Devlet Arşivleri Başkanlığı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Devlet Arşivleri Başkanlığı
Dab logo.png
Genel bilgiler
Kuruluş Tarihi 1984 (36 yıl önce) (1984)
Önceki kurum
  • Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü
Türü Arşiv
Bağlılığı Türkiye Cumhurbaşkanlığı
Adres Ankara
Yıllık Bütçe 101.632.000 (2020)[1]
Yönetici(ler)
Alt birimler
  • Cumhuriyet Arşivi Daire Başkanlığı
    Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı
    Dokümantasyon Daire Başkanlığı
Websitesi devletarsivleri.gov.tr

Devlet Arşivleri Başkanlığı, 1984 tarihli ve 3056 sayılı Başbakanlık Teşkilat Kanunu ile Cumhuriyet Arşivi, Osmanlı Arşivi ve Dokümantasyon Daire Başkanlıklarını kapsayan bir kurum olarak kuruldu.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlı Devleti (1846-1922)[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'de Modern anlamda arşivcilik konusunda ilk ciddi teşebbüs, dönemin maliye nazırı Safvetî Paşa'nın 1845'te Enderun'daki tarihî vesika ve defterleri bir tertip içine almaya çalışmasıdır. Tam manasıyla modern arşivcilik ise, 1846'da Hazine-i Evrak Nezareti'nin kurulmasıyla başladı ve bugünkü Başbakanlık Devlet Arşivi'nin çekirdeğini teşkil etti. Aynı sene Bâb-ı Âlî'nin iç kısmında yüksekçe, rutubetsiz bir yer seçilerek ve özel olarak imal edilen tuğla ile bir bina yapıldı. Nezaretin başına Hazine-i Evrak Nazırı olarak sadaret mektupçusu Es-Seyyîd Hasan Muhsin Efendi tayin edildi. Devletin mühim işlerine ait mahrem sayılacak, devletin sırlarını ifşa etmeyecek şekilde emin memurların tayin edilmesi gerektiği karara bağlandı. Arşive dâhil olacak vesikaların tertibi ve arşivin çalışma tarzını belirten arşivcilik talimatını hazırladı. Bunu 1849'da Hazine-i Evrak Nizamnamesi adı ile yayınlayarak Türk arşivciliğini belli bir düzene soktu. Bu arşivde, her türlü anlaşmalar, padişah emirleri, iç ve dış meselelere ait yazışmalar, Divan-ı Hümayun defterleri (Bakanlar Kurulu Kararları), meclis takrirleri, mazbatalar, kanunlar ve benzeri devlet evrakı saklanıyordu. Nezaret, bir süre sonra Hazine-i Evrak Müdürlüğü unvanını aldı ve Osmanlı Devleti'nin sonuna kadar bu isimle devam etti.

Türkiye Cumhuriyeti (1922-günümüz)[değiştir | kaynağı değiştir]

1922 senesinde İcra Vekilleri Heyeti Başkanlığı Özel Kalem Müdürlüğü'ne bağlı, İstanbul'da Mahzen-i Evrak Mümeyyizliği kuruldu. 1923'te ismi Hazine-i Evrak Mümeyyizliği olarak değiştirildi. 1927'de Hazine-i Evrak Müdür Muavinliği adı altında Başvekâlet müsteşarlığına bağlandı. Mayıs 1933'te Teşkilat Kanunu gereğince, Ankara'daki Evrak Müdürlüğü ile İstanbul'daki Hazine-i Evrak Müdürlüğü, Başvekâlet Evrak ve Hazine-i Evrak Müdürlüğü adı altında birleştirildi. 1937'de Hazine-i Evrâk'ın adı Arşiv Dairesi Müdürlüğüne dönüştürüldü. 1943'te Başvekâlet Arşiv Umum Müdürlüğü kuruldu. 1976 yılında Başbakanlık Müsteşarlığına bağlı olarak Cumhuriyet Arşivi Dairesi Başkanlığı oluşturuldu. Bu dairenin görevi, 3473 sayılı Kanuna tabi kurum ve kuruluşlarda teşekkül eden, Millî Mücadele, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti ve Cumhuriyet dönemlerine ait arşiv malzemesini tespit etmek, arşiv disiplini esaslarına göre tanzim edip devletin ve ilim dünyasının hizmetine sunmaktır. 10 Temmuz 2018 tarihinde 1 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Cumhurbaşkanlığı'na bağlanarak adı "Devlet Arşivleri Başkanlığı" olarak değiştirildi.[2]

