Mali Savaşı
 | Bu maddede birçok sorun bulunmaktadır. Lütfen sayfayı geliştirin veya bu sorunlar konusunda tartışma sayfasında bir yorum yapın. (Bu mesajların nasıl ve ne zaman kaldırılacağını öğrenin)
|
| Mali Savaşı | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mağrip İsyanı (2002-günümüz) | |||||||||
 | |||||||||
| |||||||||
| Taraflar | |||||||||
|
|
(2012-2024) Azavad Kurtuluş Cephesi (2024-günümüz) | ||||||||
| Komutanlar ve liderler | |||||||||
|
 Assimi Goïta |
 Mokhtar Balmokhtar (öldü) | ||||||||
| Güçler | |||||||||
| ~ 35.000 | 3000 | 10.000 | 1000 | ||||||
| Kayıplar | |||||||||
| 2.000-2.500 | 2.000+ | 3.000+ | Az | ||||||
.webp){kind=small}
Mali Savaşı, Mali'nin kuzeyine yerleşen ayrılıkçı ve radikal İslamcı gruplar ile Mali Ordusu arasında yaşanan çatışmalardır. Azavad isimli devlete bağlı Azavad Kurtuluşu için Ulusal Hareketi; Mali, Fransa ve Batı Afrika Ülkeleri Ekonomik Topluluğu'nun oluşturduğu koalisyona karşı savaşmaktadır. Fransa, 12 Ocak 2013 tarihinde askerî müdahalede bulunmuştur. Bunun yanı sıra bölgede, Azavad devletine karşı İslamcılardan oluşan bir koalisyon da vardır.
22 Mart günü Mali cumhurbaşkanı Amadou Toumani Touré cumhurbaşkanlığı seçimlerine bir ay kala krizi yönetmedeki başarısızlığı gerekçe gösterilerek bir darbeyle devrildi.[1] Demokrasi ve Devletin Geri Getirilmesi için Ulusal Komite (CNRDR) çatısı altında toplanan askerler Mali anayasasını askıya alsa da 1 Nisan günü anayasanın tekrar yürürlüğe konulduğu duyuruldu.[2] İslamcı grup Ensar Dine de daha sonraları ayaklanmanın bir parçası haline geldi ve geniş toprak parçaları üzerinde kontrolü olduğunu iddia etti; ama bu kontrolün varlığı MNLA tarafından tartışma konusu yapıldı. Darbeden kaynaklanan istikrarsızlığın sonucu olarak Mali'nin kuzeyindeki en büyük üç şehir olan Kidal, Gao ve Timbuktu art arda üç günde isyancıların eline geçti.[3] 2 Nisan günü Ensar Dine haberlere göre MNLA'ya saldırarak Timbuktu'dan attı ve bayraklarını yaktı.[4] 4 Nisan günü hedeflediği bölgenin tamamını kontrolü altına geçirdiğini iddia eden MNLA operasyonlarını durduğunu açıkladı.[5] Ertesi gün Azavad bölgesinin bağımsızlığı ilan edildi.
11 Ocak 2013 günü, Fransa Cumhurbaşkanı François Hollande, o Mali hükûmetinin müdahale talebini kabul etti ve "Fransız kuvvetlerinin Mali'ye askerî destek vereceklerini" söyledi.[6]
20 Şubat 2015'te Mali hükûmeti ile İslamcı militanlar arasında anlaşma sağlandığı duyurulmuş ve ateşkese gidilmiştir. Hükûmet, Kuzeyli isyancılara özerklik vermeyi reddetmektedir fakat yerel yönetimlere daha fazla imtiyaz vereceğini açıklamıştır.[7]
2020'deki Darbeden sonra Mali'de kriz çıkmıştır. 2020 Mali askerî darbesi. 2023'teki Nijer Darbesiyle beraber Sahel Devletleri Koalisyonu kurulmuş (Mali,Nijer,Burkina Faso) ve hedefleri Ekonomik ortaklık, Güvenlik işbirliği ve Terörle Mücadeledir. Fransa çekildikten sonra Rusya bölgeye davet edilmiş ve Wagner Milisleri aktif rol almıştır. Wagner'in desteğiyle 2023'te Kidal, Mali hükûmeti tarafından geri alınmıştır. Kidal Bölgesi. Türkiye'den ise sınırlı askeri destek almaktadırlar. Türkiye, Bölgedeki Cunta hükûmetlerini desteklemektedir. Türkiye, oluşan Batı karşıtı dalgayı kullanarak Alan kazanmak istemiştir. Türkiye, Baykar Bayraktar TB2 ve Baykar Bayraktar Akıncı gibi silahları satmıştır. Mali hükûmeti, Bu SİHA'ları kullanarak IMYC'e karşı operasyonlar düzenlemektedir.
