Guatemala Kızılderilileri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Guatemala Kızılderilileri
Toplam nüfus
% 40.6
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Diller
Maya dilleri, İspanyolca (Guatemala İspanyolcası)
Din
Hıristiyanlık, Maya dini
İlgili etnik gruplar
Maya halkları, Meksika Kızılderilileri

Guatemala Kızılderilileri (İspanyolca Los indios de Guatemala[1][2] ya da Los indios guatemaltecos[2]), Guatemala'da yaşayan Mezoamerika Kızılderilileri kültür grubundan Kızılderili halkları. 2001 yılında % 59.4 olan Ladinolardan sonra % 40.6 olan nüfuslarıyla ikinci sıradadır ve bunların büyük çoğunluğu Maya halkları olup en büyük grupları Kiçeler (% 9.1), Kakçikeller (% 8.4), Mamlar (% 7.9) ve Kekçiler (% 6.3) olarak sıralanır. Maya kökenli olmayan Kızılderililerin (Şinkalar ve Garifunalar) oranı ancak % 0.2 dir. İzole dilli Alaguilac'ların soyu Amerika'nın keşif yıllarında tükenmiştir.

Guatemala İç Savaşında (1960 - 1996) 200.000 den fazla Maya Kızılderilisinin ölümüyle sonuçlanan bir soykırım geçirmişlerdir. İronik olarak, Guatemala Maya dilleri ve kültürü konusunda çalışmalar yapan Guatemala Maya Dilleri Akademisi'nin merkezi olarak, bu soykırımın suçlularından biri olan savunma bakanının başkent Guatemala şehrindeki eski evi (Casa Crema) seçilmiştir[3].

Avrupalılaş[tır]manın (Guatemala İspanyolcası ladinización) sonucu olarak, Kızılderililer ile İspanyolların melezi ve anadili İspanyolca olan Mestizolar Guatemala'da Ladino adıyla bilinir ve yasa gereği ayrı bir etnik grup olarak tanımlanır[4][5][6].

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

1778-1990 yılları arasındaki Guatemala Kızılderililerinin ve Ladinoların nüfusu:[2]

Yıl Toplam Ladino Kızılderililer Kızılderili yüzdesi
1778 392.272 80.485 311.797 78.4
1837 ? 179.047 ? ?
1880 1.224.602 379.828 844.744 68.9
1893 1.364.678 481.954 882.733 64.6
1921 2.004.900 704.793 1.299.927 64.8
1950 2.790.868 1.293.607 1.497.261 53.5
1964 4.287.997 2.497.055 1.808.942 42.2
1973 5.160.221 2.900.197 2.260.024 43.8
1981 6.054.227 3.517.705 2.536.522 41.9
1990 9.197.351 5.347.340 3.850.011 41.8

Halklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Halk Nüfus (2002)[7] departman
Açiler (Achi’) 105.992 Baja Verapaz
Akatekler (Akateko) 39.370 Huehuetenango
Avakatekler (Awakateko) 11.068 Huehuetenango
Çalçitekler (Chalchiteko) 30.000[8] Huehuetenango
Çortiler (Ch’orti’) 46.833 Chiquimula, Zacapa
Çuhlar (Chuj) 64.438 Huehuetenango
Hakaltekler (Jakalteko, Popti’) 47.024 Huehuetenango
İşiller (Ixil) 95.315 El Quiché
İtzalar (Itza’) 1.983 El Petén
Kakçikeller (Kaqchikel) 832.968 Chimaltenango, Guatemala, Baja Verapaz, Sacatepéquez, Sololá, Suchitepéquez
Kanhoballar (Q’anjob’al) 159.030 Huehuetenango
Kekçiler (Q'eqchi') 852.012 Alta Verapaz, Petén, El Quiché, Izabal
Kiçeler (K´iche´) 1.270.953 El Quiché, Huehuetenango, Quetzaltenango, Retalhuleu, Sololá, Suchitepequez Totonicapán, San Marcos, Chimaltenango
Mamlar (Mam) 617.171 Huehuetenango, Quetzaltenango, San Marcos, Retalhuleu
Mopanlar (Mopan) 2.891 El Petén
Pokomamlar (Poqomam) 42.009 Escuintla, Guatemala, Jalapa
Pokomçiler (Poqomchi’) 114.423 Alta Verapaz, Baja Verapaz, El Quiché
Sakapultekler (Sakapulteko) 9.763 El Quiché
Sipakapalar (Sipakapense) 10.652 San Marcos
Tektitekler (Tektiteko) 2.077 Huehuetenango
Tzutuhiller (Tz’utujil) 78.498 Sololá, Suchitepéquez
Uspantekler (Uspanteko) 7.494 El Quiché
Şinkalar (Xinka) 16.214 Santa Rosa
Garifunalar (Garífuna) 5.040 Livingston

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Resim galerisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Karl von Scherzer (1856), Las Historias del origen de los Indios de Guatemala, par el R. P. F. Francisco Ximenes. Vienna, 1856. Copy of Spanish translation of Popol Vuh manuscript.
  2. ^ a b c Flavio Rojas Lima (1992), Los indios de Guatemala, Ed. Mapfre, S.A, 1992 (İspanyolca)
  3. ^ «La anterior residencia del ministro de la Defensa albergará los estudios del Canal 5», artículo en el diario El Periódico (Guatemala) del 22 de diciembre de 2003. Consultado el 1 de julio de 2012.
  4. ^ Ministerio de Educación (MINEDUC) (2008). "Reflexiones sobre el mestizaje y la identidad nacional en Centroamérica: de la colonia a las Républicas liberales" (Spanish). 26 Mayıs 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20100526204052/http://www.mineduc.gob.gt:80/administracion/dependencias/centrales/ccre/ccre_interculturalidad.htm. Erişim tarihi: 2008. 
  5. ^ Instituto Nacional de Estadística (INE) (2002). "XI Censo Nacional de Poblacion y VI de Habitación (Censo 2002) - Pertenencia de grupo étnico" (Spanish). 20 Ocak 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20130120021435/http://www.ine.gob.gt:80/Nesstar/Censo2002/survey0/dataSet/dataFiles/dataFile1/var26.html. Erişim tarihi: 2008. 
  6. ^ Rodríguez L, Lic. Carlos Antonio. "La determinación Estadística de los grupos étnicos, el indigenismo, la situación de la pobreza y la exclusión social. Los Censos Integrados del 2002 y la inclusión social de los grupos étnicos. Perfil nacional del desarrollo sociodemográfico." (Spanish) (pdf). 2 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20121102034115/http://ccp.ucr.ac.cr/noticias/conferencia/pdf/rodrigue.pdf. Erişim tarihi: 2008. 
  7. ^ XI Censo Nacional de Población y VI de Habitación (Censo 2002) : Variable Grupo_etnico : Pertenencia de grupo étnicor
  8. ^ "Chalchitecos, en busca de reconocimiento". 23 Şubat 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20100223011126/http://www.prensalibre.com:80/especiales/ME/septiembre/etnias.html. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]