Katsayı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Matematikte katsayı, polinomun bazı terimlerinde, herhangi bir ifadenin bir serisindeki çarpma faktörüdür. Genellikle bir sayıdır, fakat ifade de herhangi bir değişken de olabilir. Örneğin;

polinomunda ilk iki terimin katsayıları sırasıyla 7 ve -3'dür. Üçüncü terim 1,5, bir sabittir. Son terimde belirgin bir katsayı yoktur. Fakat katsayısının 1 olduğu varsayılır. Yukarıdaki örnekte de görüldüğü gibi katsayılar daha çok sayılardan oluşur. Fakat, aşağıdaki örnekte de görüldüğü gibi a, b, c gibi parametrelerden de oluşabilir. Burada c bir sabittir.

x değişkenine sahip bir polinom şöyle yazılabilir;

bazı tamsayıları için, , katsayılardır; Bu tür ifadelerde tüm durumlarda terimlerden biri 0 katsayısına sahip olmalıdır. En büyük için oluyorsa, polinomun en büyük katsayısı olarak adlandırılır. Örneğin;

polinomunun en büyük katsayısı 4'tür.

Binom katsayılarından oluşan binom açılımı gibi özel katsayılar matematikte kullanılır. Bunlar özellikle pascal üçgeninde dizilmiştir.

Doğrusal cebir[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğrusal cebirde , matrisdeki bir satırda bulunan birinci sıfırdan farklı öğe (veya elemana) o satırın en büyük katsayısı denir. Örneğin;

.

matrisinde birinci satırın en büyük katsayısı, 1; ikinci satırın en büyük katsayısı, 2; üçüncü satırın en büyük katsayısı, 4'tür. Son satırda en büyük katsayı yoktur. Çünkü tüm elemanları 0 dan oluşmuştur.

Temel cebirde katsayılar çoğunlukla bir sabitten oluşur. Nadiren değişken olurlar. Örneğin, vektör uzayındaki koordinatlarına sahip bir vektörünün tabanları

ifadesindeki taban vektörlerinin katsayılarıdır.

Fiziksel katsayılara örnekler[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Genleşme katsayısı (termodinamik) (boyutsuz) - Sıcaklığa bağlı olarak malzemenin boyutundaki değişimi ile ilgilidir.
  2. Hall katsayısı (elektrik fiziği) - Manyetik alan içerisinde bulunan ve üzerinden akım geçen bir iletkende gerilim oluşması olayına denir.
  3. Kaldırma katsayısı (CL veya CZ) (aerodinamik) (boyutsuz) - Bir kanat profili etrafındaki sıvı akışının dinamik basıncı ile kanat profilinin oluşturduğu kaldırma ile ilgilidir.
  4. Balistik katsayısı (BC) (aerodinamik) (birimi: kg/m2) - Hava sürtünmesine karşı bir cismin oluşturduğu etkinin ölçüsüdür. BC, kütle, çap ve sürükleme katsayısının (sürtünme katsayısı değil) bir fonksiyonudur.
  5. Sürtünme katsayısı - İki cisim arasındaki sürtünme kuvvetinin iki cisim birbirine bastıran kuvvete oranıdır.

Kimyasal denklemde, kaç tane molekül (veya atomun) tepkimeye girdiğini ifade eden ve terimin önüne konulan sayısal bir katsayıdır. Örneğin aşağıdaki formülde;

,

ve ifadelerinin önündeki 2 sayısı, Stokiyometri katsayılarıdır.