere katılmasını engellediğini düşünmeye başladı. Reformları nedeniyle han içindeki çeşitli çevrelerin tepkisini çeken Yoshida, aynı zamanda yabancılarla ticarete açık tutumuyla loyalist grupların hedefi hâline gelmişti.[83] Takechi’nin organize ettiği bir suikast ekibi, 8 Mayıs 1862’de Yoshida Tōyō’yu Kōchi’de öldürdü. Olayın ardından saldırganlardan bazıları Chōshū’ya kaçtı. Bu gelişme, Tosa’daki loyalist hareketin daha radikal bir aşamaya geçtiğinin göstergesi oldu.[84]

Han'dan ayrılışından sonra

[değiştir | kaynağı değiştir]

Han'dan ayrılan iki kaçak ilk olarak Chōshū’daki Shimonoseki’ye gitti ve burada, loyalistlere sempati duyan varlıklı tüccar Shiraishi Seiichirō tarafından misafir edildi. Shiraishi’nin evi, maddi imkânları ve siyasi bağlantıları nedeniyle sık sık sürgün durumundaki shishilerin buluşma noktası olarak kullanılıyordu. Ryōma ve Sawamura, Yoshimura Toratarō’yu orada bulmayı ummuşlardı; ancak Yoshimura çoktan Kyoto’daki gelişmelere katılmak üzere Shimonoseki'den ayrılmıştı.[80][81]

Kaçışının ardından kısa süre sonra Shimazu Hisamitsu’nun beklenen ayaklanmayı desteklemek yerine bastırdığı haberi ulaştı. Hisamitsu, 21 Mayıs’ta Fushimi’deki Teradaya Hanı’nda bulunan komplocuların merkezine saldırmıştı. Böylece Ryōma’nın Kyoto’ya aceleyle gitmesine gerek kalmadı; bunun üzerine Kyūshū’da bir süre dolaştıktan sonra yaklaşık iki ay sonra Temmuz'da Osaka bölgesine geçti.[85][80][86][87] Kōchi’deki arkadaşları Ryōma’nın hareketlerinden haberdardı ve onun siyasi faaliyetlere aktif biçimde katılmasını bekliyordu. Bununla birlikte bazıları onu düşüncesiz ve aceleci buluyordu. Loyalist Hirai Shūjirō [ja] (1835–1863), Kyoto’daki Sanjō ailesinin konağında hizmet eden kız kardeşine yazdığı mektupta Ryōma konusunda dikkatli olmasını istedi.[88][14] Ryōma kısa süre sonra Yoshida Tōyō suikastının başarıyla sonuçlandığını öğrendi. Ancak olayın ardından han yönetiminin soruşturma başlatması ve kendisinin de sorgulanma ya da cezalandırılma ihtimali bulunduğundan, Kyoto’da kalmak yerine Edo’ya gitmeye karar verdi. 1862 yılının Ağustos ayında Edo’ya ulaştı ve burada muhtemelen eski kenjutsu hocası Chiba Sadakichi'nin dōjōsunda konakladı.[89][90][91]

Katsu Kaishū ile tanışması ve Kobe Deniz Eğitim Merkezi

[değiştir | kaynağı değiştir]
Katsu Kaishū

Ryōma Edo’ya vardığında, Tosa loyalistleri Yoshida Tōyō’nun ölümünün ardından han siyasetinde önemli ölçüde güç kazanmıştı. Kyoto’daki etkileri artmış, ayrıca Sanjō–Anekōji heyetinin Edo’ya gönderilmesine yönelik hazırlıklar başlamıştı.[92] Bu dönemde Ryōma’nın hareketleri ayrıntılı olarak bilinmemekle birlikte, Yoshida Tōyō suikastına ilişkin soruşturmanın beklenenden daha sınırlı yürütüldüğünü gördükçe yakalanma korkusunun azaldığı düşünülmektedir. Chiba ile görüşmesinin yanında, bu dönemde yalnızca Tosa'daki eski yoldaşlarıyla değil, Chōshū hanından Kusaka Genzui ve Takasugi Shinsaku gibi isimlerle de temas kurdu.[93][94][92] Mevcut kaynaklar, Ryōma’nın bu dönemde siyasi görüşlerinde önemli bir değişiklik yaşadığını göstermez.[92] Hanını terk etmesine yol açan sonnō jōi düşüncelerini koruyan Ryōma, 1862'de bastırılan rōnin hareketine katılamamış olmanın da etkisiyle, loyalist hareket içinde öne çıkmasını sağlayacak daha doğrudan eylemlere yönelmeye başladı.[92][95] 5 Aralık 1862'de Ryōma, Mazaki Tetsuma ve Kondō Chōjirō ile birlikte, o sırada şogunluk yönetiminde önemli bir konuma sahip olan eski Fukui hanı lordu Matsudaira Shungaku'nun huzuruna çıktı.[96][97] Dört gün sonra Shungaku'nun tavsiye mektubunu alan Ryōma, Kadota Tamenosuke ve Kondō Chōjirō ile birlikte şogunluk donanmasının yöneticilerinden Katsu Kaishū'nun konutunu ziyaret ederek onun öğrencileri arasına katıldı.[98][99][100]

