Gösterge (iletişim)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Gösterge; kendisinden başka bir şey işaret eden, temsilî olan ve yorumlanabilen her türlü cisim, durum veya olay.[1][2]

Boyutları[değiştir | kaynağı değiştir]

Ferdinand de Saussure'ye göre göstergeler, birbiriyle karşılıklı ilişki içerisinde olan görüngü (gösteren, ifade) ve imge (gösterilen, içerik) olmak üzere iki boyutludur.[3][4] Özetle harfler (okunan, yazılan) ve sesler (duyulan, söylenen) görüngü boyutuyken; imâ edilen ve zihinde canlanan ise imge boyutudur.

Görüngü[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Görüngü

Görüngü, göstergenin işaret eden olgusudur.[4] Dilsel olarak bütün kelimeler birer görüngüdür ve iletişimde bir imgeyi aktarmak için kullanılan görüngü, içeriği (anlamı) taşıyan unsurdur.[5] Eş anlamlı kelimelerden ayrı olarak birbirinden farklı görüngüler aynı içeriği taşıyabilirler.[6] Örneğin ifade olarak "Ankara" ile "Türkiye'nin başkenti" görüngüleri, aynı içeriğe sahiplerdir; ancak vurguları farklıdır.[6]

İmge[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: İmgelem

İmge; göstergeye ait olan anlam, diğer bir deyişle gösterilendir.[7] Göstergenin içeriği ve değeri de bu boyuttadır.[8] Tıpkı görüngülerde olduğu gibi, birden fazla imge de tek bir görüngüye ait olabilir. Bu durumda görüngü çokanlamlıdır.[9] İmgeler zaman içerisinde anlam değişiklikleri geçirebilirler.

Türleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Charles Sanders Peirce'ye göre göstergeler, her birinde gösteren ve gösterilen arasında farklı bir ilişkinin bulunduğu üç gruba ayrılır.

Belirti[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Belirti

Belirti (Lat.: Index), gösteren ve gösterilen boyutlar arasında fiziksel bir ilişkinin var olması durumunda göstergenin dahil olduğu gruptur.[10][11]

İkon[değiştir | kaynağı değiştir]

İkonlarda (Yun.: Eikṓn) göstergenin iki boyutu arasında benzerlik ilişkisi vardır.[12][13][14] Bir kişi veya nesnenin tasviridir.[15] Charles Morris, bir nesnenin niteliklerini ortaya koyan göstergeleri "ikonik gösterge" olarak tanımlar.[13] Bu tanıma göre fotoğraf ve çizimler, ikon grubuna girerler.

Ayrıca dilsel göstergeler özellikle görüngü boyutundan dolayı sembol olsalar da,[16] doğadaki seslerin taklit edilmesi ile meydana gelen yansımalar, görüngü ve imgelem boyutları arasındaki benzerlik ilişkisi nedeniyle ikon grubuna girer.[17][18][19][20]

Sembol[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Sembol

Sembol (Yun.: Sỳmbolon) veya simge, gösteren ve gösterilen boyutlarında nedensellik veya benzerlik ilişkisi olmamakla birlikte, keyfî ve uzlaşımsaldır.[12][21] Algılanabilenin dışında ve gerisinde anlama sahiptir.[22]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Atıflar
  1. ^ Busch; Stenschke; S. 18
  2. ^ Best; S. 580
  3. ^ Saussure; S. 14, 77, 78, 79, 136
  4. ^ a b Busch; Stenschke; S. 21, 22
  5. ^ Saussure; S. 78
  6. ^ a b Eco; S. 70
  7. ^ Busch; Stenschke; S. 22
  8. ^ Saussure; S. 136
  9. ^ Busch; Stenschke; S. 192
  10. ^ Busch; Stenschke; S. 19, 20
  11. ^ Trabant; S. 22
  12. ^ a b Busch; Stenschke; S. 19
  13. ^ a b Eco; S. 200
  14. ^ Kocsány; S. 42
  15. ^ Best; S. 225
  16. ^ Saussure; S. 80
  17. ^ Best; S. 258
  18. ^ Busch; Stenschke; S. 23
  19. ^ Erckenbrecht; S. 149
  20. ^ Saussure; S. 81
  21. ^ Ernst; S. 75
  22. ^ Best; S. 510
Genel
  • Best, Otto F. (1984). Handbuch literarischer Fachbegriffe (Almanca). Frankfurt am Main: Fischer Handbücher. 
  • Busch, Albert (2008). Germanistische Linguistik (Almanca). Tübingen: Gunter Narr. 
  • Eco, Umberto (1972). Einführung in die Semiotik. Autorisierte deutsche Ausgabe von Jürgen Trabant (Almanca). München: Wilhelm Fink. 
  • Erckenbrecht, Ulrich (1975). Politische Sprache (Almanca). Wetzlar: Andreas Achenbach. 
  • Ernst, Peter (2002). Pragmalinguistik. Grundlagen, Anwendungen, Probleme (Almanca). Berlin: Walter de Gruyter. 
  • Kocsány, Piroska (2010). Grundkurs Linguistik. Ein Arbeitsbuch für Anfänger (Almanca). Paderborn: Fink. 
  • Saussure, Ferdinand de (2001). Grundfragen der allgemeinen Sprachwissenschaft (Almanca). Berlin: Walter de Gruyter. 
  • Schmidt, Wilhelm (2007). Geschichte der deutschen Sprache. Ein Lehrbuch für das germanistische Studium (Almanca). Stuttgart: S. Hirzel. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]