Birleşik Hollanda Cumhuriyeti
Birleşik Hollanda Cumhuriyeti Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden Zeven Provinciën Yedi Birleşik Hollanda Cumhuriyeti Yedi İller | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1581-1795 | |||||||||||||
 Bayrak
 Felemenk Cumhuriyeti Aslanı
| |||||||||||||
 İller ve sömürgeler | |||||||||||||
| Başkent | Yok
De facto Lahey (hükûmet merkezi) Amsterdam (kültürel/malî merkez ve en büyük şehir) | ||||||||||||
| Yaygın dil(ler) | Felemenkçe | ||||||||||||
| Dinler | Katolik Hristiyanlık Yahudilik | ||||||||||||
| Resmî din | Kalvinizm | ||||||||||||
| Hükûmet | Konfederasyon Cumhuriyeti | ||||||||||||
| Yasama organı | Staten-Generaal | ||||||||||||
| Tarihçe | |||||||||||||
| |||||||||||||
| Para birimi | Hollanda guldeni | ||||||||||||
| |||||||||||||
Hollanda Cumhuriyeti — resmî adı Yedi Birleşik Hollanda Cumhuriyeti (Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden), Birleşik Hollanda Cumhuriyeti ya da Birleşik Yedi İller Cumhuriyeti (Republiek der Zeven Verenigde Provinciën) — Avrupa'da 1581-1795 yılları arasında varlığını sürdüren bir cumhuriyet. Ardılları Batavya Cumhuriyeti ile Hollanda Birleşik Krallığı ve son olarak da modern Hollanda Krallığı'dır.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Birleşik Hollanda Cumhuriyeti (Felemenkçe: Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden), 1581 yılında İspanya'ya karşı başlatılan bağımsızlık mücadelesi sonucunda kurulan yedi eyaletli bir federatif devletti.[1] Cumhuriyet; Hollanda, Zeeland, Utrecht, Gelderland, Overijssel, Friesland ve Groningen eyaletlerinin birleşmesiyle oluştu.[2] Bağımsızlık mücadelesi, 1568 yılında başlayan Seksen Yıl Savaşı'na dayanır.[3] 1548'de on yedi eyalet'e özerklik kazanmış Hollanda halkı 1568'de Kutsal Roma'ya savaş ilan etti. 26 Temmuz 1581'de Hollanda, Kutsal Roma İmparatorluğu'ndan bağımsızlığını ilan etti. 1581'de yayımlanan Act of Abjuration (Tahttan Feragat Yasası) ile İspanya Kralı II. Felipe’nin egemenliği reddedildi. Vestfalya Antlaşmasıyla savaş bitmiş, Hollanda'nın bağımsızlığı Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu ve İspanyol İmparatorluğu tarafından tanınmıştır. 1609'da Kuzey Hollanda ve Güney Hollanda (bugün Belçika) ayrılmıştır. Cumhuriyet, başlangıçta Habsburg yönetimine karşı siyasi ve dini özgürlük talepleriyle şekillendi. Zamanla güçlü bir ticaret ve deniz gücüne dönüşerek Avrupa'nın en etkili devletlerinden biri hâline geldi.[1]
Yönetim
[değiştir | kaynağı değiştir]Devlet, federatif bir yapıya sahipti. Yedi eyaletin her biri kendi meclisine (Staten) sahipti ve bu meclisler Lahey’de toplanan Staten-Generaal (Genel Meclis) aracılığıyla temsil edilirdi.[2] Cumhuriyetin yürütmesinde Stadtholder unvanı taşıyan yöneticiler yer alıyordu. Bu görev genellikle Orange-Nassau Hanedanı mensuplarınca yürütülmüştür.[4] Devlet başkanı sıfatı taşımamasına rağmen, Stadthouder konumu hem askeri hem siyasi gücüyle zamanla yarı-monark bir statü kazandı.[1]
Ekonomi
[değiştir | kaynağı değiştir]Birleşik Hollanda Cumhuriyeti 17. yüzyılda Avrupa’nın önde gelen ekonomik gücüydü.[5] Amsterdam, dönemin küresel finans merkezi hâline gelirken 1602’de kurulan Hollanda Doğu Hindistan Şirketi (VOC) dünyanın ilk anonim şirketi olarak kabul edilir.[6] Cumhuriyet ayrıca Hollanda Batı Hindistan Şirketi (WIC) aracılığıyla Amerika kıtasında, Afrika’da ve Asya’da geniş bir ticaret ağı oluşturdu.[7] Ticaret filosu ve sömürgeci girişimleri sayesinde Hollanda, 17. yüzyıl boyunca küresel deniz ticaretinin merkezinde yer aldı.[1]