Mart 2017'de İslamcı grupların Iyad ag Ghaly liderliğinde birleşimiyle İslam ve Müslümanlara Yardım Cemaati kuruldu. Azavad Kurtuluş Cephesi ile İttifakları vardır. Mali'de 2025'te IMYC, Başkent Bamako'ya petrol ambargosu koymuştur. IMYC, Timbuktu gibi yerleri kuşatmış ve buraya da ambargo koymuştur. Wagner Güçleri geri çekilmişler ve Rusya buraya African Corps yerleştirmiştir. Türkiye'de Mali rejiminin Müttefiklerinden biri kabul edilmektedir.
2012: Tuareg İsyanı, Darbe, Kuzeyin Düşüşü
[değiştir | kaynağı değiştir]
Her şey Ocak 2012’de başladı. Libya’daki Kaddafi rejiminin 2011’de düşmesiyle, Kaddafi’nin ordusunda paralı askerlik yapan çok sayıda Tuareg (çoğu Mali kökenli) silahlarıyla birlikte ülkeye geri döndü. Bunlar MNLA (Azawad’ın Ulusal Kurtuluş Hareketi) adlı seküler Tuareg ayrılıkçı grubu kurdular ve “Kuzey Mali’yi (Azawad) bağımsız yapacağız” diye isyan başlattılar. Mali ordusu zaten zayıf ve moralsizdi. Kuzeydeki isyana karşı yeterince destek alamayınca 21 Mart 2012’de Bamako’da askeri darbe yapıldı. Cumhurbaşkanı Amadou Toumani Touré devrildi, ordu “yetersiz yönetimi” bahane etti. Darbe ülkeyi tamamen kaosa sürükledi. Bu boşluktan yararlanan MNLA, Nisan 2012’de Kidal, Gao ve Timbuktu dahil kuzeyin büyük kısmını ele geçirdi. 6 Nisan’da Azawad bağımsızlığını ilan etti. Ama hemen arkasından işler karıştı: MNLA’ya katılan İslamcı gruplar (Ansar Dine, AQIM – El Kaide’nin Mağrip kolu, MUJAO) Tuareg’leri kenara itti. İslamcılar Timbuktu’da kendi yorumu olan katı şeriat uygulamaya, tarihi türbeleri yıkmaya, kadınlara sert kısıtlamalar getirmeye başladı. MNLA ile İslamcılar arasında çatışma çıktı ve İslamcılar kuzeyi kontrol altına aldı. Sonuç: 2012 sonunda Mali’nin üçte ikisi fiilen elden çıkmıştı. Yüz binlerce kişi yerinden edildi. 2013: Fransa’nın Müdahalesi (Operation Serval) Durum iyice kötüleşince geçici Mali hükûmeti Fransa’dan yardım istedi. Ocak 2013’te Fransa Operation Serval’i başlattı. Fransız birlikleri hızlıca kuzeye girdi, Gao, Timbuktu ve Kidal’i İslamcılardan geri aldı. Mali ordusu da arkalarından geldi. Fransa’nın hava ve kara operasyonu sayesinde İslamcılar büyük darbe yedi (Fransa 2013-2022 arasında en az 2.800+ cihatçı öldürdüğünü söylüyor). Ama tamamen yok edilemediler; çöle çekildiler ve gerilla savaşına geçtiler. Aynı dönemde BM Barış Gücü (MINUSMA) kuruldu ve 2013’ten itibaren ülkeye konuşlandı (sonradan 311 barış gücü askeri ölecekti). 