Han yönetiminin izlediği ihtiyatlı siyasetten hoşnutsuz olan Ryōma, ülke adına “büyük işler” yapmak isteyen genç kılıç ustalarıyla birlikte hareket etmeye başlamıştı. Ancak Tosa’daki loyalist çevrelerin han yönetimi üzerinde etkili olamaması üzerine, birçok çağdaşı gibi o da kişisel olarak ülke siyasetinin içine girebilmek için hanını terk etti.[101] Ryōma’nın bu dönemdeki siyasi yaklaşımı, dönemin genç loyalist çevrelerinde yaygın olan keskin ve doğrudan düşünce yapısını yansıtıyordu. Başlangıçta, dönemin birçok genç samurayı gibi, siyasi anlaşmazlıkların temelinde korkaklık ya da ihanet bulunduğuna inanıyor; bu nedenle suikast ve şiddet yöntemlerinin sonuç verebileceğini düşünüyordu. Ancak zamanla bu yaklaşımını sorgulamaya başladı. Hatta başlangıçta öldürmeyi planladığı bir kişinin hizmetine girerek onun öğrencisi hâline gelmesi, düşünce dünyasındaki dönüşümün en çarpıcı örneklerinden biri oldu.[101] Ryōma’nın bu değişiminde en önemli figür, sonraki yaklaşık iki buçuk yıl boyunca akıl hocası olacak Katsu Rintarō idi. Geniş deneyimi, siyasi çevresi ve Batı karşısındaki gerçekçi yaklaşımıyla Katsu,[102][103] Ryōma üzerinde derin bir etki bıraktı. Ryōma’nın erken dönem aşırılıkçı görüşlerden uzaklaşıp daha pragmatik ve siyasi çözümlere yönelmesinde bu ilişkinin belirleyici rol oynadığı kabul edilir.[104][105]

Ryōma'nın Katsu Kaishū ile ilk karşılaşmasına ilişkin yaygın anlatıya göre, Ryōma ve Chiba Jūtarō başlangıçta Batı'yla ilişkileri savunan Kaishū'yu öldürmek amacıyla onun evine gitmiş,[106] ancak Kaishū'nun dünya siyaseti ve modern bir donanmanın gerekliliği hakkındaki görüşlerinden etkilenerek fikrini değiştirmiş ve olay yerinde onun öğrencisi olmuştur.[107] Bu hikâye ilk kez Kaishū tarafından 1890 yılında kaleme alınan Tsuisan Ichiwa (追賛一話) adlı eserde aktarılmıştır.[108] Kaishū'nun anlatımına göre Ryōma, görüşme sırasında kendisini öldürme niyetiyle geldiğini, ancak konuştuktan sonra düşüncelerinin değiştiğini söylemiştir.[109][110][111] Hatta kısa süre sonra Katsu'ya yönelik olası saldırı söylentileri ortaya çıktığında, Ryōma ve Okamoto'nun onun evinin çevresinde nöbet tuttukları anlatılmaktadır.[112] Görüşmenin ayrıntıları bilinmemekle birlikte, Kaishū'nun Japonya'nın Batı teknolojisi ve bilgisinden yararlanarak güçlenebileceğini savunan görüşleri, Ryōma'nın daha önce benimsediği yabancı karşıtı düşünceleri sorgulamasına yol açmış ve siyasi gelişiminde önemli bir dönüm noktası oluşturmuştur.[110][113] Ryōma, daha önce yabancı devletlere ve bakufu politikalarına karşı geliştirdiği sert tutum büyük ölçüde loyalist çevrelerin etkisiyle şekillenmişti. Ancak Kaishū'nun Japonya'nın Batı'nın askerî ve teknolojik üstünlüğünden yararlanarak güçlenmesi gerektiğine dair görüşleri, Ryōma üzerinde derin bir etki bıraktı. Bu görüş, yabancıların ülkeden çıkarılmasının ancak onların teknik bilgi ve kurumlarından faydalanılarak mümkün olabileceği düşüncesine dayanıyordu.[114]

Ancak Ryōma'nın Kaishū'yu resmî bir tavsiye mektubuyla ziyaret etmiş olması ve Kaishū'nun günlüklerindeki kayıtlar, bu dramatik karşılaşmanın muhtemelen sonradan abartılmış veya hatalı şekilde hatırlanmış olabileceğini düşündürmektedir.[108][115][116] Marius B. Jansen gibi bazı araştırmacılar, Ryōma'nın Kaishū ile görüşmesinden önce Matsudaira Shungaku aracılığıyla[117] onun hakkında olumlu bilgiler edinmiş olabileceğini ve bu nedenle anlatının aktarıldığı kadar ani bir fikir değişiminin yaşanmamış olabileceğini ileri sürmektedir.[112] Bununla birlikte Ryōma'nın Kaishū'ya büyük hayranlık duyduğu kesindir. Ablası Otome'ye gönderdiği mektuplarda Kaishū'dan "Japonya'nın bir numaralı adamı" diye söz etmiş,[118][119] sonraki yıllarda da onun en yakın öğrencileri ve destekçileri arasında yer almıştır.[112]

