Hipsometrik eğri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Hipsometrik eğri (HE), değişik ölçekteki drenaj alanlarının (tek bir vadiden kıta ölçeğine kadar) yükseklik/alan dağılımını tanımlamaktadır. Hipsometrik integral (HI) ise bu eğri altındaki alanı rakamsal olarak ifade eder. HE ile havzanın yarılma derecesi arasındaki yakın ilişki integral değerinin havzanın aşınım döngüsü içindeki yerinin ifade edilmesine imkan verir. Yüksek integral değerleri, genç topoğrafyaya işaret ederken; düşük değerler aşınımın tektonik süreçlere göre daha baskın olduğu, morfolojik evrimin ileri aşamalarını ifade eder. HE analizi farklı seviyelerdeki aktif ve pasif tektonik alanları ayırmakta kullanılan önemli bir araçtır.

HE, bir havza içinden geçen h yüksekliğine ait bir eşyükselti eğrisinin üzerinde kalan alanın tüm drenaj havzasının alanına oranı (a/A, x) ve eş yükselti eğrisinin değeri ile havzanın en yüksek kotunun oranının (h/H, y) karşılaştırılması ile elde edilir. Hipsometrik analizin sonuçları, duraylı koşullar olarak tanımlanabilecek sabit bir iç süreç (tektonizma) – dış süreç (iklim, bitki örtüsü) ilişkisi içerisinde çeşitli faktörlerden etkilenerek değişiklik göstermektedir. Bunlardan bazıları şunlardır;

  • HI değeri ile drenaj alanı arasında ters orantı bulunmaktadır.
  • Vadi profili boyunca yükseklik değerinin azalma eğilimi ile HI ters orantılıdır.
  • Litoloji değişimi ve kapmalar, HE üzerinde anomaliler olarak gözlenirler.
Bir noktadan hipsometrik eğrinin nasıl çıkarıldığı gösteren varsayımına dayanan drenaj havzası. a/A ve h/H'ın farklı değerlerinin işaretlenmesi hipsometrik eğrinin çizilmesini olanaklı kılar.
Hipsometrik eğri: Kümülatif frekans eğrisi (gerçek frekans dağılımı kullanılarak) Bu şekil yeryüzünün topoğrafik profili değildir, sadece yükseklik dağılımının yüzde cinsinden kapsadığı alana karşılık gelmektedir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Keller, A.E;Pinter N., 1996, Active Tectonics/Earthquakes, Uplift and Landscape, Prantice-Holl,336 p.
  • Erturaç, M.K., 2009. Amasya ve Çevresinin Morfotektonik Evrimi, Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi.