Masal

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
İvan Tsareviç, Ateşkuşu ve Gri Kurt olarak adlandırılan Rus Halk masalı için ressam Viktor Vasnetsov tarafından yapılan bir süsleme
Binbir Gece Masalları'ndaki Aladdin Lambası masalından bir illüstrasyon
Bir Japon masalından sahne

Masal, olağanüstü şahıs veya yaratıklara ait hayal ürünü olayları hikaye eden sözlü anonim halk edebiyatı ürünüdür.

Masalı, hikâye ve destan gibi türlerden ayıran temel özellik gerçekle ilgisiz, anlattıklarına inandırmak iddiası bulunmayan bir tür olmasıdır.[1] Konusu bilinmeyen bir zamanda geçer. Türkçe'de genellikle “-miş'li geçmiş zaman”da anlatılır, “-di'li geçmiş zaman” kullanılmaz. Bazen de şimdiki geçmiş zaman veya geniş zaman kipiyle anlatılır.[1]

Masal terimi öncelikle, Külkedisi, Ali Baba ve Kırk Haramiler, Keloğlan gibi ulusal ve uluslararası sözlü geleneğin ürünleri olan halk öykülerini kapsar ama sözlü gelenekle ilişkisi olmayan edebî yönü ağır basan bazı eserler de bu türün içinde yer alır.

Masallar, genellikle "masal anaları" tarafından kendisini dinlemeye hazır topluluklara anlatılır. Daha sonra derlemeciler tarafından yazıya aktarılır.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Masal sözcüğü Habeşçe “mesl”, Ârâmice “maslâ” ve İbranicedeki “masal”dan, Araplara “mesel, masal” şekli ile mukayese ve karşılaştırma manasıyla geçtikten sonra Türkçeye mal olmuştur.[1] Mesel; ibret alınacak, örnek teşkil edecek kısa anlatı demektir.[2] Masal kelimesi yerine daha önce “kıssa, hikâye, destan” gibi kelimeler de kullanılmıştır.

Ayrıca sözcüğün Macarca karşılığı olan "Mese" ile benzerliği de dikkat çekicidir.[3] Özbekçede ise harf dönüşümü ile "Matal" biçiminde söylenir.

Masalların kaynağı[değiştir | kaynağı değiştir]

Farklı coğrafyalardan derlenen masallar arasındaki benzerlikleri açıklayabilmek için ortaya atılan farklı görüşler vardır. Mitolojik görüşe göre masal mitolojiden üretilmiştir ve eski Hint mitolojisine, kutsal metin sayılan Rigvedalar'a kadar dayanır. Tarihi görüş "parçalanan mitler, tarihi devirler içinde şekillenerek masalları oluşturmuştur tezini ileri sürer.[1] Böylece Arap, İran ve Ortaçağ Avrupa masallarının kaynağını da Hindistan'a bağlar. Antropolojik görüşe göre ise masallar insanların bir arada yaşamaya başlamasıyla oluşan komünlerin artıklarıdır. Kültürlerin paralel olarak gelişmesi sonucu benzer masalların ortaya çıktığını savunur.

Masalların sınıflandırılması[değiştir | kaynağı değiştir]

Masallar masal araştırmacıları tarafından çok değişik şekillerde sınıflandırılmışlardır. Masalları tiplerine göre ilk sınıflandırma girişiminin Alman masal araştırmacısı J. G. Von Hahn tarafından yapıldığı kabul edilir. Kapsamlı olmayan ancak yol gösterici nitelikteki bu çalışmadan sonra 1910 yılında Antti Aarne'nin hazırladığı çalışma masal sınıflandırılması konusundaki ilk önemli çalışmadır[4]. Aarne, masalları; hayvan masalları, asıl halk masalları ve fıkralar olarak sınıflandırmıştır.[4]

Aarne'nin öğrencisi Srith Thompson ise bu üçlü sınıflandırmayı genişleterek zincirlemeli masallar ve sınıflamaya girmeyen masallar olmak üzere iki ana başlık daha eklemiş; her grubu kendi içinde alt başlıklara ayırmıştır.

Motiflere göre en geniş sınıflandırmayı da 1932-1936 arasında Srith Thompson yapmış ve masalları motiflere göre 23 ana başlık altında toplamıştır.

Türk masallarının sınıflandırılması hakkında da çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Pertev Naili Boratav'ın üslup, yapı ve konu bakımından yaptığı masal sınıflandırmasına göre Türk masalları şu beş gruba ayrılmıştır:[5] Olağanüstü masallar, Hayvan masalları, Güldürücü masallar, yalanlamalar ve zincirleme masallar, fıkra ve latifeler.

Masalların hedef kitlesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Masallar günümüzde çocuk edebiyatı içinde değerlendirilir. Geçmiş yüzyıllarda ise masallar çocuklar için değil, büyükler içindi; evlerde, konaklarda, hanlarda, kahvehanelerde, uzun yolculuklarda başlıca anlatı aracı idiler.

Masalın özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Masalı diğer anlatı türlerinden ayırt eden bazı özellikleri şunlardır:

  • Hayal mahsulüdür.
  • Yer, zaman ve kahramanlar belirsizdir.
  • Olaylar ve kahramanlar olağanüstü özellikler içerir.
  • Kahramanları arasında olağanüstü varlıklar (cin, peri, melek) veya hayvanlar bulunabilir.
  • Ahlaka dayalı, yararlı, eğitici anlatılar olarak düşünülürler.
  • Kaynakları çok eski devirlere dayanan, söylendiği zaman ve devirden izler taşıyan bir edebiyat ürünüdür.
  • Nesirle söylenir.
  • Kalıplaşmış bir tekerleme ile başlar, kalıplaşmış tekerlemelerle biter.
  • Sonu vardır.
  • Çoğunlukla mutlu sonla biter.
  • İnandırıcılık iddiası taşımaz.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d Ünlüer, Pınar. "Masalların dini ve ahlaki değerler açısından incelenmesi:Billur Köşk masalları örneği". Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, 2013. 28 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160528173956/https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=1zw6GvYMe-q3Hf6HR-3USxi81YB-CrLEcMIxR8SDIgUpyULQUjvmo_c7d59vwjR8. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2016. 
  2. ^ Türkçe Bilgi - "Mesel"
  3. ^ Kulturális Enciklopédia. - Enciklopedia Fazekas: "Mese"
  4. ^ a b Çıblak, Nilgün. "V. Propp 'un Masal Çözümleme Metodu". Türk Dili dergisi sayı 638, Şubat 2005. 20 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160120182023/http://turkoloji.cu.edu.tr/HALKBILIM/nilgun_ciblak_propp%27un%20masal%20cozumleme_metodu.pdf. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2016. 
  5. ^ Emmez, Berivan Can. "Sözlü gelenekten modern masala: Çocuk edebiyatinda masal üzerine halkbilimsel bir inceleme". Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, 2008. 28 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160528174003/https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=-Z0vbSUgrhM9fXoGkRe6Q8qPJwOWNEtV8sn-WuSyEM_zVG4bPd16zH535FShPgjG. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2016. 

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]