Ocak 1863'ün sonlarında Ryōma, bazı loyalist arkadaşlarını Matsudaira Shungaku ile tanıştırdı. Bir ay sonra ise Kaishū ile birlikte Osaka bölgesine gitmek üzere Edo'dan ayrıldı.[114] Katsu Kaishū'nun girişimleri sonucunda Tosa lordu Yamauchi Yōdō, 25 Şubat 1863'te Ryōma'nın hanı terk etme suçunu affetti ve Tosa samuraylarının Kaishū'nun özel okuluna katılmasını resmi olarak onayladı.[120][121][119] Bundan sonra Ryōma, Kaishū'nun uzun süredir savunduğu bir denizcilik eğitim merkezi kurulması projesi için çalışmaya başladı. Chiya Toranosuke, Shingū Manosuke, Mochizuki Kameyata, Kondō Chōjirō, Sawamura Sōnojō, Takamatsu Tarō ve Yasuoka Kinma gibi birçok Tosa kökenli genç de Kaishū'nun çevresine katıldı.[120] Bu dönemde Ryōma, Tosa Loyalist Partisi üyelerinden Okada Izō'yu Kaishū'nun Kyōto'daki koruması olarak görevlendirdi. Kaishū'nun yolda üç rōnin tarafından saldırıya uğradığı bir olayda Izō saldırganları öldürerek onu korudu.[120]

Kōbe Deniz Eğitim Merkezi

Katsu Kaishū, bakufu yöneticilerini ve çeşitli hanların daimyōlarını bir donanma kurulmasının gerekliliğine ikna etmek amacıyla onları savaş gemilerine davet ederek denizcilik faaliyetlerini bizzat deneyimlemelerini sağlıyordu.[122] 23 Nisan 1863'te 14. şogun Tokugawa Iemochi'nin Jundō Maru adlı savaş gemisine binmesinin ardından, Kaishū'nun uzun süredir savunduğu Kōbe Deniz Eğitim Merkezi'nin (Kōbe Kaigun Sōrenjo) kurulmasına izin verildi.[123][124][125] Aynı zamanda Kaishū'nun özel okulu olan Kōbe Denizcilik Akademisi'nin açılması da onaylandı. Ancak kaynakları kısıtlı olan bakufunun tahsis ettiği yıllık üç bin ryōluk ödenek merkezin işletilmesi için yeterli değildi. Bu nedenle Ryōma, Mayıs ayında Fukui Hanı'na giderek Matsudaira Shungaku'dan bin ryō borç temin etti.[126][123] Ryōma, 17 Mayıs 1863 tarihli mektubunda ablası Otome'ye, Katsu Kaishū'nun öğrencisi olduğunu ve ondan büyük ilgi gördüğünü yazıyor; bunu da esprili bir üslupla anlatarak kendisinden memnuniyetle söz ediyordu.[127][128] 1863 yılı boyunca Kaishū'nun yanında çalışan Ryōma, yalnızca denizcilik faaliyetlerinde değil, dönemin reformcu bakufu çevreleriyle kurduğu ilişkiler sayesinde siyasi düşünce bakımından da önemli ölçüde etkilendi.[129] Mart ayında Kaishū'nun destekçileri arasında yer alan Ōkubo Ichiō ve diğer reform yanlısı yöneticilerle temas kurdu. Bu çevrelerde şogunun siyasi yetkilerini imparatora devrederek yeni bir ulusal yönetim oluşturulması fikri tartışılıyordu. Ryōma, ileride savunacağı yönetim yetkisinin imparatora iadesi (taisei hōkan) düşüncesiyle ilk kez bu dönemde tanıştı.[130][131] Aynı yıl Kaishū tarafından çeşitli diplomatik ve mali görevlerle görevlendirilen Ryōma, Fukui Hanı'na yaptığı ziyaretlerde reformcu düşünür Yokoi Shōnan ve diğer önde gelen yöneticilerle görüştü.[132] Bu temaslar onun Japonya'nın siyasi sorunlarına bakışını genişletti ve ulusal ölçekte bir siyasi ağ kurmasına yardımcı oldu.[133][132]

Suikasti

[değiştir | kaynağı değiştir]

Sakamoto Ryōma, 10 Aralık 1867 tarihinde Kyoto'da bir suikast sonucu öldü.