Ana Arşivler[değiştir | kaynağı değiştir]

Cumhuriyet Arşivi[değiştir | kaynağı değiştir]

Cumhuriyet Arşivi Daire Başkanlığı; Millî Mücadele, TBMM hükûmeti ve Cumhuriyet dönemine ait, 3473 sayılı "Muhafazasına Lüzum Kalmayan Evrak ve Malzemenin Yok Edilmesi Hakkında Kanun" kapsamındaki kurum ve kuruluşlar bünyesinde yer alan arşiv malzemesinin, tespiti, korunması, düzenlenmesi ve değerlendirilmesi konusunda gerekli ilmi ve teknik hazırlık ve çalışmaları yerine getirmek ve denetlemekten sorumludur.

Osmanlı Arşivi[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlı Devleti'nden intikal eden en zengin ve değerli arşiv malzemesi, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı'ndadır. Osmanlı Devleti'nin merkez teşkilâtı kuruluşlarından olan Divân-ı Hümâyûn, Bâb-ı Defterî ve Bâb-ı Âsafî (Bâb-ı Âli) ve bunların çeşitli daire ve kalemlerine ait sicil, defter ve vesikaları ihtiva eden Başbakanlık Osmanlı Arşivi, sahip bulunduğu arşiv malzemesinin önemi itibarıyla, bu dönem için devlet arşivi vasfını taşımaktadır.[3]

Görev yapan genel müdürler[değiştir | kaynağı değiştir]

Müdür Görev Başlangıcı Görev Bitişi
Hazine-i Evrak Mümeyyizi
1 Mahmut Nedim Bey 1925 23 Mayıs 1933
Hazine-i Evrak Müdürü
1 Hıfzı Berkan 23 Mayıs 1933 16 Şubat 1938
Arşiv Dairesi Müdürü
1 Halid Altan 16 Şubat 1938 29 Haziran 1943
Arşiv Umum Müdürleri
1 Kenan Tuna 29 Haziran 1943 28 Nisan 1956
1 Prof. Dr. Halil Demircioğlu (vekil) 28 Nisan 1956 18 Nisan 1960
1 Midhat Sertoğlu 18 Nisan 1960 15 Ağustos 1973
Arşiv Genel Müdürleri
1 Fazıl Işıközlü 15 Ağustos 1973 15 Ekim 1974
1 Rukiye Bulut (vekil) 15 Ekim 1974 3 Ocak 1975
1 Feyyaz Gürkan 3 Ocak 1975 28 Aralık 1978
1 Prof. Dr. Nejat Göyünç (vekil) 28 Aralık 1978 27 Ocak 1980
1 Atilla Çetin (vekil) 27 Ocak 1980 13 Mayıs 1980
1 Lütfü Ergün (vekil) 13 Mayıs 1980 30 Şubat 1981
1 Bahaddin Alpkan (vekil) 30 Şubat 1981 14 Mayıs 1985
Devlet Arşivleri Genel Müdürleri
1 Haluk Pekar (vekil) 14 Mayıs 1985 11 Mayıs 1987
1 Prof. Dr. İsmet Miroğlu (vekil) 11 Mayıs 1987 13 Şubat 1992
1 İsmet Binark 13 Şubat 1992 5 Ağustos 1997
1 İsa Özkul 5 Ağustos 1997 8 Eylül 2000
1 Prof. Dr. Yusuf Sarınay 8 Eylül 2000 5 Ocak 2012
1 Prof. Dr. Uğur Ünal 5 Ocak 2012 10 Temmuz 2018
Devlet Arşivleri Başkanları
1 Prof. Dr. Uğur Ünal 8 Ağustos 2018 günümüz

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]