Sütun başlığı

Farklı tarzlarda sütun başlıkları: Mısır Kompozit, Mısır Hathorik, Pers, Dor, İyonik, Korint, Bizans, İslam, Romanesk, Gotik, Brâncovenesc, Rönesans, Barok, Rokoko, Neoklasik ve Art Nouveau

Sütun başlığı, bir sütunun üst kısmını oluşturan bir başlıktır.

Sütun başlıkları, oldukça görünür konumdan tüm sütunlu anıtsal yapılarda bulunur ve genellikle süsleme için seçilir. Çoğunlukla mimari düzenin en net göstergesi olup ayrıntılarının uygulanması binanın tarihinin bir göstergesi olabilmektedir.

Tarihçe

Sütun başlıkları, mimaride sütunun taşıdığı yükü üst yapıya aktarmanın yanı sıra yapıya estetik bir kimlik kazandırmak amacıyla geliştirilmiştir. İlk örneklerine Antik Mısır ve Mezopotamya uygarlıklarında rastlanır. Mısır'da papirüs, lotus ve palmiye gibi kutsal bitkileri simgeleyen başlıklar, hem doğa hem inançla ilişkilendirilmiştir.^[1]

Antik Yunan döneminde sütun başlıkları mimari düzenlerin en belirgin öğesi haline gelmiş; Dor, İyon ve Korint düzenleriyle birlikte biçimsel bir kimlik kazanmıştır.^[2] Yunan mimarisi, başlık oranlarını ve süsleme anlayışını belirli matematiksel kurallara dayandırmıştır.

Roma döneminde Yunan düzenlerinin sentezlenmesiyle Kompozit ve Toskana başlık türleri ortaya çıkmıştır. Bu dönemde başlıklar sadece yapısal değil, süsleyici öğe olarak da ön plana çıkmıştır.^[3]

Orta Çağ'da Bizans ve İslam mimarisinde başlıklar taş oymacılığıyla zenginleşmiş, bitkisel ve geometrik motiflerle bezeli özgün örnekler verilmiştir.^[4] Rönesans ve Barok dönemlerinde klasik düzenler yeniden yorumlanmış; Avrupa'da antik formun ideal oranları, anıtsal yapıların süsleme anlayışında yeniden canlanmıştır.^[5]

Başlık Düzenleri

Antik Yunan mimarisi

Dor Düzeni: En sade ve ağırbaşlı düzendir. Başlık kısmı abaküs ve ekinus adı verilen iki parçadan oluşur. Erkeklik, güç ve yalınlık simgesi olarak kabul edilir.^[6]
İyon Düzeni: İnce oranlı sütun gövdesi ve volüt (sarmal) biçimli başlığıyla tanınır. Zarafet ve ölçülülükle ilişkilendirilir.^[7]
Korint Düzeni: En süslü ve dekoratif düzendir. Başlık, akantus yaprakları ve kıvrımlı bezemelerle kaplıdır. Helenistik ve Roma dönemlerinde görkemli yapılarda tercih edilmiştir.^[8]

Roma mimarisi

Kompozit Düzen: Roma döneminde yukarıdaki üç temel düzenden türemiştir.^[9]^[9]

İslam, Selçuklu ve Osmanlı mimarisinde ise mukarnaslı, bitkisel motifli ve geometrik düzenli başlıklar kullanılmış; her dönemde taş işçiliği yerel üsluplarla harmanlanmıştır.^[10]

Ayrıca bakınız

Antik Yunan mimarisi

Roma mimarisi

Kompozit düzen

Hint mimarisi

Amalaka

Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Sütun başlığı ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

Types of capitals used in Medieval Art and Architecture 17 Nisan 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Mimarlık ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.

Kaynakça

^ Fletcher, Banister. A History of Architecture on the Comparative Method. London: The Athlone Press, 1961, s. 45-48.
^ Kuban, Doğan. Mimarlık Kavramları. İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi Yayınları, 1992, s. 112-115.
^ Kostof, Spiro. A History of Architecture. New York: Oxford University Press, 1995, s. 184-189.
^ Eyice, Semavi. Bizans Sanatı. İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1990, s. 62-65.
^ Norberg-Schulz, Christian. Meaning in Western Architecture. New York: Rizzoli, 1980, s. 144-150.
^ Summerson, John. The Classical Language of Architecture. London: Thames & Hudson, 1980, s. 15-18.
^ Kuban, Doğan. Mimarlık Kavramları. İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi Yayınları, 1992, s. 116-118.
^ Kostof, Spiro. A History of Architecture. New York: Oxford University Press, 1995, s. 192-194.
^ ^a ^b Kuban, Doğan. Batı Sanatında Mimari Biçimler Sözlüğü. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2006, s. 53-57.
^ Arseven, Celal Esad. Sanat Ansiklopedisi. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1983, Cilt 4, s. 1758-1760.

[1] Fletcher, Banister. A History of Architecture on the Comparative Method. London: The Athlone Press, 1961, s. 45-48.

[2] Kuban, Doğan. Mimarlık Kavramları. İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi Yayınları, 1992, s. 112-115.

[3] Kostof, Spiro. A History of Architecture. New York: Oxford University Press, 1995, s. 184-189.

[4] Eyice, Semavi. Bizans Sanatı. İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1990, s. 62-65.

[5] Norberg-Schulz, Christian. Meaning in Western Architecture. New York: Rizzoli, 1980, s. 144-150.

[6] Summerson, John. The Classical Language of Architecture. London: Thames & Hudson, 1980, s. 15-18.

[7] Kuban, Doğan. Mimarlık Kavramları. İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi Yayınları, 1992, s. 116-118.

[8] Kostof, Spiro. A History of Architecture. New York: Oxford University Press, 1995, s. 192-194.

[Kuban,_Doğan_2006-9] Kuban, Doğan. Batı Sanatında Mimari Biçimler Sözlüğü. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2006, s. 53-57.

[10] Arseven, Celal Esad. Sanat Ansiklopedisi. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1983, Cilt 4, s. 1758-1760.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]