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]
Wikimedia Commons'ta Sakamoto Ryōma ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ↑ Hillsborough, ss. 4-5.
  2. ↑ 国立国会図書館. "坂本龍馬の母、坂本幸がみたという「麒麟」（竜？）の絵を知りたい。 | レファレンス協同データベース". レファレンス協同データベース (Japonca). 13 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2026.
  3. 1 2 Hillsborough, s. 4.
  4. ↑ Iwao, Seiichi (1978). Biographical dictionary of Japanese history. Internet Archive. Tokyo : International Society for Educational Information. s. 237. ISBN 978-0-87011-274-4.
  5. ↑ Bkz. Chikami Kiyoomi, Sakamoto Ryoma 10 Temmuz 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Tōkyō : Hakubunkan, 1914.
  6. ↑ Matsuura, Rei (2008). Sakamoto Ryoma. Iwanami Shinsho, s. 2.
  7. ↑ Matsuura, Rei, s. 3.
  8. ↑ Sasaki, Suguru (2009). 坂本龍馬とその時代 [Sakamoto Ryōma ve Dönemi], s. 19.
  9. ↑ 坂本龍馬の系譜 (Japonca)29 Nisan 2026
  10. 1 2 Hillsborough, s. 5.
  11. ↑ Marius, s. 78.
  12. 1 2 3 Marius, s. 80.
  13. ↑ Iwasaki Hideshige, ed., Sakamoto kankei monjo, 1, 60. 1862 tarihli mektup.
  14. 1 2 "御祭神 | 龍馬神社". ryoumazinzya.jp. 18 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mayıs 2026.
  15. ↑ Sakamoto monjo, II, 44f. Ryōma’nın not defterlerinden bazı kısımları içerir. Bunların içinde askerî komutlar, sayılar ve alfabe üzerine Hollandaca ifadeler bulunmaktadır. Ayrıca kişisel kullanım amacıyla yazıldığı anlaşılan birkaç İngilizce not da vardır; “young man”, “bride”, “girl”, “love potion” gibi temel kelimeler bunlar arasındadır.
  16. 1 2 Marius, s. 81.
  17. 1 2 Marius, s. 81. Bu ifade, Ryōma’nın 1863 yılında Tosa’dan kaçan çalışma arkadaşı Ike Kurata’nın ailesine yazdığı yayımlanmamış bir mektuptan alınmıştır. Mektup, Kōchi Eyaleti’nin Sakawa bölgesindeki Kont Tanaka Kōken’e ait özel arşiv ve kütüphane olan Seizan Bunko’da korunmaktadır.
  18. 1 2 Marius, ss. 81-82.
  19. 1 2 3 Hillsborough, s. 6.
  20. 1 2 3 京都国立博物館 (1981). 京都国立博物館蔵: 坂本龍馬の関係遺品 (Japonca). Kyōto Kokuritsu Hakubutsukan. 17 Mayıs 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Nisan 2026.
  21. ↑ Sakamoto kankei monjo, 1, 37.
  22. ↑ Marius, s. 82.
  23. ↑ Hillsborough, ss. 6-7.
  24. ↑ "Ryoma Sakamoto" Shin Jinbutsu Oraisha, 2008. s. 242.
  25. ↑ Sakazaki Shiran, Kanketsu Senri no Koma, 1883 (Meiji 16).
  26. ↑ Yanagida Izumi (ed.), Meiji Seiji Shōsetsu Shū 1, Chikuma Shobō <Meiji 5 Bungaku Zenshū>, 1966. ISBN 978-4-480-10305-5 (Sakazaki Shiran'ın Tenka Musō Jinjetsu Kainan Daiichi Denki: Kanketsu Senri no Koma adlı eserini içerir. Notlandırılmamıştır.) Sakazaki Shiran, Kanketsu Senri no Koma, Saika Ryūkō (haz.), Tosa Shidankai <Tosa 3 Fukkoku Shidan Sōsho>, Temmuz 1977. (Shunyōdō yayınevinin Meiji 18 (1885) yılı baskısının tıpkıbasımıdır.) Seiji Shōsetsu Shū 1, Yamada Shunji ve Hayashibara Sumio (yay. haz.), Iwanami Shoten <Shin 16 Bungaku Koten Meiji-hen Nihon Taikei>, Kasım 2003. ISBN 978-4-00-240216-1. (Kanketsu Senri no Koma eserini gazetedeki tefrika edildiği orijinal hâliyle içerir.) Sakazaki Shiran, Kanketsu Senri no Koma: Sakamoto Ryōma-kun no Den, Hayashibara Sumio (yay. haz.), Iwanami Shoten <Iwanami 187-1 Bunko Midori>, Kasım 2010. ISBN 978-4-00-311871-9. (Toplam 66 adet illüstrasyon, açıklayıcı notlar ve kişi isimleri listesini içerir.)
  27. 1 2 3 "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 21 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 30 Nisan 2026.
  28. ↑ Kenji Kazama, 武士道教育総論. 2000, ss. 155-182.
