Pasinler Muharebesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Pasinler Muharebesi
veya Kapetron Muharebesi
Bizans-Selçuk Savaşı
Tarih 18 Eylül 1048
Bölge Pasinler yakını (Grekce : Kapetron)
Sonuç Bizanslı-Gürcü ordusunun taktik galibiyeti. Ama Selçuklular'ın kesin stratejik zaferi. Selçuklular hem gayet az zayiatle geri çekildiler hem de Türk'ler Anadolu' ya yerleşmeye başladı.
Taraflar
Flag of the Greek Orthodox Church.svg Bizans İmparatorluğu
Sakartvelo - drosha.svg Gürcü Krallığı
Büyük Selçuklu Devleti
Komutanlar
IV. Liparit
Katakalon Kekaumenos
Aaronios
Tuğrul Beğ
İbrahim Yınal
Kutalmış
Güçler
50.000 25.000
Kayıplar
Bilinmiyor Bilinmiyor

Pasinler Muharebesi (Grekçe: Kapetron Muharebesi) (10 Eylül veya 18 Eylül 1048) Tuğrul Bey'in üvey kardeşi İbrahim Yinal Bey'in yaptığı Anadolu seferi sonunda Bizans Imparatorluğu ile müteffiki Gürcü Krallığı ve diğer müttefik ordulara karşı Bizanslıların "Kapteron" veya "Kapterou" adını verdikleri (modern Pasinler yakınlarında) bir mevkide Bizanslılar ile Selçuklular orduları arasında yapılan bir meydan muharebesidir.

Pasinler Muharebesi, Selçukluların Bizanslılarla yaptıkları yüzyıl kadar gayet uzun süren Bizans-Selçuklu Savaşları'nin ilk büyük meydan muharebesidir.

Arka plan[değiştir | kaynağı değiştir]

Bizans Imparatoru IX. Konstantin Monomakos güney Kafkaslar bölgesinde Bizans gücünü göstermekte idi. 1040'da çocuksuz varissiz ölen Bağradı Ermenistan Krallığı kralının yokluğunda başkent Ani'de hüküm süren vali Başpiskopos Petros Getadarts 1045'de Ani'yi Bizanas İmparatorluğu'na vermişti. Bu topraklar Bizanslılar tarafından ilhak edilmiş ve "İberya Theması" ile birleştirilip Bizans Impartorluğu'na bağlı "İberiya-Ani Theması" kurulmuştu. Bizanslılar ayrıca Gürcü Kralı İV. Bağrat'a karşı önce destek sağlayıp sonra isyan etmiş olan geleneksel Gürcistan'ın en önemli soylu Liparitid-Baguaşı klanının başında olan "Kldekarı ve Trialeti Dükü" İV. Liparit'a bu mücadelesinde askeri destek sağlamışlardı ve onu Bizans Imparatorluğu "magistros" unvanı ile taltif etmişler ve bu görevle onu bir Bizans yöneticisi olarak kabul etmişlerdi.

Bu gelişme ile, Bizans Imparatorluğu ile güneyden Azerbeycan üzerinden Türkmen göçleri ile ilerlemekte olan Selçuklular ile komşu olmuşlardı. Selçuklular Bizans'ın gücünü anlamak amacıyla Tuğrul Bey'in üvey kardeşi İbrahim Yinal Bey'in önderliği altından Anadolu'ya 1048 yazında bir askeri akın yapmıştı. Bu akından dönmekte iken Selçuklular ordusu Bizans'ın "İberya ve Ani Theması" içinde çok hareketli bir ticaret merkezi olan (modern Erzurum yanında bulunan) "Arzen " veya "Arte" kentini de ele geçirip yakmışlardı.

Bizans Imparatoru olan İX. Konstantin Monomakos Bu Selçuklular akınını durdurmak için "İberiya-Ani Theması"'ndaki Bizans ordusunun generalleri Katakalon Kekaumenos ile Aaronios'u görevlendirmişti. Ama bu generallere Gürcü Krallıği ordularının yetişip onlara bağlanmadan gayet temkinli davranıp Selçuklılarla çatışmama emri vermişti. İmparator Bizans devleti görevi ve Bizans "magistros" ünvanı taşıyan Gürcü "Kldekarı ve Trialeti Dükü" İV. Liparit'i kendi Gürcü ordusu ile Bizans ordusuna destek sağlamaya çağırmıştı. Böylece Bizans genaralleri Kekaumenos ile Aaronios ve Gürcü IV. Liparait komutasında yaklaşık 50,000 askerlik bir Bizans-Gürcü ordusu toplandı. Bu büyük Bizans-Gürcü ordusu akıncı Selçukluları durdurma ve elemine etme hedefi ile Pasinler ovasında (o zamanki Kapetrou) da Selçuklular ordusu ile muharebeye girişmek için düzen aldılar.