Kültür ve Bilim
[değiştir | kaynağı değiştir]Cumhuriyet dönemi, Avrupa tarihinde "Hollanda Altın Çağı" olarak bilinir. Bu dönemde resim, bilim, felsefe, matematik ve yayıncılık alanlarında büyük gelişmeler yaşandı.[8] Resimde Rembrandt van Rijn, Johannes Vermeer, Frans Hals ve Jacob van Ruisdael gibi sanatçılar Avrupa sanatında yeni bir gerçekçilik akımı başlattı. Felsefede Baruch Spinoza akılcılığı sistemleştirirken, bilimde Christiaan Huygens sarkaçlı saat ve ışık dalgası teorisiyle öne çıktı.[9] Ayrıca mikroskobun geliştirilmesinde öncü olan Antonie van Leeuwenhoek, mikroorganizmaları ilk gözlemleyen bilim insanı olarak tıp tarihine geçti.[2]
Matematik ve mekanik alanındaki yenilikler, Cumhuriyet'in denizcilik başarısına doğrudan katkı sağladı. Harita yapımında ileri teknikler, deniz navigasyonunda hassas hesaplamalar ve mühendislikte krank mili kullanımı, dönemin bilimsel ilerlemesini simgeler hale geldi.[1] Ayrıca dinî hoşgörü politikası, farklı inanç gruplarının ülkeye sığınmasını ve bilimsel fikirlerin özgürce dolaşmasını mümkün kıldı.[2]
Gerileme ve Yıkılış
[değiştir | kaynağı değiştir]18. yüzyılın ortalarından itibaren İngiltere ve Fransa ile yaşanan savaşlar deniz gücünü zayıflattı.[1] Ticaret gelirlerinin azalması, iç siyaset çatışmaları ve yabancı müdahaleler Cumhuriyetin istikrarını sarstı. 1795'te Fransız İhtilali sonucunda iktidara gelen Napolyon, Fransız Devrim Savaşları dahilinde ülkeyi işgal etti ve yerine Batavya Cumhuriyeti kuruldu.[10] 1815 yılında kurulan Hollanda Krallığı ile Birleşik Hollanda Cumhuriyeti dönemi resmen sona erdi.[11]
Miras
[değiştir | kaynağı değiştir]Birleşik Hollanda Cumhuriyeti, modern kapitalizmin, borsacılığın ve uluslararası ticaret hukukunun temellerini atan bir devlet olarak kabul edilir.[12] Ayrıca bilimsel düşüncenin, mekanik yeniliklerin ve din özgürlüğünün Avrupa'daki en ileri örneklerinden birini oluşturmuştur.[2] Cumhuriyet'in kültürel ve bilimsel mirası, modern Hollanda kimliğinin oluşumunda belirleyici rol oynamıştır.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c d e f Israel, Jonathan I. The Dutch Republic: Its Rise, Greatness, and Fall, 1477–1806. Oxford University Press, 1995.
- ^ a b c d e Price, J. L. Dutch Society, 1588–1713. Routledge, 2000.
- ^ Parker, Geoffrey. The Dutch Revolt. Penguin Books, 1985.
- ^ Rowen, Herbert H. The Princes of Orange: The Stadholders in the Dutch Republic. Cambridge University Press, 1988.
- ^ de Vries, Jan & van der Woude, Ad. The First Modern Economy: Success, Failure, and Perseverance of the Dutch Economy, 1500–1815. Cambridge University Press, 1997.
- ^ Gaastra, Femme S. The Dutch East India Company: Expansion and Decline. Zutphen: Walburg Pers, 2003.
- ^ Boxer, C. R. The Dutch Seaborne Empire, 1600–1800. Hutchinson, 1965.
- ^ Schama, Simon. The Embarrassment of Riches: An Interpretation of Dutch Culture in the Golden Age. Alfred A. Knopf, 1987.
- ^ Britannica, "Dutch Golden Age", Britannica.com
- ^ Britannica, "Batavian Republic", Britannica.com
- ^ Schama, Simon. Patriots and Liberators: Revolution in the Netherlands, 1780–1813. Alfred A. Knopf, 1977.
- ^ Kindleberger, Charles P. A Financial History of Western Europe. Oxford University Press, 1984.