  29. ↑ Hillsborough, s. 7.
  30. ↑ 『及門録』（増訂『象山全集』五巻、信濃毎日新聞、1934年）
  31. ↑ Shin Jinbutsu Oraisha, 2008. s. 72.
  32. ↑ Hirao Michio, Ishin Kinnõ ibun sensho: Sakamoto Ryöma, Nakaoka Shintaro (Tokyo, 1943), p. 4.
  33. ↑ Sakamoto kankei monjo, I, 20.
  34. 1 2 3 4 Marius, s. 83.
  35. ↑ Sakamoto Ryōma daijiten (Japonca). Shin Jinbutsu Ōraisha. 1995. s. 72. ISBN 4404022050.
  36. ↑ Hillsborough, ss. 7-9.
  37. ↑ Sakuma Shōzan vd., "Kyūmonroku", Genişletilmiş Shōzan Külliyatı (Zōtei Shōzan Zenshū), Cilt 5, Shinano Mainichi Shinbun, 1934.
  38. ↑ Hirao, Kaientai, s. 20’de, Sakamoto’nun depremden sonra anne babasını merak ettiği için memleketine döndüğüne dair yaygın anlatının doğru olmadığını belirtir.
  39. 1 2 Fujikage Ryakuwa, Complete Works of Sakamoto Ryoma 7 Mart 2026 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
  40. ↑ Kawada Shōryō'nun anıları (藤陰略話), Tōin Ryakuwa, Meiji 20'ler (y. 1887-1896).
  41. ↑ Yıllar sonra Kawade, Ryoma'nın Tosa’ya dönüşünden kısa süre sonra aralarında geçen bir konuşmayı anılarında aktarmıştır. Anlatımına göre Ryoma, ülkenin dışa açılması mı yoksa tecrit politikasının sürdürülmesi mi gerektiği konusundaki dönemin en önemli tartışması hakkında ona yoğun biçimde sorular yöneltmiştir. Kawade, ticaretin ülkeyi güçlendirmek amacıyla yapılmasını; yabancı bir gemi alınarak Doğu-Batı arasında taşımacılık yapılması ve bu süreçte yetişecek denizcilerle gelecekteki büyük girişimlerin önünün açılmasını savunuyordu. Kawade’nin aktardığına göre Ryoma bu düşüncelerden oldukça etkilenmişti. Ryoma'nın bu konuşma sırasında, “Gençliğimden beri kılıç çalışıyorum ama kılıç yalnızca tek bir düşmana karşı işe yarıyor. Büyük bir amaç gerçekleştiremezsen insan ideallerini de büyütemiyor” dediği aktarılır. Marius, s. 84. ve Sakamoto kankei monjo, 1, 38-49.
  42. ↑ Hirao, Kaientai, ss. 26-27.
  43. ↑ Hillsborough, Romulus (2014). Samurai Revolution: The Dawn of Modern Japan Seen Through the Eyes of the Shogun's Last Samurai (İngilizce). Tuttle Publishing. ss. 196-198 ve s. 215. ISBN 978-1-4629-1351-0.
  44. ↑ Marius, ss. 84-85.
  45. ↑ Ito, Yushi (2007). Yamaji Aizan and His Time: Nationalism and Debating Japanese History (İngilizce). Global Oriental. ss. 119-121. ISBN 978-90-04-21334-0.
  46. 1 2 Hillsborough, ss. 9-11.
  47. ↑ Chikami, Sakamoto, ss. 34-35.
  48. 1 2 Hillsborough, ss. 11-15.
  49. ↑ Matsuura Rei, Sakamoto Ryōma, Iwanami Shinsho, 2008, s. 12.
  50. 1 2 Marius, s. 86.
  51. ↑ Sakamoto Ryōma Rekishi Daijiten (Sakamoto Ryōma Tarih Ansiklopedisi), Shin Jinbutsu Ōraisha, 2008, s. 60.
  52. ↑ Matsuura Rei, Sakamoto Ryōma, Iwanami Shinsho, 2008, ss. 12-13.
  53. ↑ Marius, s. 87.
  54. 1 2 Marius, s. 88.
  55. ↑ Bu döneme ait bir anekdot, onun özgüveni ile akademik birikimi arasındaki farkı göstermesi bakımından dikkat çekicidir. Bir arkadaşına artık kitap okumaya başladığını söylemiş ve ona Zizhi Tongjian’ın bir nüshasını göstermişti. Arkadaşı esere hayran kaldığını ancak kendisinin anlayamayacağını söyleyince, Ryoma kitabı eline alıp yüksek sesle okumaya başladı; okurken çok sayıda hata yapıyor ve noktalama işaretlerini tamamen göz ardı ediyordu. Şaşkınlığa düşen arkadaşı, “Bunu böyle okuyarak gerçekten anlayabiliyor musun?” diye sorduğunda Sakamoto’nun, “Genel fikri kavrıyorum,” diye cevap verdiği aktarılır. Chikami, Sakamoto, р. 38. ve Marius, s. 88.
