Güney Kore wonu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şu anda Güney Kore'de kullanılan paralar.

Güney Kore wonu (Korece: 대한민국 원 [Türkçe: Kore Cumhuriyeti Wonu]; simge: , ISO 4217: KRW, telaffuz: / w ʌ n /, Korece telaffuz: [wʌn]), ya da sadece won (원), Güney Kore'de kullanılan resmî para birimidir. Won, merkezi Güney Kore'nin başkenti Seul'de bulunan Kore Bankası ( (대한민국 은행) tarafından servis edilir. Won, yüz tane Jeon'a (전, 錢) bölünür; ancak jeonlar artık günlük ticarî işlemlerde kullanılmamaktadır ve sadece döviz kurlarında bulunur.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Yarım Won (1905)

Won, Çin yuanı ile Japon yeni ile birlikte bu üç eş kökenli para biriminin bir kolunu oluşturmaktadır. Hanja'da "圓" sembolü ile gösterilir, "hwan" şeklinde telaffuz edilir ve "yuvarlak" anlamına gelir. Kore'de ilk olarak Çin para biri olan yuanın yerelleştirilmiş hali olan hwan (İngilizce gösterimi: Yang) kullanılmaktaydı. Bu para birimi "tael" ya da "tahil" (兩, 两; Mandarin'de "liǎng" şeklinde telaffuz edilir.) olarak bilinen ve 50 grama denk gelen bir ölçü birimine dayanmaktaydı. Yang, ise 100 fen'e (分; fēn) ayrılıyordu. Korecede /f/ ile /ē/ sesine rastlanmadığı için bu kelime "pun (푼)" şeklinde telaffuz ediliyordu. "Hwan" ve "pun" kelimeleri zaman içinde halk arasında birleşerek "won" olarak telaffuz edildi ve 1902 yılındaki değişiklikle "won" kelimesi resmi olarak kabul edilerek yeni para biriminin adı oldu.

20 Won (1907)

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

10 Yang (兩), Kore Krallığı Hazine Bakanlığı (1893)

18. Yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

Güney Kore wonu, Çin yuanı ve Japon yeni temel alınarak Kore için standartlaştırılmış klasik bir Doğu Asya para birimidir. Won yerel para düzeyinde kalmış ve uluslararası kullanıma pek çıkamamıştır. Çin yuanı ve Japon yeni kullanılmaktaydı ancak 16. yüzyıla itibaren ise ülkede, uluslararası ticaret için Amerika'daki İspanyol devletlerin kullandığı gümüş bazlı İspanyol doları rağbet görmeye başladı. İspanyol doları 19. yüzyılda yoğun bir şekilde kullanılmaktaydı.

19. Yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

Kore İmparatorluğu, dış dünyada daha itibari olması için Kore wonunu güçlendirmeye karar verdi ve bunun sonucu olarak 22 Mayıs 1902'de altın standartını kabul eden kanun ilan edildi. Bu kanuna göre 1902 yılında, 10 hwan'ı 1 won'a eşit kabul etti. 5, 10, 20 won değerinde sikkeler üretildi. Sikkeler %90 altın, %10 bakırdan oluşuyordu.

Japon İşgali Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

1 Kore Yeni (1932)

1910-1945 yılları arasında Japonya'nın işgali altında olan Kore Yarımadası'nda Kore Yeni (Korece: 조선 엔, Japonca: 朝鮮圓) kullanılmaya başlandı.

II. Dünya Savaşı Sonrası Dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

1945'te savaş bitip Japonya yarımadadan çekildiğinde kuzey ve güney Kore hükumetleri tüm ülkede geçerli olması için Kore wonu tedavüle sürünce iki ayrı won ortaya çıktı. Günümüzde de kullanılan para birimi olan won, karışmanın engellenmesi için Güney Kore Wonu ve Kuzey Kore wonu şeklinde adlandırılır. Bu yeni won, herr iki tarafta da 100 jeona bölündü.

Soğuk Savaş ve Kore Savaşı dönemleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Güney Kore hükumeti kendi wonunu Amerikan dolarına indekslerken, Kuzey Kore ise Rus rublesine indekslendi. Güney Kore sabit döviz politikası izleyerek 1 Amerikan dolarını 15 Güney Kore wonuna sabitledi. Ancak Kore Savaşı nedeniyle bir dizi devalüasyon yaşandı:

Devalüasyon tarihi ABD dolarının won cinsinden değeri
1 Ekim 1945 15
15 Temmuz 1947 50
1 Ekim 1948 450
14 Haziran 1949 900 (yalnızca devlet dışı işlemler)
1 Mayıs 1950 1800
1 Kasım 1950 2.500
1 Nisan 1951 6.000

1946'da Joseon Bankası 10 ve 100 won değerlerinde banknotlar çıkarmaya başladı. Bunları 1949'da 5 ve 1000 wonluk banknotlar izledi. 12 Haziran 1950'de Kore Merkez Bankası kuruldu. Bu banka Joseon Bankası'nın tüm görevlerini üstlendi. 1952 yılında 5, 10, 50 jeon ile 500, 1000 won çıkarıldı. 1953 yılında da bir dizi yeni banknot çıkarılmaya devam edildi. Para biriminde artan sıfırlar sebebiyle 15 Şubat 1953 tarihinde 100 won = 1 hwan'a eşitlendi. Won yerini Hwan alsa da İngilizcedeki karşılığı won olarak kullanılmaya devam etti. 9 Haziran 1962 tarihine kadar hwan adıyla bu şekilde kullanıldı ve sonradan yine won ana para birimi olarak kullanılmaya devam edildi.

Kore Savaşı Sonrası Dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

Won, 10 Haziran 1962'de tekrar kullanıma sürüldü, dolaşımdaki hwan ise geri çekilmeye başlandı. Bu won, "ikinci Kore wonu" olarak da bilinir. 22 Mart 1975'te ise hwan yasal olarak kaldırılarak won tek para birimi haline geldi. Kore wonunun kısaltması ISO 4217 kodu ile KRW şeklinde tescillendi. 125 won = 1 ABD dolara sabitlendi. Ancak yıllar içinde yine devalüasyonlar yaşandı:

Tanıtım tarihi ABD dolarının won cinsinden değeri
10 Haziran 1962 125
3 Mayıs 1964 255
3 Ağustos 1972 400
7 Aralık 1974 480
12 Ocak 1980 580

Kore banknotları ve madeni paraları, tasarımları bakımından serilere ayrılmıştır ve seriler sırasıyla 가 (ka), 나 (na), 다 (ta), 라 (ra), 마 (ma), 바 (pa), 사 (sa) şeklinde tanımlanmıştır. Tüm seriler sırasıyla 가 serisi I. seri, 나 serisi II. seri şeklinde de adlandırılır ve yedinci seriye kadar tasarım vardır.

1962'de Kore Bankası 10 ve 50 jeon; İngiltere Thomas de la Rue Bankası tarafından 1, 5, 10, 50, 100, 500 wonluk banknotları basıldı ve piyasaya sürdü. 10 ve 100 wonluk banknotların ikinci serisi ise Kore Darphanesi ve Baskı Güvenliği Şirketi (KOMSCO, 한국조폐공사) tarafından Kore'de basıldı. 1965 yılında kağıt paralarda sahteciliğin önüne geçmek için oyma baskı tekniği kullanılan III. seri (다 ) basıldı. Bunu 1966'da İngiliz bankasında oyma baskılı 500 won, 1969'da litobaskılı (taş baskılı) 50 wonluk banknotlar izledi. 1 Ağustos 1966'da 1, 5, 10 wonluk madeni paralar tedavüle sürüldüğünde 10 ve 50 hwanlık madeni paralar tedavülden kaldırıldı. Bu yeni paralar miladi takvimi gösteren ilk paralardır. Daha önceleri ise geleneksel Kore takvimi kullanılıyordu.

1962 Thomas De La Rue Serisi Banknotları
Resim Değer Boyutlar Ana renk Tanım Tarihi BOK serisi tanımı
ön yüz Ters Ön yüz Arka yüz Tedavül Kaldırılış
1 won obverse.jpeg
1 won reverse.jpeg
₩1 94 × 50 mm Pembe Kore Bankası'nın sembolü Ayırt edici desen, para değeri (rakam), banka unvanı (İngilizce) 10 Haziran 1962 20 Mayıs 1970 Serisiz
5 won obverse.jpeg
5 won reverse.jpeg
₩5 Mavi 1 Mayıs 1969
10 won serieI obverse.jpeg
10 won serieI reverse.jpeg
₩10 108 × 54 mm Yeşil 1 Eylül 1962 Seri I ( 가 )
50 won serieI obverse.jpeg
50 won serieI reverse.jpeg
₩50 156 × 66 mm Turuncu Geoje yakınlarındaki Haegeumgang Meşale, para değeri (rakam), banka unvanı (İngilizce) 20 Mayıs 1970
100 won serieI obverse.jpeg
100 won serieI reverse.jpeg
₩100 Yeşil Bağımsızlık Kapısı

(Dongnimmun [독립문])

14 Şubat 1969
500 won serieI obverse.jpeg
500 won serieI reverse.jpeg
₩500 Gri Güney Kapısı

(Namdaemun [남대문])

3 Şubat 1967
Kore'de 1966–1982 basılan madeni paralar
Resim Değer Teknik özellikler Açıklama Tarihi BOK serisi tanımı
Ön

Yüz

Arka

Yüz

Çap Ağırlık Bileşenler Kenar Ön Yüz Arka Yüz Tedavül Kaldırılış
1 Won (1966) (Ön)
1 Won (1966) (Arka)
₩1 17,2 mm 1.7 gr Pirinç

%60 bakır

%40 çinko

Sade Gülhatmi çiçeği, para değeri, banka unvanı (hangıl) Para değeri (rakam), banka unvanı, basım yılı 16 Ağustos 1966 1 Aralık 1980 Seri I ( 가 )
1 won 1968 obverse.jpeg
1 won 1968 reverse.jpeg
₩1 17,2 mm 0,729 gr %100 alüminyum Sade Gülhatmi çiçeği, para değeri, banka unvanı (hangıl) Para değeri (rakam), banka unvanı, basım yılı 26 Ağustos 1968 1992 Seri II ( 나 )
5 won 1966 obverse.jpeg
5 won 1966 reverse.jpeg
₩5 20,4 mm 3.09 gr Ticari bronz

%88 bakır

%12 çinko

Sade Geobukseon, para değeri, banka unvanı (hangıl) Para değeri (rakam), banka unvanı, basım yılı 16 Ağustos 1966 1992 Seri I ( 가 )
5 won 1970 obverse.jpeg
5 won 1970 reverse.jpeg
₩5 20,4 mm 2.95 gr Pirinç

%65 bakır

%35 çinko

Sade Geobukseon, para değeri, banka unvanı (hangıl) Para değeri (rakam), banka unvanı, basım yılı 16 Temmuz 1970 1992 Seri II ( 나 )
10 won 1966 obverse.jpeg
10 won 1966 reverse.jpeg
₩10 22,86 mm 4.22 gr Ticari bronz

%88 bakır

%12 çinko

Sade Dabotap Pagoda, para değeri, banka unvanı (hangıl) Para değeri (rakam), banka unvanı, basım yılı 16 Ağustos 1966 Hala dolaşımda Seri I ( 가 )
10 won 1970 obverse.jpeg
10 won 1970 reverse.jpeg
₩10 22,86 mm 4.06 gr Ticari Bronz

%65 bakır

%35 çinko

Sade Dabotap Pagoda , para değeri, banka unvanı (hangıl) Para değeri (rakam), banka unvanı, basım yılı 16 Temmuz 1970 Hala dolaşımda Seri II ( 나 )
50 won 1972 obverse.jpeg
50 won 1972 reverse.jpeg
₩50 21,6 mm 4.16 gr %70 bakır

%18 çinko

%12 nikel

Kamış

Desen

Pirinç demeti, para değeri (hangıl) Para değeri (rakam), banka unvanı (hangul), basım yılı 1 Aralık 1972 Hala dolaşımda Seri I ( 가 )
100 won 1970 obverse.jpeg
100 won 1970 reverse.jpeg
₩100 24 mm 5,42 gr Nikel Bakırı

%75 bakır

%25 nikel

Yi Sun-sin, para değeri, banka unvanı (hangıl) Para değeri (rakam), basım yılı 30 Kasım 1970
Bu görüntüler 55 px olarak standart ölçeklendirilmiştir. Gerçek boyutları için madeni para çapı açıklamalarına bakınız.

Modern Dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

27 Şubat 1980 tarihinde dalgalı kur sistemi uygulamasına geçildi. 24 Aralık 1997'de Uluslararası Para Fonu (IMF) ile yapılan anlaşma neticesinde tüm para kısıtlamaları kaldırıldı. IMF ile yapılan anlaşmalar uzun vadede ülkeyi kalkındırsa da kısa vadede paranın değerini düşürdü. Paranın değerini düşüren bir diğer etken ise 1997'de yaşanan Asya mali krizi idi. Bu krizde Güney Kore wonu neredeyse %50 değer kaybetti. Günümüzdeki mevcut para birimindeki sıfırların sebebi de bu şekilde başlayan bir dizi olayların sonucudur.

1982'de enflasyon ve otomatların artan popülaritesi sebebiyle 12 Haziran 1982'de 500 won madeni parası piyasaya sürüldü. Ocak 1983'te madeni paraları standartlaştırmak amacıyla önceki 500 wonu da içine alacak şekilde 1, 5, 10, 50 ve 100'lük yeni bir seri de piyasaya sürüldü ancak paraların orijinalliğini bozmamak için eski paraların görünüşünde pek değişiklik yapılmadı.

Kore'de 1982-2006 basılan madeni paralar
Resim Değer Teknik özellikler Açıklama Tarihi BOK serisi tanımı
Ön

Yüz

Arka

Yüz

Çap Ağırlık Bileşenler Kenar Ön Yüz Arka Yüz Tedavül Kaldırılış
1 won 1983 obverse.jpeg
1 won 1983 reverse.jpeg
₩1 17,2 mm 0,729 gr %100 alüminyum Sade Gülhatmi çiçeği , para değeri (hangıl) Değer (rakam), banka unvanı, basım yılı 1983 15 Ocak 1983 Seri III ( 다 )
5 won 1983 obverse.jpeg
5 won 1983 reverse.jpeg
₩5 20,4 mm 2.95 gr Pirinç

%65 bakır

%35 çinko

Sade Geobukseon, para değeri (hangıl) Değer (rakam), banka unvanı, basım yılı 1983 15 Ocak 1983 Seri III ( 다 )
10 won 1983 obverse.jpeg
10 won 1983 reverse.jpeg
₩10 22,86 mm 4.06 gr Dabotap Pagoda, para değer (hangıl)
Bu görüntüler 55 px olarak standart ölçeklendirilmiştir. Gerçek boyutları için madeni para çapı açıklamalarına bakınız.

Kore Bankası 2006 yılının başlarında aynı yılın sonlarına doğru 10 wonluk madeni paraları yeniden basma niyetini açıkladı. Ancak 10 won için 38 won harcanması gerektiğinden parayı daha az maliyetli hale getirecek bir yol arayışına girişti. Görsel tasarımı eski 10 won ile aynı olmasına rağmen madeni içeriği değiştirilerek 18 Aralık 2006'da tekrar piyasaya sürüldü.

1 ve 5 wonluk madeni paralar 1992'den beri hala dolaşımdadır ancak Kore Bankası yıllara göre artık darp etmediği veya çok az darp ettiği için nadir bulunduklarından bunlar 10 wona yuvarlanmaktadır.

Kullanımda olan mevcut madeni paralar
resim Değer Teknik özellikler Açıklama Tarihi BOK serisi tanımı
Ön

Yüz

Arka

Yüz

Çap Ağırlık İçerik Kenar Ön Yüz Arka Yüz Tedavül
10 won 2006 obverse.jpeg
10 won 2006 reverse.jpeg
₩ 10 18 mm 1.22 gr Bakır kaplı alüminyum

%48 bakır

%52 alüminyum

Sade Dabotap Pagoda, para

değeri (hangıl)

Değer (rakam), banka unvanı, basım yılı 18 Aralık 2006 Seri IV ( 라 )
50 won 1983 obverse.jpeg
50 won 1983 reverse.jpeg
₩ 50 21,6 mm 4.16 gr %70 bakır

%18 çinko

%12 nikel

Kamış

Desen

Pirinç demeti, para

değer (hangıl)

Değer (rakam), banka unvanı, basım yılı 15 Ocak 1983 Seri II ( 나 )
100 won 1983 obverse.jpeg
100 won 1983 reverse.jpeg
₩ 100 24 mm 5,42 gr Nikel Bakırı

%75 bakır

%25 nikel

Yi Sun-sin , para değer (hangıl)
500 won 1982 obverse.jpeg
500 won 1982 reverse.jpeg
₩ 500 26,5 mm 7,7 gr Kırmızı taçlı turna, para

değeri (hangıl)

12 Haziran 1982 Seri I ( 가 )
Bu görüntüler 55 px olarak standart ölçeklendirilmiştir. Gerçek boyutları için madeni para çapı açıklamalarına bakınız.

Günümüzde kullanılan Güney Kore wonu banknotları[değiştir | kaynağı değiştir]

Madeni Paralar (주화):

  • 1 Güney Kore Wonu (Artık kullanımda değil.)
  • 5 Güney Kore Wonu (Artık kullanımda değil.)
  • 10 Güney Kore Wonu (Kullanımda ancak nadiren kullanılıyor.)
  • 50 Güney Kore Wonu
  • 100 Güney Kore Wonu
  • 500 Güney Kore Wonu

Banknotlar (지폐):

  • 1000 Güney Kore Wonu
  • 2000 Güney Kore Wonu (2018 Kış Olimpiyatları hatıra parası.)
  • 5000 Güney Kore Wonu
  • 10000 Güney Kore Wonu
  • 50000 Güney Kore Wonu[1]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]