John A. Macdonald

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
John A. Macdonald
Kanada Başbakanı
Görev süresi
1 Temmuz 1867 - 5 Kasım 1873
Hükümdar Victoria
Yerine geldiği Yeni makam
Yerine gelen Alexander Mackenzie
Görev süresi
17 Ekim 1878 - 6 Haziran 1891
Hükümdar Victoria
Yerine geldiği Alexander Mackenzie
Yerine gelen John Abbott
Kişisel bilgiler
Doğum 11 Ocak 1815
Glasgow, İskoçya
Ölüm 6 Temmuz 1891 (76 yaşında)
Ottawa, Ontario
Partisi Muhafazakâr
Evlilik(ler) Isabella Clark (1843–1857) ve Agnes Bernard (1867–1891)
Çocukları John Alexander ve Hugh John (Isabella'dan)
Mesleği Avukat
Dini Presbiteryen, sonra Anglikan
İmzası

Sir John Alexander Macdonald (d. 11 Ocak 1815, Glasgow - ö. 6 Haziran 1891, Ottawa), Kanada Dominyonu'nun ilk başbakanı (1867-1873, 1878-1891). Kanada'nın William Lyon Mackenzie King'dan sonra en uzun süre başbakanlık yapan politikacısıdır. Dominyonun kuruluş dönemini izleyen gelişme sürecine önderlik etmiştir.

Avukatlık kariyeri ve 1837 isyanı[değiştir | kaynağı değiştir]

1820'de ailesiyle birlikte İskoçya'dan Kingston'a (bugün Ontario'da) göç etti. 1836'da baroya kabul edildi. Bir süre sıkıcı bulduğu ticari davalara baktıktan sonra ceza davalarına girmeye başladı. 8 yasinda bir kiza tecavüz ettigi suclamanan birisini, ardindan arkadasini vurdugu iddia edilen birini savundu ve eglenceli ve juriyi etkilemeye dönük savunma yöntemi ilgi cekti.[1] 1837'de patlayan isyan Macdonald'in avukatlik kariyerinde bir sicrama yaratti. Macdonald liberal ilkeleri için mücadele etmekten kacinmayan ama muhafazakar biri olarak tanindi.[2] Macdonalds, İngiliz kolonyalistlerine karşı savaşan ve sınırı geçip yakalanan ve vatana ihanet suçlamasıyla yargılanan 8 isyancıyı savunmayı üstlendi. Daha sonra 15 politik mahkûmun cezaevinden kaçmasına yardım ettiği icin yargılanan John Ashley'in danışmanlığını yaptı.

Politik kariyeri ve başbakanlık dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

İngiliz parlamentosu'nun 1840'ta kabul ettiği Birlik Yasası'yla Yukarı ve Aşağı Kanada'yı Batı Kanada (bugün Ontario) ve Doğu Kanada (bugün Quebec) eyaletlerinden oluşan tek bir koloni olarak birleştirmesinden sonra, 1844'te Kingston'da Muhafazakar Parti'nin adayı olarak Kanada Yasama Meclisi'ne seçildi.[1] Partisinin muhalefette olduğu 1848-1854 arasında Kanada'nın birleştirilmesini ve İngiltere'yle olan bağlarının pekiştirilmesini amaçlayan İngiliz Amerikası Birliği'ni güçlendirmek için çaba gösterdi.

Halkın reformlara yönelik desteğinin artması üzerine 1854'te Doğu Kanada'nın önderi George Etienne Cartier'yle bir koalisyon hükümeti kurdu. Bu koalisyonun sonucunda doğan Liberal-Muhafazakar Parti'nin başkanlığına getirilen Macdonald 1857'de de Kanada Eyaleti'nin başbakanı oldu.[3] Macdonald ve Cartier İngiliz Kuzey Amerikası'nda bir konfederasyon kurma tasarısını gerçekleştirmek amacıyla Haziran 1864'te başlıca muhalifleri olan George Brown'la aynı hükümette bir araya geldiler. Prens Edward Adası'nın merkezi Charlottetown'da, Quebec'te ve Londra'da toplanan konferansların ardından kabul edilen İngiliz Kuzey Amerikası Yasası'yla (1867) Kanada Dominyonu kuruldu. Dominyonun ilk başbakanı olan Macdonald'a aynı yıl Büyük Britanya İmparatorluğu'na hizmetlerinden dolayı K.C.B. (Knight Commander of the Bath) unvanı verildi.