  56. ↑ "Hokushin Ittō-ryū Chōtō Heihō Mokuroku" belgesinin bir naginata icazeti olduğu konusunda detaylı bilgi için bkz. Matsuoka Tsukasa, "Shoken no Sakamoto Ryōma shojō to Hokushin Ittō-ryū Chōtō Heihō Mokuroku"" (Nihon Rekishi, sayı 454, 1986) ve Doi Haruo'nun "Hokushin Ittō-ryū to sono Menkyo Kaiden" (Sakamoto Ryōma Jiten, Shin Jinbutsu Ōraisha, 1988).
  57. ↑ 産経新聞 (14 Ekim 2015). "やはり龍馬は「剣の達人」ぜよ 北辰一刀流「免許皆伝書」の存在示す文書確認 〝論争〟ついに決着！？（1/2ページ）". 産経新聞：産経ニュース (Japonca). 18 Mayıs 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Nisan 2026.
  58. ↑ Miyachi Saichirō, Ryōma no Tegami (龍馬の手紙 - Ryōma'nın Mektupları), Kōdansha Gakujutsu Bunko, 2003, s. 51.
  59. 1 2 3 Hillsborough, ss. 15-22.
  60. ↑ Concise Dictionary of Modern Japanese History. Berkeley, CA: University of California Press. 1984. ss. 8. ISBN 0520043901.
  61. ↑ Nussbaum, Louis-Frédéric (2002). Japan Encyclopedia (İngilizce). Harvard University Press. s. 33. ISBN 978-0-674-01753-5.
  62. ↑ 『維新土佐勤王史』s. 63.
  63. ↑ Masamichi Asukai, "Sakamoto Ryoma" (Kodansha, 2002), ss. 122-123.
  64. ↑ Masamichi Asukai, Sakamoto Ryoma (Kodansha, 2002), pp. 128-130.
  65. ↑ Masamichi Asukai, "Sakamoto Ryoma" (Kodansha, 2002), ss. 17-18.
  66. 1 2 Hillsborough, s. 43.
  67. ↑ Marius, s. 107.
  68. ↑ Hirao, Takechi Zuizan, pp. 29f.
  69. 1 2 Marius, s. 115.
  70. ↑ Matsuura Rei, Sakamoto Ryōma, Iwanami Shinsho, 2008, ss. 18-19.
  71. ↑ Tsūtenkaku: Dainanadai Ōsaka Shōgyō Kaigisho Kaitō Doi Michio no Shōgai (通天閣: 第七代大阪商業会議所会頭・土居通夫の生涯), ss. 28–29.
  72. ↑ Ishin shi, III, 7ff.
  73. ↑ Marius, s. 116.
  74. ↑ Takechi Zuizan kankei monjo, Nihon Shiseki Kyōkai., 2003. vol. 1, s. 60.
  75. ↑ 瑞山会『維新土佐勤王史』p.108,『那須信吾書簡』文久二年十一月十六日那須俊平宛
  76. ↑ Marius, s. 117.
  77. ↑ Marius, s. 160.
  78. ↑ Marius, ss. 160-161.
  79. ↑ 従来の通説では、刀を授けたのは二姉の栄になっているが、これは才谷屋七代坂本源三郎の養女宍戸茂の証言（『土佐史談』115号）を採用した司馬遼太郎の小説『竜馬がゆく』（1963年）以降に信じられた話で、これ以前の史料では刀を授けたのは三姉の乙女になっていた。昭和63年に柴田佐衛門に嫁いでいた栄の墓が発見されて彼女の没年が脱藩の17年前の弘化2年（1845年）と明らかになり、通説は覆されている。『坂本龍馬歴史大事典』（新人物往来社、2008年）pp.62-63、139-140
  80. 1 2 3 Marius, s. 161.
  81. 1 2 Sakamoto Ryoma kankei monjo, 1, 59-60.
  82. ↑ Marius, ss. 117-118.
  83. 1 2 Marius, s. 118.
  84. ↑ Marius, s. 119.
  85. ↑ Masamichi Asukai, "Sakamoto Ryoma" (Kodansha, 2002), s. 168.
  86. ↑ Sakamoto Ryoma kankei monjo, I, 59-60.
  87. ↑ Matsuura, Rei, s. 20.
  88. ↑ Yukarıda belirtildiği gibi: “Sakamoto Ryōma yirmi ikinci gecesi kaçtı; büyük ihtimalle senin bulunduğun yere de gelecektir. Ayrılmasından bir gün önce planları hakkında konuşmuştuk. Ne kadar iyi niyetli planları olursa olsun, sakın bunlara karışma. Senin görevin şu anda aileni temsil ettiğin o evde anne babanın isteklerini yerine getirmektir; başkalarının amaçlarına hizmet etmemelisin. Ryōma çok iyi bir insandır fakat yeterli öğrenim görmediği için bazen ciddi hatalar yapabiliyor. Bu yüzden çok dikkatli ol. Önceliklerini unutma; sadakat ve evlada düşen görev yolundan ayrılma.” Marius, s. 161. Sakamoto Ryoma kankei monjo, 1, 59-60.
  89. ↑ Marius, ss. 161-162.
  90. ↑ Chiba Sana'nın anılarına ("Chiba Kyūjiin") göre; Ryōma, Ansei 5 yılında (1858) memleketine döndükten sonra bir daha Küçük Chiba Dojosu'na (Ko-Chiba Dōjō) uğramamıştır. Bu nedenle, klandan kaçtıktan (dappan) sonra Küçük Chiba Dojosu'nda konakladığı yönündeki görüşe şüpheyle bakan bir yaklaşım da mevcuttur. Sakamoto Ryōma to Kaientai (Shin Rekishi Gunjō Shirīzu 20 / Gakken Paburisshingu, 2009-nen) s. 52.
  91. ↑ "Sakamoto, tasasız şekilde ve aniden Edo'ya indi; Kajibashi surlarının dışındaki Okemachi'de bulunan, eski bir tanıdığı Chiba Jūtarō’nun evine yerleşip yol yorgunluğunu attı." Zuizan-kai Ishin Tosa Kinnō-shi. Tōkyō: Toyama Shobō, 11912.
  92. 1 2 3 4 Marius, s. 162.
  93. ↑ Matsuura, Rei, ss. 20-21
  94. ↑ Sakamoto Ryōma Rekishi Daijiten [Sakamoto Ryōma Tarih Ansiklopedisi] (Shin-Jinbutsu Ōraisha, 2008-nen) s. 344.
  95. ↑ "Yaklaşık sekiz aydır hanından ayrılmış ve toplumdaki konumu belirsiz bir şekilde yaşayan Ryōma, adını duyurmak ve loyalist hareket içinde öne çıkmak için dikkat çekici bir eylem gerçekleştirme arayışındaydı. Araştırmacılara göre, Kyoto siyasetinde etkisi artan Chōshū ve Tosa loyalistlerinin ardından yükselen şiddet ortamı ile Sanjō–Anekōji heyetinin Edo’ya gelişi, Ryōma’nın doğrudan eylem ve siyasi şiddete yönelmesinde etkili olmuş olabilir." Marius, s. 162.
  96. ↑ Ujihisa Murata, Yukie Nakane, ve Chihiro Sasaki. Fukui-han kiroku Zoku Saimu Kiji, Nihon Shiseki Kyōkai, 1921 (Fukui Hanı Kayıtları: Saimu Kiji'nin Devamı).
  97. ↑ Huzura kabul edilme (görüşme) sürecinde aracı olan/tanıştıran kişinin kim olduğu net değildir; Ryōma tarihi araştırmacısı Hirao Michio bu kişinin Chiba Jūtarō olduğunu tahmin ederken, Ikeda Yoshimasa (Sakamoto Ryōma, Chūkō Shinsho Yay.) ve Matsuura Rei (Katsu Kaishū, Chūkō Shinsho Yay.) Yokoi Shōnan olduğunu, Asukai Masamichi ise Mazaki Tetsuma olduğunu tahmin etmektedir. Asukai Masamichi, Sakamoto Ryōma (Kōdansha Gakujutsu Bunko, 2002) s. 173-176.
  98. ↑ Nakane Yukie, Sūmitsu Bibō (枢密備忘), Dai-Nippon Ishin Shiryō içinde (大日本維新史料), comp. Tōkyō Daigaku Shiryō Hensanjo (Tokyo: Tokyo Daigaku Shuppankai, 1932–şimdi),
  99. ↑ Katsu Kaishū, Kaishū Nikki (海舟日記), Dai-Nippon Ishin Shiryō (大日本維新史料) içinde, comp. Tōkyō Daigaku Shiryō Hensanjo (Tokyo: Tokyo Daigaku Shuppankai, 1932–şimdi).
  100. ↑ Marius, ss. 162-164.
  101. 1 2 Marius, s. 153.
  102. ↑ Marius, "Katsu Rintarō", ss. 154-160.
  103. ↑ Bkz. "Kireki seihendan", Kaishū Zenshu, x, 332; Kaki no ibara no ki, Kaishu Zenshu, IX, 190. vd.
  104. ↑ Marius, s. 154.
  105. ↑ Hillsborough, Romulus (15 Kasım 2025). "Kaishū and Ryōma: The Indispensable Relationship (Part 4)". Romulus Hillsborough's Samurai Revolution (İngilizce). Erişim tarihi: 28 Mayıs 2026.
  106. ↑ Katsu'nun ülkenin dışa açılmasını savunan görüşleri, onu shishi çevrelerinin dikkat çekici hedeflerinden biri hâline getirmişti. Ryōma'nın gözünde Katsu; Batı ilimleriyle uğraşan, Nagasaki'de Hollandalılardan eğitim alan, Ii Naosuke'nin imzaladığı antlaşmaların onaylanması amacıyla Amerika Birleşik Devletleri'ne gönderilen heyette yer alan ve yabancı teknoloji ile ticaretin benimsenmesini savunan bir devlet adamıydı. Bu özellikleri nedeniyle, dönemin yabancı karşıtı loyalistleri açısından önemli bir hedef olarak görülüyordu. Marius, s. 162.
  107. ↑ Sakamoto Ryōma to Kaientai (Shin Rekishi Gunjō Shirīzu 20 / Gakken Paburisshingu, 2009-nen) s. 80.
  108. 1 2 Sakamoto Ryōma Rekishi Daijiten (Sakamoto Ryōma Tarih Ansiklopedisi), Shin Jinbutsu Ōraisha, 2008, ss. 142-143.
  109. ↑ Marius, s. 163.
  110. 1 2 Kaishū Zenshu, ıx, 17. ve x, 261.
  111. ↑ Hirao, Kaientai, s. 51.
  112. 1 2 3 Marius, s. 164.
  113. ↑ Marius, ss. 164-165.
  114. 1 2 Ryōma'nın Kaishū'nun öğrencisi olması, eski loyalist çevrelerle ilişkisini kesmesi anlamına gelmiyordu. Aksine, Kaishū'nun girişimleri çok sayıda genç ve idealist samurayın desteğini gerektiriyordu ve Ryōma bu çevrelerden yeni isimlerin kazanılmasında önemli rol oynadı. Ayrıca Kaishū'nun yakın ilişki içinde olduğu Fukui daimyōsu Matsudaira Shungaku ile Tosa'nın eski lordu Yamauchi Yōdō arasındaki bağlantılar, Ryōma'nın Tosa'daki dostlarının amaçlarıyla kendi yeni faaliyetleri arasında bir çelişki görmemesini sağlıyordu. Marius, s. 165.