2014-2015: Barış Anlaşması ve Kırılgan Dönem Fransa operasyonu sonrası şiddet azaldı ama bitmedi. Tuareg ayrılıkçılar ile Mali hükûmeti arasında 2015’te Cezayir’de barış anlaşması imzalandı (Algiers Agreement). Anlaşmaya göre: Tuareg grupları CMA (Azawad Hareketleri Koordinasyonu) altında birleşti. Hükûmet kuzeye daha fazla özerklik, kalkınma ve entegrasyon vaat etti. Silahların toplanması, orduya entegrasyon vs. planlandı. Ama anlaşma hiçbir zaman tam uygulanmadı. Hükûmet vaatlerini yerine getirmedi, Tuareg’ler de tam teslim olmadı. Bu arada Merkez Mali (Mopti bölgesi) yeni bir sorun çıkardı: Fulani (Peul) çobanları ile Dogon çiftçileri arasında etnik çatışmalar patladı. IMYC gibi cihatçı gruplar bu etnik gerilimleri ustaca kullanıp destek topladı. 2015’te Bamako’da Radisson Blu oteline saldırı gibi büyük terör olayları yaşandı. 2016-2019: Cihatçıların Yayılması ve Fransa’nın Uzun Savaşı Cihatçılar (özellikle IMYC – 2017’de birden fazla El Kaide bağlantılı grup birleşti) merkez ve güneye doğru yayıldı. Fransa operasyonu Operation Barkhane’e dönüştü (bölgesel anti-terör misyonu). Bu dönemde: Yol kenarı bombaları (IED), pusu saldırıları, intihar bombaları sıklaştı. Mali ordusu ve Fransız güçleri karşı operasyonlar düzenledi ama cihatçılar kök salmıştı. Etnik şiddet (Fulani katliamları) arttı, her taraf sivillere zulüm yaptı. 2020-2021: İkinci ve Üçüncü Darbeler Halk, hükûmetin yolsuzluğundan ve güvenlikteki başarısızlığından bıktı. Ağustos 2020’de Assimi Goïta liderliğinde ilk darbe yapıldı. 2021’de ikinci darbe ile Goïta tam iktidarı ele geçirdi. Cunta “güvenliği sağlayacağız” dedi ama işler daha da kötüleşti. Fransa’yla ilişkiler gerildi. Cunta, Fransa’yı “yetersiz” bulup eleştirdi. 2021-2023: Rusya/Wagner Dönemi ve Kidal’in Geri Alınması Cunta, Fransa’yı kovma kararı aldı (2022’de Barkhane tamamen çekildi). Yerine Rusya’nın Wagner Grubu (paralı askerler) geldi. Wagner 2021’den itibaren Mali’de aktif rol aldı. Mali ordusu + Wagner birlikte operasyonlar yaptı, ama bu operasyonlarda sivil katliamları (özellikle Fulani köylerinde) ciddi şekilde arttı. 2023 önemli bir yıl: Cunta, 2015 barış anlaşmasını fiilen yırtıp attı. Mali ordusu + Wagner, kuzeydeki Tuareg kontrolündeki Kidal bölgesine büyük taarruz başlattı. Kasım 2023’te Kidal şehri (Tuareg’lerin sembolik kalesi) kan dökmeden veya sınırlı çatışmayla ele geçirildi. Bu, cuntanın büyük propaganda zaferi oldu. Ama aynı dönemde IMYC gibi cihatçılar da güçlenmeye devam etti. Wagner’in varlığı Batı’yı kızdırdı, Mali uluslararası izolasyona sürüklendi. Genel Kayıplar (2012-2023) Toplam doğrulanmış ölüm: Yaklaşık 13.105 kişi (sivil + asker + isyancı + cihatçı). Bu rakam ACLED ve UCDP gibi kaynaklara dayanıyor; gerçek sayı daha yüksek olabilir çünkü birçok olay doğrulanamıyor. Fransa’nın öldürdüğü cihatçı: En az 2.800+. BM Barış Gücü (MINUSMA): 311 asker öldü. Yerinden edilen: Yüz binlerce (iç göç + mülteci).
