Hayır Bey

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla


Ünvan: Melükü'l Ümera

Hayır Bay
I. Selim'e takdim edilirken (sol önde). Kolundan çekiştiren de Yunus Paşa.
Osmanlı İmparatorluğu Mısır Beylerbeyi
Görev süresi
29 Ağustos 1517 - 5 Ekim 1522
Yerine geldiği Makam oluşturulmadı
Yerine gelen Çoban Mustafa Paşa
Osmanlı İmparatorluğu Köstendil Sancakbeyi
Görev süresi
27 Ağustos 1516 - 29 Ağustos 1517
Mameluke Flag.svg Halep Valisi
Görev süresi
Eylül 1504 - 27 Ağustos 1516
Yerine geldiği Emir Sibay
Yerine gelen Şehir ilhak edildi
Kişisel bilgiler
Doğum Malbay oğlu Hayrabay
1464-1465
Kerç, Kırım Hanlığı
Ölüm 5 Ekim 1522
Mısır Eyaleti, Osmanlı İmparatorluğu
Bitirdiği okul Memlük sarayı
Mesleği Asker
Dini İslam
Askerî hizmeti
Bağlılığı Mameluke Flag.svg Memlük Devleti(1516'ya kadar)
Osmanlı İmparatorluğuOsmanlı İmparatorluğu(1516'dan sonra)
Branşı Mameluke Flag.svg Memlük ordusu
Osmanlı İmparatorluğu Osmanlı ordusu
Rütbesi Vezir
Çatışma/savaşları Büyük Mısır Seferi

Hayır Bey (ö. 1522),[1] Memlük Devleti ve Osmanlı İmparatorluğu'nda görev yapmış Çerkez asıllı asker ve devlet adamı. Gerçek adı ise Hayrabay'dır.[2][3]

Erken dönem hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

1464 veya 1465'te, Malbay adındaki bir Çerkez'in oğlu olarak Kerç yakınlarındaki Samsun köyünde doğdu[4]. Babası, onun da kardeşleri gibi iyi bir eğitim alması için Sultan Kayıtbay'ın yanına, Memlük sarayına verdi. Eğitiminden sonra Memlük olarak orduya girdi.

Çeşitli rütbelerde görev yaptıktan sonra 1496'da Emir oldu. 1497'de de II. Bayezid'e elçi olarak gönderildi. 1502'de ise Kansu Gavri'nin tahta çıkışıyla Hacibü’l-Hüccablık (Baş Hacib) görevine getirildi. 1504'te Şam Valisi olan kardeşi öldü ve yerine Halep Valisi Emir Sibay atandı. Kendisi de boş kalan Halep Valiliği ile görevlendirildi. Muhtelif rivayetlere göre Halep Valiliği sırasında Yavuz Sultan Selim ile irtibat halindeydi ve Osmanlı için casusluk yapıyordu.

Bir Memlük gravürü


Büyük Mısır Seferi[değiştir | kaynağı değiştir]

Mercidabık[5][değiştir | kaynağı değiştir]

24 Ağustos 1516'da gerçekleşen Mercidâbık Muharebesi'nde Memlük ordusunun sol kanadına kumanda ediyordu[6]. Muharebe boyunca Anadolu ordusuna karşı yaptığı taarruzlar başarısız oldu ve sağ kanat kumandanı Emir Sibay'ın ölmesi üzerine geri çekildi. Geri çekilmesi de Osmanlı zaferini garantiledi ve Sultan Kansu Gavri'nin de öldüğü muharebede, Memlük ordusu feci bir hezimete uğradı. Hayır Bey de önce Halep'e oradan da Şam'a çekildi.

Osmanlı safına geçmesi[7][değiştir | kaynağı değiştir]

Şam taraflarına kaçan Hayır Bey'in takip görevi Yunus Paşa'ya verildi. Bir süre aralarında iletişim kuruldu ve bunların sonucunda Hayır Bey, Yavuz Sultan Selim'in huzuruna çıkarak af diledi ve bağlılığını bildirdi. Hayır Bey'in sözlerine güvenen padişah da onun itaatini kabul etti ve Köstendil Sancakbeyi olarak tayin etti. Bundan sonra da Arap çöllerinde Osmanlı ordusuna refakat etti ve Ridaniye Muharebesi'nde de çarpıştı.

I. Selim Büyük Mısır Seferi'nde

Mısır Beylerbeyliği[değiştir | kaynağı değiştir]

29 Ağustos 1517'de, geçici olarak idarede bulunan Yunus Paşa'nın yerine Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk Mısır Valisi olarak atandı[8]. Osmanlı ilk defa bu kadar sorun potansiyeli olan bir bölge ele geçiriyordu. Bu yüzden de isyan çıkmasını istemeyen Yavuz Sultan Selim, Mısır'ı bilen ve sadık biri olan Hayır Bey'e görevi verdi. Hayır Bey de görevlere ekseriyetle eski adamlarını getirdi. Osmanlı İmparatorluğu'na sadakatle hizmet etti ve I. Selim'in ölümü ardına eski bir Memlül komutanının çıkardığı Canberdi Gazali İsyanı'na katılmadı ve katılmak istryen Mısır ümerasını da engelledi. 5 Ekim 1522'de de görev başında olduğu sırada, 57-58 yaşlarındayken hayata gözlerini yumdu ve yaptırdığı caminin civarına defnedildi.

Kişiliği ve ailesi[4][değiştir | kaynağı değiştir]

Halk arasında Melükü'l Ümera olarak bilinen Hayır Bey, toplantılar düzenletip herkese danıştıktan sonra karar veren bir devlet adamıydı. Ayrıca içki ile müziğe düşkündü. Aynı zamanda Sert ve inatçıydı. Ölümünden sonra da 600.000 altın malvarlığı bulundu.

Bilinen kardeşleri:[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kesbay
  • Hızır Bey
  • Canbolat
  • Kansu

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1983). Osmanlı Tarihi, II. cilt. Ankara. ss. sf. 316. ISBN 975-16-0012-X. 
  2. ^ Aksun, Ziya Nur (Ocak 2011). Cihan Pahişahı: "Muhteşem" Süleyman Sh.: 13
  3. ^ Murat Tan, Osmanlı Tarihi (Ahmet Rasim) C.1 Metin-Tahlil-İndeks (Yüksek lisans tezi) Sh.: 73
  4. ^ a b Seyyid Muhammed (1998). "Hayır Bey". TDV İslam Ansiklopedisi. 28 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  5. ^ Danişmend, İsmail Hami (1971). I. Selim dönemi. İstanbul: Doğu Kütüphanesi. ISBN 978-9944-397-70-4. 
  6. ^ Hammer, Josepf. Mercidabık Muharebesi. s. 207. ISBN 9786051804217. 
  7. ^ Hoca Sadeddin Efendi (1585). Cilt IV. ss. 288-289. ISBN 9789751710949. 
  8. ^ Çelik, K., Mısır Beylerbeyi Hayır Bey’in Muhallefâtı (1517-1522)., Tarih Araştırmaları Dergisi, Cilt:33, Sayı:55, Sayfaː166-168, Yıl:2014. URL:http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/18/1900/19966.pdf. Erişim: 2017-03-09