Pasifik skandalı ve yeniden iktidara geliş[değiştir | kaynağı değiştir]

Macdonald'ın başbakanlığı sırasında dominyon, Manitoba (1870), Britanya Kolumbiyası (1871) ve Prens Edward Adasının da (1873) topraklarına katılmasıyla hızla genişledi. Macdonald, hükümetin Pasifik Demiryolu sözleşmesiyle ilgili olarak rüşvet almakla suçlandığı 1873 Pasifik Skandalı nedeniyle görevinden istifa etmek zorunda kaldıysa da, beş yıl sonra yeniden başbakan oldu ve ölünceye değin bu görevde kaldı.

1878 genel seçimlerinin temel konusu izlenecek ticaret politikaları oldu. Liberaller serbest ticareti savunuyorlardı. Ama birkaç yıl süren bunalımdan sonra Macdonald'ın savunduğu korumacı ticaret politikası daha geniş bir destek bulmaya başladı. Macdonald yeniden iktidar olur olmaz bu politikayı hızla ve kapsamlı biçimde uygulamaya koydu. Ayrıca Pasifik Demiryolu'nun tamamlanmasına yardımcı oldu. Son yılları başta kuzeybatıda başlayan ayaklanma olmak üzere Kanada'nın birliğine yönelik tehditlere karşı mücadele etmekle geçti. Temel ilkesi her zaman Uluslar Topluluğu'na bağlılık ve ABD'den bağımsızlık olan Macdonald, İngiliz yurttaşı olarak doğdum; İngiliz yurttaşı olarak öleceğim biçimindeki açıklamasına sonuna değin bağlı kaldı.

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Richard Gwyn: The Man Who Made Us – The Life and Times of Sir John A. Macdonald. vol 1: 1815-1867. Random House Canada, 2007. ISBN 0-679-31475-X.
  2. ^ Donald Creighton: John A. Macdonald – The Young Politician vol 1: 1815–1867. The Macmillan Company of Canada Limited, Toronto 1952.
  3. ^ Phenix, Patricia (2006). Private Demons: The Tragic Personal Life of John A. Macdonald (1st hardcover ed.). Toronto: McClelland & Stewart. ISBN 978-0-7710-7044-0.
Siyasi görevi
Önce gelen
Robert Baldwin
Batı Kanada Başsavcısı
1854–1862
Sonra gelen
John Sandfield Macdonald
Önce gelen
John Sandfield Macdonald
Batı Kanada Başsavcısı
1864–1867
Sonra gelen
Ontario Başsavcılığı ve
Kanada Başsavcılığı kuruldu
Önce gelen
Sir Allan Napier MacNab
Kanada Eyaleti Ortak Başbakanı – Batı Kanada
1856–1858
Sonra gelen
George Brown
Önce gelen
George Brown
Kanada Eyaleti Ortak Başbakanı – Batı Kanada
1858–1867
Sonra gelen
Kendisi (Kanada Başbakanı olarak)
Sir John Sandfield Macdonald
(Ontario Premieri olarak)
Önce gelen
Yok
Kanada Muhafazakâr Partisi Başkanı
1867–1891
Sonra gelen
Sir John J.C. Abbott
Kanada Başbakanı
1867–1873
Sonra gelen
Alexander Mackenzie
Kanada Adalet Bakanı ve Başsavcısı
1867–1873
Sonra gelen
Antoine Dorion
Önce gelen
Alexander Mackenzie
Kanada Muhalefet Lideri
1873–1878
Sonra gelen
Alexander Mackenzie
Kanada Başbakanı
1878–1891
Sonra gelen
Sir John J.C. Abbott
Önce gelen
David Mills
Kanada İçişleri Bakanı
1878–1883
Sonra gelen
Edgar Dewdney
Kanada Kızılderili İşleri Genel Komiseri
1878–1887
Sonra gelen
Thomas White
Önce gelen
Archibald Woodbury McLelan
Kanada Hükümdarlık Konseyi Başkanı
1883–1889
Sonra gelen
Charles Carrol Colby
Önce gelen
Thomas White
Kanada Kızılderili İşleri Genel Komiseri
1888
Sonra gelen
Edgar Dewdney
Kanada İçişleri Bakanı
1888
Önce gelen
John Henry Pope
Kanada Demiryolları ve Kanallar Bakanı
1889–1891
Sonra gelen
Mackenzie Bowell (Geçici)