Ali Ekber Tufan

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Ali Ekber Tufan
Iğdır Milli Cumhuriyeti Başkanı

Iğdır İcra Komitesi Başkanı

Görev süresi
4 Nisan 1916 - 14 Kasım 1920
Kurucusu Olduğu
Milletvekillikleri
Başkanlık Yaptığı
Lisan
Kişisel bilgiler
Doğum 14 Ocak 1874(1874-01-14)
Rusya İmparatorluğu Iğdır, Rusya İmp.
Ölüm 11 Ekim 1974 (100 yaşında)
Türkiye Iğdır, Türkiye
Yattığı yer Melekli Çaybaşı Mezarlığı
Milliyeti Azerbaycan Türkü
Partisi Müsavat Partisi
Diğer siyasi
bağlantıları
Difai Gizli Teşkilatı

İttihad-ı İslam Türk Birliği Cemiyeti

Evlilik(ler) Ziver Hanım
Çocukları Talat Tufan
Bitirdiği okul Erivan Gimnazyumu
Hükümeti Iğdır Milli Hükumeti Kurucusu
Komiteleri Iğdır İcra Komitesi Başkanı
Askerî hizmeti
Takma adı Hacı Ekber Ramazanov
Rütbesi Başkomutan
Komutası Iğdır Milli Cumhuriyeti Kuvvetleri
Çatışma/savaşları Azeri-Ermeni Savaşları

TBMM-Ermenistan Savaşları
DehneBoğazı,Kültepe Yarmalar Geçidi,Erivan,Meleki,Taşburun,Suveren,Aras Türk Cumhuriyeti İstiklal Savaşı

Ödülleri Milli Kahraman

Ali Ekber Tufan, (d. 14 Ocak 1874 - ö. 11 Ekim 1974, Melekli), Türk siyasetçi. Erivan Rus Gymnasium mezunu. Bölgede, "Ramazanoğlu" (Melekli) olarak bilinen geniş bir aileye mensuptur.
Rus İmparatorluğu Çarlık Duması Müsavat Partisi son dönem Erivan milletvekili, Azerbaycan Millî Şûrâsı Müsavat Partisi 1'inci dönem Iğdır milletvekilidir.
Aynı zamanda Difai Gizli Teşkilatı'nın [1] ve "İttihad-i İslam Türk Birliği Cemiyeti"nin Iğdır temsilciliğini (1910) ve Erivan Müsavat Partisi temsilciliği görevlerini yürütmüştür.[2]

Birinci Dünya Savaşı sırasında Cemiyet-i Hayriye'nin Iğdır temsilcisi olarak Balkan Savaşı'nda, 93 Harbi'nde düzenli orduya Kafkasya üzerinden para yardımı toplanmasını düzenlemiş ve yürütmüştür.[3].

Rus Çarlığı'nın dağılmasının ardından doğan otorite boşluğundan dolayı, doğum yeri olan Iğdır'a dönerek Mehmed Emin Resulzade ile birlikte eş zamanlı çalışmalara başlamış[4] ve Türk ordusunun Iğdır'a ulaşabilmesi için Iğdır'da müslüman halkı örgütleyerek Iğdır İcrâ Komitesi'ni (1915-1917) kurdu.[5] Ermeniler'in de katıldığı, başkanı Türk olmak şartı ile 5 Türk ile 5 Ermeni'den oluşan komitenin başkanlığını üstlendi. Ermeniler'in Bakü'ye saldırmasının ardından Iğdırlı Ermeniler yönetimden istifa etmiş, ardından Iğdır merkezinde bulunan hükûmet konağı 4000 nüfuslu Melekli'ye taşınarak, Iğdır Milli Cumhuriyeti; (1917-1920) Iğdır, Tuzluca, Aralık, Şerur, Doğu Beyazıt, Vedibasar, Serdarabad'ı kapsayan ve başkenti Melekli şeklinde ilân edilmiştir[6]. Başkanlığına Ali Ekber Tufan'ın seçildiği bu cumhuriyet, Mavera-i Kafkasya Cumhuriyeti (SEYM) Meclisi tarafından tanınmıştır. Bu sebeple "tanınmış, bağımsız ilk Türk cumhuriyeti"dir.[7][8]

Kafkasya'da Türk halkını silahlandırmak adına yapılan gizli Tiflis Türk Kurultayı'na katılan Ali Ekber Tufan, Iğdır Milli Hükûmet Birliklerini bu sayede Taşnak çetelerine karşı savunacak hâle getiren silah teminini Mehmed Emin Resulzade'nin yardımlarıyla elde etmiştir[9][10].