  115. ↑ Matsuura Rei, Sakamoto Ryōma (Iwanami Shinsho Yayınları, 2008) ss. 24-25.
  116. ↑ Asukai Masamichi, Sakamoto Ryōma (Kōdansha Gakujutsu Bunko, 2002-nen) ss. 172-173.
  117. ↑ bkz. Sakamoto monjo, I, 60-61.
  118. ↑ (Bunkyū 3. Yılı [17 Mayıs 1863], 20 Mart tarihli mektup): "(...) Şimdilerde, Japonya'nın bir numaralı adamı olan Katsu Rintarō adında bir zatın öğrencisi oldum (...)" Miyaji Saichirō Ryōma no Tegami (Kōdansha Gakujutsu Bunko, 2003-nen) ss. 60-61. Sakamoto Ryōma'nın Mektupları, "Sakamoto Ryōma'nın Mektupları / Bunkyū 3. Yılı 20 Mart Tarihli, Sakamoto Otome'ye Gönderilen Mektup 11 Aralık 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.". Vikikaynak üzerinden erişilmiştir.
  119. 1 2 Marius, s. 166.
  120. 1 2 3 Katsu, Kaishū, 1823-1899 & 勝海舟, 1823-1899 & Katsube, Mitake, 1916- & 勝部真長, 1916-. (1967). Katsu Kaishū jiden: Hikawa seiwa / [Katsu Kaishū]; Katsube Mitake hen. Kashiwa-shi: Hiroike Gakuen Shuppanbu. s. 24.
  121. ↑ Sakamoto monjo, I, 66-70.
  122. ↑ Hillsborough, Romulus (2002). "Katsu Kaishu: The Man Who Saved Early Modern Japan". Tokyo Journal. militaryhistoryonline. 9 Haziran 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2026.
  123. 1 2 Marius, s. 167.
  124. ↑ Kaishū zenshū, ıx, 9.
  125. ↑ "Making of the Katsu Kaishu Memorial Museum | Unique Ota". Unique Ota, the city promotion of ota city (İngilizce). 2020. 9 Haziran 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2026.
  126. ↑ Ishin Tosa Kinnō-shi kaynağına dayanılarak genel olarak borç miktarı beş bin ryō olarak bilinse de, o sırada Ryōma ile bizzat görüşmüş olan Yokoi Shōnan'ın daha güvenilir olan kayıtlarında bu miktar bin ryō olarak geçmektedir. (Yokoi Shōnan Kankei Shiryō [Yokoi Shōnan İlgili Tarihî Belgeleri]). Sakamoto Ryōma Rekishi Daijiten (Shin-Jinbutsu Ōraisha, 2008) s. 30.
  127. ↑ Orijinal Metin: "Şimdilerde, bu dünyada eşi benzeri olmayan askeri bilimci Katsu Rintarō adındaki büyük ustanın öğrencisi oldum. Üstelik bu büyük usta beni herkesten çok kayırıp sevmektedir. (...) Bu yüzden (içten içe) biraz kurumlanarak (gururlu bir yüz ifadesiyle) gizliden gizliye keyif sürmekteyim. Derler ya, bir ustanın gözü korkutucu bir şeydir; boş zamanlarımda bunu daha iyi anlıyorum. Neyse, hâlâ da ehen ehen (hafifçe böbürlenme, kurumlanmak anlamında)!" Miyaji Saichirō Ryōma no Tegami (Kōdansha Gakujutsu Bunko, 2003-nen) ss. 64-67. 4 Aralık 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Bunkyū 3. Yılı [3 Temmuz 1863], 17 Mayıs tarihli mektup, Vikikaynak üzerinden erişilmiştir.
  128. ↑ Marius, s. 171.
  129. ↑ Marius, ss. 167-168.
  130. ↑ Marius, s. 168.
  131. ↑ Bkz. Sakamoto monjo, II, 76.
  132. 1 2 Marius, ss. 169-170.
  133. ↑ Hirao, Kaientai, ss. 70-71; Sakamoto monjo, 1, 62-66; Yokoi Shônan den (Tokyo, 1942), II, 274-283; Kaishu nikki; Kaishu Zenshu, IX, 21.

Notlar

[değiştir | kaynağı değiştir]

    Bibliyografya

    [değiştir | kaynağı değiştir]

    Birincil kaynaklar

    [değiştir | kaynağı değiştir]
    • Iwasaki, Hideshige, ed. 1926. Sakamoto Ryōma Kankei Monjo (坂本龍馬関係文書). Tokyo: Nihon Shiseki Kyōkai.
    "https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Sakamoto_Ryōma&oldid=37480604" sayfasından alınmıştır