Kırlangıç

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Kırlangıç
Pied-winged swallow (Hirundo leucosoma).jpg
Bilimsel sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Animalia
Şube: Chordata
Üst sınıf: Tetrapoda
Sınıf: Aves
Takım: Passeriformes
Familya: Hirundinidae
Rafinesque, 1815
Cinsler
20, metne bakınız
Yuvası

Kırlangıç, kırlangıçgiller (Hirundinidae) familyasını oluşturan kuş türlerinin ortak adı.

Kırlangıçlar, kutuplar hariç dünyanın her tarafında yaşayabilen, sinek avlayarak geçinen, küçük, ötücü kuşlardır. Dağ kırlangıcına ebabil denir.

Genel özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Boyları 10–23 cm arasında değişir. Çoğunun karnı beyaz; baş, kuyruk ve kanatları siyah; alın ve gerdanı kahverengi parlak tüylüdür. Kısa ayaklarının tırnakları sivri olduğundan düz, yassı zeminlere rahatça tutunurlar. Üçgen şeklindeki gagaları geniş yırtmaçlı olup ağızları açık uçarken sinek, sivrisinek gibi küçük böcekleri avlarlar. Kuyrukları çatallı, kanatları uzun ve sivridir. Hızlı uçarlar. Kuyruklarını dümen olarak kullanır, ani dalışlar yaparlar. Çoğu sürü halinde yaşamazlar

Yaz sonunda, günler kısalıp, böcekler azalınca yavru ve erginler göç ederek kışı Afrika'da geçirirler. İlkbaharda geri dönerler. Diğer göçmen kuşların aksine gündüz göç yollarına devam ederler. Göç sırasında bazen şiddetli yağmur ve fırtınalar binlercesinin ölümüne sebep olur.

Üreme[değiştir | kaynağı değiştir]

Binaların çatı altlarına, saçaklarına ve pencere oyuklarına çamur ve kilden çanak şeklinde sağlam yuvalar yaparlar. Dişi kırlangıç, erkeğinin tükürüğüyle harç ederek gagasıyla getirdiği çamuru toplar, saman ve otlarla sekiz gün içinde sağlam bir yuva yaparlar. Geniş ve yassı gagalarını, yuvalarını yaparken, çamurları sıvamak için mala gibi kullanırlar. Yuvalarının çoğu ancak bir kırlangıcın girebileceği kadardır. Eni yaklaşık 20 cm, derinliği 10 cm kadar olup içi tüy ve kıllarla döşenir. Yuvalarını gruplar halinde mağara, kayalık ve ağaçlara yapan türler de vardır.

Dişi, yazın tarçın renginde benekli 4-5 yumurta yumurtlar. Eşler sırayla kuluçkaya yatarlar. Yavrular anne babaların ağızlarında getirdikleri böceklerle beslenirler. İki hafta içinde gelişip yuvayı terk ederler. Kırlangıçlar, yılda 2-3 defa kuluçkaya yatarlar.

Türler[değiştir | kaynağı değiştir]

Familya 20 cins içinde 89 tür barındırır:[1]

Resim Cins Tür
Pseudochelidoneurystominadubois (cropped).jpg Pseudochelidon Hartlaub, 1861
Fanti Saw-wing (Psalidoprocne obscura) (cropped).jpg Psalidoprocne Cabanis, 1850
Banded martin, or banded sand martin, Riparia cincta, at Rietvlei Nature Reserve, Gauteng, South Africa (31326868871).jpg Neophedina Roberts, 1922
Phedina brazzae 1894 edit.jpg Phedinopsis Wolters, 1971
Mascarene Martin RWD.jpg Phedina Bonaparte, 1855
Bank Swallow - Texas H8O5372 (16953712276).jpg Riparia Forster,T, 1817
White-winged Swallow 1052.jpg Tachycineta Cabanis, 1850
White-banded swallow (Atticora fasciata).JPG Atticora Gould, 1842
Pygochelidon cyanoleuca Golondrina blanquiazul Blue-and-White Swallow (11710253233).jpg Pygochelidon Baird, SF, 1971
Andorinha-morena (Alopochelidon fucata) (18053664071).jpg Alopochelidon Ridgway, 1903
Orochelidon murina.jpg Orochelidon Ridgway, 1903
Southern rough-winged swallow (Stelgidopteryx ruficollis ruficollis).JPG Stelgidopteryx Baird, SF, 1858
Progne chalybea -Sao Jose do Norte, Rio Grande do Sul, Brasil-8.jpg Progne Boie, F, 1826
Pseudhirundo griseopyga Sharpe (cropped).jpg Pseudhirundo Roberts, 1922
Cheramoeca leucosterna ASWSP - Christopher Watson.jpg Cheramoeca Cabanis, 1850
Rock Martin (Hirundo fuligula) (32682255041).jpg Ptyonoprogne Reichenbach, 1850
Hirundo rustica -Saxony, Germany-8.jpg Hirundo Linnaeus, 1758
Mehlschwalbe Delichon urbicum.jpg Delichon Moore, F, 1854
Hirundo abyssinica.jpg Cecropis Boie, F, 1826
Fairy Martin (6084093165).jpg Petrochelidon Cabanis, 1850
Hirundo rustica

Edebiyatta Kırlangıç[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk halk şiirinde ve divan şiirinde kırlangıçlar olumlu özellikleri çeşitli benzetmelere konu olmuşlardır. Halk şiirinde kırlangıçlar, “kırlangıçlar” şefkat uyandıran görünümleri ve insan özünden yuva yapma ustalıkları ile anılmıştır.[2] Halk şiirlerinde kırlangıçlar yerde sürünürcesine uçabilme yetenekleri dolayısıyla tevazu yönleriyle benzetmeler yapılmıştır. Bu benzetmeye divan şiirinde de rastlanmaktadır. Örneğin halk şairi Mestî'nin bir kıtasında

Kimi karıncadır deve görünür

Kimi aslan çakal postun bürünür

Kimi kırlangıç tek yerde sürünür

Kimi Cibril ile hempervaz olur

kıtasında bu benzetme görülmektedir. Divan şiirinde kırlangıç kelimesi Farsaça'da kullanılan pirüstû şeklinde geçer. 17. yüzyıl divan şairi Nâbi, halk şiirndeki benzetmeye yakın biçimde,

Perestiş lafzınun takrîbidür gûyâ ki ey Nâbî

İder pervâz hâke rûymâl üzere piristûlar

mısrası ile “Ey Nâbî, rağbet sözünün yakınlığı (gerektirmesi) sebebiyle kırlangıçlar toprak üzerine yüz sürerek uçar.” anlamında kırlangıç benzetmesinde bulunmuştur.[3]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Gill, Frank; Donsker, David; Rasmussen, Pamela, (Ed.) (July 2021). "Swallows". IOC World Bird List Version 11.2. International Ornithologists' Union. 2 Mayıs 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Temmuz 2021. 
  2. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 18 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 6 Nisan 2016. 
  3. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 16 Nisan 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Nisan 2016. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]