2023: Kidal’in “Zaferi” ve Sonrası
[değiştir | kaynağı değiştir]
2023’ün ikinci yarısında Mali cuntası + Wagner Grubu, kuzeydeki Tuareg kalesi Kidal’i (2012’den beri Tuareg kontrolündeydi) geri aldı. Bu, cuntanın büyük propaganda zaferiydi. IMYC bu süreçte doğrudan büyük çatışmaya girmedi, daha çok gerilla tarzı saldırılar ve pusularla karşılık verdi. Fransa’nın Barkhane operasyonu tamamen bitmiş, BM Barış Gücü (MINUSMA) çekiliyordu. Bu boşluk IMYC’e yaradı. 2024-2025: Büyüme, Yayılma ve Yeni Taktikler Bu dönemde IMYC, Sahel’in en dominant cihatçı örgütü haline geldi: Güç artışı: 2022’de 2-3 bin savaşçı tahmini varken, 2024-2025’te 5.000-7.000 civarına çıktı (bazı kaynaklar 6 bin diyor). En hızlı büyüyen cihatçı gruplardan biri olarak anılıyor. Coğrafi genişleme: Sadece kuzey ve merkez Mali’yle sınırlı kalmadı. Batı ve güney Mali’ye (Kayes, Nioro du Sahel gibi bölgeler) yayıldı. Burkina Faso’da büyük alanlar kontrol ediyor. Nijer, Benin, Fildişi Sahili ve Togo’ya kadar uzandı (kıyı devletlerine tehdit). Ekonomik savaş: Bamako’ya giden yakıt konvoylarını vurdu, yakıt ablukası uyguladı (2025 sonu-2026 başı). Bu, başkenti ekonomik olarak sıkıştırma taktiğiydi. Yeni silahlar: Dron (özellikle FPV dron) kullanımı arttı. Mali ordusunun Bayraktar TB2’lerine karşı da karşı-drone taktikleri geliştirdi. Rakiplerle ilişki: IŞİD Sahel Kolu (ISSP / ISGS) ile rekabet devam ediyor. Bazen çatışıyorlar (2025’te Burkina ve Nijer’de çarpışmalar oldu), bazen de “ortak düşman” (Mali cuntası + Rusya) karşısında sessiz kalıyorlar. IMYC bu yıllarda yerel halkı (özellikle Fulani ve bazı Tuareg unsurlarını) etnik gerilimleri ve “yabancı işgalcilere (Fransa → Rusya) karşı direniş” söylemiyle yanına çekti. Mali ordusu + Africa Corps’un sivillere yönelik operasyonları da IMYC’in rekrütmanını kolaylaştırdı. 2026: Zirve ve Büyük Koordineli Saldırı (Şu Anki Durum) 2026, IMYC için dönüm noktası oldu. Özellikle 25 Nisan 2026’dan itibaren başlattıkları büyük taarruz: FLA (Azawad Liberation Front – Tuareg ayrılıkçılar) ile açık ittifak kurdular. Bu, yıllardır süren görüşmelerin sonucu. FLA daha çok seküler/ayrılıkçı, JNIM ise El Kaide çizgisinde; ama “ortak düşman” (cunta + Rusya) onları birleştirdi. 25 Nisan saldırıları (en koordineli operasyonlarından biri): Kuzeyde: Kidal (sembolik Tuareg kalesi) ve Gao bölgelerinde büyük ilerleme. Kidal büyük ölçüde FLA + IMYC kontrolüne geçti. Bourem, Gao, Mopti, Sévaré gibi şehirlerde saldırılar. Merkezde ve başkent çevresinde: Kati (askeri üs) ve Bamako yakınlarında yoğun çatışmalar. Savunma Bakanı Sadio Camara (cuntanın önemli ismi ve Rusya yanlısı) öldürüldü (evine VBIED – araçlı bomba saldırısı). IMYC, Mopti ve Sévaré’de “kontrol” iddia etti, FLA ise Kidal’i vurguladı. Amaçları: Kuzeyde lojistik hatlarını kesmek, cuntayı zayıflatmak, Rusya’nın (Africa Corps) varlığını sarsmak. Tam Bamako’yu almak değil, ama rejimi baskı altına almak ve kuzeyi yeniden ele geçirmek. Sonuç (29 Nisan 2026 itibarıyla): Kidal büyük oranda kaybedildi (Mali + Africa Corps geri çekilmek zorunda kaldı). IMYC + FLA, kuzeydeki ana yolları (RN18, RN33 gibi) kontrol ederek Malili güçleri izole etti. Cunta ciddi darbe yedi. Rusya’nın Sahel’deki etkisi sorgulanır hale geldi. IMYC bu saldırıyla 2012’den beri en büyük koordineli operasyonunu yapmış oldu. Organizasyon yeteneği, lojistik ve istihbaratı zirve yaptı.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ↑ "Mali soldiers say president toppled in coup – Africa". Al Jazeera English. 4 Ekim 2011. 29 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mart 2012.
- ↑ Associated Press, "Coup Leader Reinstates Mali's Constitution", Express, 2 Nisan 2012, s. 8.
- ↑ Baba Ahmed and Rukmini Callimachi (2 Nisan 2012). "Islamist group plants flag in Mali's Timbuktu". Associated Press. Erişim tarihi: 3 Nisan 2012.[ölü/kırık bağlantı]
- ↑ "Tuareg rebels chased from Timbuktu by Islamist forces one day after capturing Malian city together". Agence France-Presse. 2 Nisan 2012. 12 Mayıs 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2012.
- ↑ "Arşivlenmiş kopya". 23 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ocak 2013.
- ↑ ".Fransa'dan Mali'de İslamcılara karşı askeri müdahale". BBC. 12 Ocak 2013. 15 Ocak 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ↑ "Mali signs UN ceasefire to end conflict with northern rebels". 19 Şub 2015. 9 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2020 – www.bbc.com vasıtasıyla.