Derin devlet

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Derin devlet, Anayasa'da belirlenmiş devlet yapısı dışında oluşturulan devlet yapısını ifade eden siyasi terim.

Baskın Oran'ın tanımına göre "devlet yetkisini şu veya bu biçimde kullanan kişi veya kurumların meşruluk sınırları dışına taştıkları zaman şiddet kullanmaları halinde ortaya çıkan oluşumdur."[1] Mümtaz'er Türköne'ye göre ise devlet görevlilerinin "eşkıyâ yöntemleriyle yetkilerini, kullandıkları kaynak ve imkânları 'gizlilik' zırhından istifade ederek devleti korumak için değil, kendilerine çıkar sağlamak için"[2] kullanmalarına derin devlet adı verilir.

Derin devleti dile getiren ilk devlet adamı olan Bülent Ecevit, 26 Eylül 1974'te, Giresun'da yaptığı bir konuşmada şu ifadeyi kullandı:

1996'da yaşanan Susurluk skandalıyla giderek yaygınlaşan bir kavram olan derin devletin kökeni ve ne anlama geldiği konusunda farklı savlar vardır. İleri sürülen bir teoriye göre, derin devletin başlangıç noktası Soğuk Savaş döneminde NATO'ya üye ülkelerde oluşturulan ve CIA tarafından yönetilen ve finanse edilen istihbarat ve silahlı operasyon örgütlerine dayanır.[4] Bu örgütün Türkiye'de kontrgerilla adı altında faaliyet gösterdiği iddia ediliyor.[4] 1974 yılında, bu iddiayı destekleyen ilk devlet adamı Eski Başbakan Bülent Ecevit olmuştur.[3] Bir diğer teoriye göre ise derin devletin kökleri, Osmanlı Devleti'nin son yıllarında İttihat ve Terakki yönetimi[5] tarafından kurulan gizli istihbarat ve askerî operasyon örgütü olan Teşkilât-ı Mahsusa'ya kadar uzanır.[4] Bu iddiayı destekleyenler arasında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan vardır.[6]

Derin devlet hakkında görüşler[değiştir | kaynağı değiştir]

9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel ise 17 Nisan 2005 tarihinde, CNN Türk'te yayınlanan Ankara Kulisi adlı programda konuyla ilgili şunları söyledi:

Demirel, NTVMSNBC'de yayınlanan Basın Odası programında "Devletin tekliği esastır, iki devlet olmaz. Bizim ülkemizde iki devlet var. Bir derin devlet var, bir devlet var. Asıl olması gereken devlet yedek, yedek olması gereken devlet asıldır" dedi.[8] 12 Eylül 1980 askerî yönetiminin başı olan Kenan Evren, "Sayın Demirel doğru söylüyor. Derin devlet biziz. Devlet zaafa uğradığında el koyarız. 1980'de Demirel'in suçu yoktu. Daha yeni gelmişti, ne yapalım onun dönemine rastlamıştı"[8] diyerek Demirel'in görüşlerine destek verdi.

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, AGOS gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Hrant Dink'in öldürülmesinin ardından, 26 Ocak 2007 tarihinde Kanal 7'de yayınlanan İskele Sancak adlı programda şu sözleri dile getirdi:

Erdoğan, "kurumlar içi çeteleşme"[3] olarak nitelediği derin devletle ilgili açıklamalarını şöyle sürdürdü:

Eski Başbakan Yardımcısı Abdüllatif Şener ise devlet içinde gayrimeşru oluşumların yer aldığını, fakat kullanımı yaygınlaşmış olan "derin devlet" kavramının yanlış olduğunu savunuyor:

Emekli MİT Mensubu, Ekonomi Uzmanı, Stratejist: Mahir Kaynak ise kavramın içinin boşaltıldığını savunuyor.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Literatürde derin devlet[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Baskın Oran, Derin Devlet nedir, nasıl oluşur, URL erişim tarihi: 1 Mayıs 2008.
  2. ^ Mümtaz'er Türköne, 'Derin devlet' eşkıyâlıktır, Zaman, 1 Şubat 2007, URL erişim tarihi: 1 Mayıs 2008.
  3. ^ a b c d AKP derin devlet için ne yaptı?, Radikal, 31 Ocak 2007, URL erişim tarihi: 20 Mart 2008.
  4. ^ a b c Şahin Alpay, 'Derin devlet' nedir?, Zaman, 8 Şubat 2007, URL erişim tarihi: 20 Mart 2008.
  5. ^ http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=YazarYazisi&Date=&ArticleID=917502
  6. ^ a b Mehmet Barlas, Osmanlı'da oyun bitmez, Sabah, 29 Ocak 2007, URL erişim tarihi: 20 Mart 2008.
  7. ^ Demirel: Derin devlet askerdir, Radikal, 18 Nisan 2005, URL erişim tarihi: 20 Mart 2008.
  8. ^ a b Süleyman Demirel: İki devlet var, NTVMSNBC, 16 Kasım 2005, URL erişim tarihi: 20 Mart 2008.
  9. ^ Önder Yılmaz, Şener: Devlet, derin devleti tasfiye eder, Milliyet, 5 Şubat 2007, URL erişim tarihi: 20 Mart 2008.
  10. ^ http://www.samanyoluhaber.com/y_298290_mahir-kaynak-akil-devlet.html
  11. ^ http://www.stargazete.com/politika/pasayi-bir-asker-vurdu-haber-185660.htm
  12. ^ http://www.sabah.com.tr/Gundem/2009/06/28/bire_kktcdeki_suikast_soruldu
  13. ^ http://www.sabah.com.tr/Gundem/2009/06/28/albayin_esi_katili_bulun
  14. ^ http://www.sabah.com.tr/Gundem/2009/06/23/hablemitoglunda_ergenekon_izi_var
  15. ^ http://www.milliyet.com.tr/Yazar.aspx?aType=YazarDetay&ArticleID=1120495&AuthorID=75&Date=23.07.2009&b=Evet Oydu&a=Can Dündar&ver=32
  16. ^ http://www.stargazete.com/gazete/yazar/mehmet-altan/hurriyet-haberi-nasil-vermisti-202093.htm
  17. ^ http://www.taraf.com.tr/makale/6646.htm
  18. ^ http://www.milliyet.com.tr/Yazar.aspx?aType=YazarDetay&ArticleID=971823&AuthorID=76&Date=28.07.2008&b=&a=Semih%20İdiz&ver=69
  19. ^ http://www.stargazete.com/index.asp?haberID=122098
  20. ^ http://www.stargazete.com/index.asp?haberID=157208
  21. ^ http://www.taraf.com.tr/makale/3763.htm

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]