Pireler

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Pire
Flea Scanning Electron Micrograph False Color.jpg
Elektron mikroskobunda bir pire
Bilimsel sınıflandırma
Üst âlem: Eukaryota
Âlem: Animalia
Alt âlem: Eumetazoa
Şube: Arthropoda
Alt şube: Hexapoda
Sınıf: Insecta
Alt sınıf: Pterygota
İnfra sınıf: Neoptera
Üst takım: Endopterygota
Takım: Siphonaptera
Latreille, 1825
İnfratakımlar

Ceratophyllomorpha
Hystrichopsyllomorpha
Pulicomorpha
Pygiopsyllomorpha

Pire, Siphonaptera takımını oluşturan kanatsız, küçük, kan emici 1.600 dolayında böcek türüne verilen genel bir addır.

Tropik, astropik ve ılıman bölgelerden kutup bölgelerine kadar yayılmış olan bu böcekler özelleşmiş vücut yapıları sayesinde memelilerin ve kuşların derisine tutunarak kanlarını emer, konakları arasında yer değiştirirken son derece tehlikeli hastalıkları da bulaştırabilir. Vebanın insanlara bulaşmasında baş rolü oynayan keme piresi (Xenopsylla cheopis) ve akrabaları ortaçağda Avrupa nüfusunun yaklaşık dörtte birinin ölümünden sorumludur. Pireler dış parazitlerdir. Memelilerin ve kuşların kanlarını emerek yaşamlarını sürdürürler. Boyları 1,5 milimetreden 3,3 milimetreye kadar değişiklik gösterir. Hızlı hareket edebilen genelde koyu renkli canlılardır. Genellikle köpek, kedi, insan, tavşan ve kümes hayvanlarında bulunurlar ve ısırdıkları yerleri uyuşturmak için kullandıkları salgı kaşıntı yaratır. Alerjik reaksiyon gösterildiği takdirde deride kızarıklıklar oluşur. Taşıdıkları Yersinia pestis adlı bakteri insanlara bulaştığında ölümcül hıyarcıklı veba hastalığı meydana gelebilir. Özel tasarlanmış ayakları sayesinde şu ana dek evrende bilinen en hızlı ivmelenmeye sahip canlıdır. Yerden fırlatılan bir uzay roketinden ağırlık-hız oranına göre yaklaşık 40 kat daha hızlıdır. Bu yüzden pireler ışınlanmış gibi anlık farklı yerlerde gözükür. Pirenin hızı saniyede 2m/s, saatte 7km/h dir.[1]

Pireler kendi boyutuna göre en uzağa zıplayan canlıdır.[1]

Bir klasik tabanca mermi hızı saniyede 330m/s dir, saatte 1188km/h yapar.

Ses hızı 20°C sıcaklıkta 343,2 m/s, 1235,5 km/h dir.

Üreme evreleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Türlerine bağlı olarak pireler 1,5 ila 4,5 mm boyutlarına ulaşır. Tüm pire türleri dört gelişme aşamasından geçerler:

  • Verimli dişiler tek seferde 50 yumurtaya kadar bırakabilirler. Hayatı boyuncada 400 kadar yumurta bırakabilir.Yumurtalarını insanların ve hayvanların üzerine, giyim eşyalarına, aynı zamanda yataklara, koltuklara, döşeme boşluklarına, halılara vb yerlere yumurtalarını bırakabilirler. Ancak, yumurtanın gelişmesi belirli bir sıcaklık aralığı gerektirir. Sıcaklık  10 °C'nin altına düşerse, gelişim duraksayabilir.
  • Yumurtaların larvaya  dönüşmeleri  yaklaşık 3 ila 10 gün  arasında sürer. Larvalar, yetişkin pireler veya ölü deri parçacıkları veya diğer organik kalıntıların dışkısı ile beslenir. Larvalar henüz kan ememezler. Larva aşaması Pire kontrolünün çok kolay olduğu  bir aşamadır.
  • Larvalar 7 ila 14  gün sonra pupa evresine geçiş yaparlar. Bununla birlikte, koşullar oluşmadığında pupa evresinin tamamlanması birkaç ay duraksayabilir.
  • Yaklaşık 14 günlük  pupa aşamasından sonra yetişkin evresine geçiş yaparlar.Uygun konakçıyı bulmaları durumunda 24 saat içinde kan emmeye başlar  ve yumurta bırakırlar pirelerin yaşam döngüsü bu şekilde devam eder. Yetişkin pirelerin ortalama ömürleri yaklaşık 4-12 hafta arasındadır
Optik mikroskop (x35) altındaki görüntüsü

Wikimedia Commons'ta Pireler ile ilgili çoklu ortam kategorisi bulunur.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b May 2010, Charles Q. Choi 11. "Flea-Sized Creatures Are Fastest Jumpers Known". livescience.com (İngilizce). 4 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Nisan 2021.