Wilson İlkeleri adına bölgeye gelen Amerika Genel Kurmay Başkanı General James Harbord, Ali Ekber Tufan ile birlikte bölgeyi gezerek İtilaf Devletleri'ne; "Büyük Ermenistan denilen yerde Ermeni göremedim" raporunu iletmiştir. Bu durum, Lozan Barış Antlaşması sürecinde Iğdır'ın Türkiye sınırlarında kalması için büyük önem arz eder[11][12].

Ermeni Devrimci Federasyonu (Taşnaksutyun) lideri, Erivan Gimnazyumu'ndan ve Iğdır'dan çocukluk arkadaşı general Drastamat Kanayan "General Dro" ile, savaşan iki toplumun liderleri olarak karşı karşıya geldiler. Melekli-Kireler Savaşı'nda General Dro, Ali Ekber Tufan'a karşı mağlup oldu.[8][13]

Ali Ekber Tufan, millî mücadele sürecinde bölgede kurulan Aras Türk Cumhuriyeti[14], Cenubi Garb-i Kafkasya Hükumeti, Mavera-i Kafkasya Cumhuriyeti (SEYM), Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti (1.Dönem Müsavat Partisi Iğdır milletvekili) kurucuları arasında yer almış, Cenubi Garb-i Kafkasya Hükumetini dağıtmak için bölgeye gelen Anzak Birlikleri'yle çatışarak onları bölgeden uzaklaştırmış, Malta Sürgünü'nden kurtulmuştur.[9]

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasından sonra başlatılan "nüfûs mübâdelesi" ile Sürmeli bölgesinin Türk Ocağı başkanlığını üstlenerek Iğdır'a göç eden halk ile ilgilenmiştir. 1926 yılında ağalar ve beyler sürgünü yasası kapsamında, hakkında sürgün cezası verilen Ali Ekber Tufan, Bakü'ye kaçmış ve Bakü'de Çeka tarafından tutuklanarak hapsedilmiştir[15]. Daha sonra Sovyet Milletler komiseri olan, arkadaşı Joseph Stalin'in özel izniyle serbest bırakılmıştır ve İran'a geçmiştir. Türkiye'de çıkarılan af yasasından yararlanarak, memleketi Iğdır'a dönmüştür.
11 Ekim 1974 tarihinde hayata gözlerini kapatan Tufan'ın ölümü İran, Azerbaycan gibi ülkelerde büyük teessür uyandırdı.[kaynak belirtilmeli] Naaşı bugünkü Melekli-Çaybaşı aile kabristanındaki anıt mezarına[16] defnedilmiştir[17].

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Iğdır Sevdası 2'nci Cilt". igdirsevdasi. 19 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20131019062214/http://www.igdirsevdasi.com/cilt2/4ahmet.pdf. Erişim tarihi: 23 Nisan 2013. 
  2. ^ "Kafkasya'dan Anadolu'ya Iğdır tarihi". books.google.com.tr. 3 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140303180755/http://books.google.com.tr/books?hl=tr&id=VXVtAAAAMAAJ&q=Ali+Ekber+Tufan. Erişim tarihi: 23 Nisan 2013. 
  3. ^ Nahçıvan Milli Şura Başkanı Kelbi Ali Han,Yüzbaşı Halil Bey Anıları Anıları
  4. ^ http://turkiyeazerbaycandernegi.com/?Syf=22&Mkl=422199&pt=Hasan%20%20TUFAN&AY-I%C5%9EI%C4%9EINDAN-G%C3%9CN-I%C5%9EI%C4%9EINA-AZERBAYCAN
  5. ^ Nizamettin Onk Kafkasya'dan Anadoluya Iğdır Tarihi
  6. ^ Iğdır Tarihi Nizamettin Onk
  7. ^ Michigan State Üniversitesi
  8. ^ a b http://books.google.com.tr/books/about/Kafkasya_dan_Anadolu_ya_I%C4%9Fd%C4%B1r_tarihi.html?id=VXVtAAAAMAAJ&redir_esc=y
  9. ^ a b Ali Ekber Tufan Anıları
  10. ^ http://books.google.com.tr/books?id=1Z7iAAAAMAAJ&pg=PA94&dq=hac%C4%B1+ekber+tufan&hl=tr&sa=X&ei=dz_nUOejF8qmhAeT3IHgBQ&ved=0CDMQ6AEwAA
  11. ^ General James Harbord Raporları
  12. ^ Hacı Ali Ekber Tufan'ın Anıları, Nizamettin Onk
  13. ^ Mücahit Özden Hun Iğdır Tarihi
  14. ^ http://www.siyasalbirikim.com.tr/haber.php?haber_id=9063
  15. ^ http://www.igdirsevdasi.com/yazar.html
  16. ^ http://www.igdirozelidare.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=201&Itemid=114
  17. ^ http://www.erzurumgazetesi.com.tr/haber/Kahraman-Tufan-a-vefa/64352