Pasinler Muharebesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Selçuklu ordusu 10 Eylül veya 18 Eylül 1048 tarihinde Pasinler Ovasında 50.000 kişilik Rum, Ermeni, Gürcü ve Abazalardan kurulu bir Bizans ordusuyla karşılaştı. Selçuklu ordusunu Tuğrul Bey'in üvey kardeşi İbrahim Yinal Bey'le amcaoğlu Kutalmış kumanda ediyordu.

Pasinler Muharabesi güneş battıktıktan sonra başladı ve tüm gece sürüp sabah "horoz ötümü" saatine kadar devam etti. Bizanslı güçler ve Bizanslı generaller Katakalon Kekaumenos ve Aaronios iki kanat komutanı idiler. Bizanslıların orta kanadı Gürcü ve onlara müteffik güçlere verilmişti ve orta kanat komutanı Gürcü prensi IV. Liparit idi. Selçuklular o zamana kadar Bizans ordularının alışmadığı çok değişik bir bozkır ordusu taktiği kullandı. Çarpışmalar Selçuklular hafif süvarilerinin tüm cephede saldırısı ile ve gayet şiddetli yakın savaşa girişmeleri ile başladı. Bizans iki kanadında bulunan Bizanslı general ve güçler Selçuklu ordusunu bu iki kanatta geri püskürttüler. Fakat orta kanatta İbrahim Yinal Bey ordusu Gürcüleri yenip komutanları olan IV. Liparit'i esir almayı başardılar. Bizanslıların bu orta kanadının çökmesi ve komutan IV. Liparit'in esir alınma haberi Bizanslı iki kanada ve komutanlarına erişmedi. Bizanslı güçler gece yapılan Selçuklu direnişine karşı ilermeye devam ettiler. Gün ağırıp "Horoz sesleri" duyulmaya başlayınca bu ilerlemeleri ve "galibiyetlerinin" Tanrı'nın kendilerine yardımı ile olup ona şükür etmeye başlamışlardı. Ama tam bu arada Bizans orta kanatın çöküp İV. Liparit'in yenilip esir alınma haberi onlara yetişti. Bu da yetişmezmiş gibi yaptıkları gece savaşının Selçuklular artçılarına karşı olduğunu ve İbrahim Yinal Bey'in ana ordusunun düşmanlarına hiç sezdirmeden muharebe alanından toplamış olduğu ganimetler ve almış olduğu tutsaklar ile birlikte gayet az bir zayiat vererek geri çekilmiş olduğunu anladılar.[1]

Sonuç[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu muharebenin sonucunda Selçuklu ordusu muharebe meydanından çekilmişti ve Bizanslılar bunu bir taktik galibiyet kabul ettiler. Fakat İbrahim Yinal Bey'ın ordusu Selçuklular arazilerine geri girdiğınde gayet az bir askeri zayiata uğramıştı. Bunun yanında yaptığı akında eline geçen genimetler ve tutsaklara da hiç zayiata vermeden getirilmişti. Tanınmış Müslulaman kronik-tarihçisi Ali İbnü'l-Esîr "El-Kamil fi El-Tarih" ünlü tarih eserinde [2], biraz abartılı olarak, bu akından sonra getirilen ganimetin 10,000 deve yükü olduğunu ve ellerine geçirilen tutsak sayısının 100,000 yakınında olduğu bildirdiği belirtilmiştir. [3]

İbrahim Yinal Bey, bu başarısından dolayı Tuğrul Bey'in kendisine vermek istediği büyük maddî hediyeleri kabul etmemiştir. Tuğrul Bey de IV. Liparit'in ve Bianslılari salıverilmesi için teklif ettiukeleri büyük fidyeyi kabul etmemiş ve Liparit'i bundan sonra ömrü boyunca Selçuklulara la hiç çatışmaya girmeyeceğine yaptığı şeref yemini üzerine salıvermiştir.

Bu muharebe Selçukluların Anadolu'ya ilk kez Türkmen göçmen yerleşme amaçlı stratejilerini uygulamak için Bizanslılarla yaptıkları gayet uzun bir dönem süren bir savaşın başlangıcı olduğu ididia edilebilmektedir. Bazı modern Batılı tarihçiler bu uzun süren savaşı 1048'dan 1306'de Anadolu Selçuklular Devleti'nin çöküşüne kadar süren Selçuklu-Bizans Savaşı'in olarak nitelendirmektedirler.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Minorsky, Vladimir (1953) ((İngilizce)). Studies in Caucasian History. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-05735-3. https://books.google.com/books?id=Pzg8AAAAIAAJ. 
  2. ^ Ībnü'l Esir (Tr. çev. Abdulkerim Özaydın) (1987) El-Kamil Fi’t-Tarih Tercümesi İstanbul: Bahar Yayinevi
  3. ^ Blaum, Paul A. (2005). "Diplomacy gone to seed: a history of Byzantine foreign relations, A.D. 1047-57". International Journal of Kurdish Studies. (Online veriyonu)