Kinaye

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Kinâye (Alegori), sözlükte "bir fikri kapalı, dolaylı olarak anlatan söz, üstü örtülü, dokunaklı söz" şeklinde tarif edilir. Edebiyatta bir maksattan dolayı sözü hem hakiki, hem mecazi anlamlara uygun olarak kullanmaktır. Bir kelimeyi gerçek anlamının dışında benzetme gayesi gütmeden ve engelleyici ipucu olmaksızın mecazlı anlamda kullanma. Bu kullanışta sözün gerçek anlamı da kasdedilmiş olabilir.

Başka bir deyişle gerçeği mecaz yoluyla dolaylı olarak anlatmaktır. Deyimlerin çoğu mecazlı anlamlarıyla kullanıldıkları için kinayeli sözlerdir.

Kinayenin Öğeleri:

  • Meknibih:Kinayenin lafzı
  • Meknianh:Kinayenin delâlet ettiği mana

Mana Yönüyle Kinayeler[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Övücü kinayeler
  2. Ayıplayıcı kinayeler.
  3. Çirkini güzel gösteren, kabalığı hafifleten kinayeler.
  4. Çok vasıtalı kinayeler.
  5. Az vasıtalı kinayeler.
  6. Vasıtası ve gizliliği az kinayeler.

Uyarı: Kinayeler en çok mecazi olarak kullanılır.

Kasd Yönüyle Kinayeler[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Müfred Kinayeler: Kasdedilen mana sadece bir tane ise.
  2. Mürekkeb Kinayeler:Birden çok mana kasdedilmişse.
  3. Gizli Kinayeler:Kasdı zor anlaşılan kinayeler.
  4. Açık Kinayeler:Kasdı kolay anlaşılan kinayeler.
  5. Nisbet Kasdıyla Yapılan Kinayeler:

Örnekler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ben toprak oldum yoluna
Sen aşurı gözetirsün
Şu karşıma göğüs geren
Taş bağırlı dağlar mısın
Yunus
Ger kara taşı kızıl kan ile rengîn itsen
Rengi tağyîr bolur la’l-I Bedahşân olmaz
Fuzulî
Gâfil geçürme fursatı kim bâğ-ı âlemin
Gül devri gibi devleti nâ-pâydârdur
Bâkî