İçeriğe atla

Ali Bey Çeşmesi (Mevlanakapı)

Koordinatlar: 41°01′03″K 28°55′41″D / 41.01750°K 28.92806°D / 41.01750; 28.92806
Vikipedi, özgür ansiklopedi

Ali Bey Çeşmesi
1911-1912 tarihli Alman Mavileri haritalarında çeşme ile okulun konumu
Harita
Diğer ad(lar)Halkalı Çeşmesi
Genel bilgiler
DurumYıkılmış
TürDuvar çeşmesi
Mimari tarzKlasik Osmanlı mimarisi
KonumFatih, İstanbul, Türkiye
Koordinatlar41°01′03″K 28°55′41″D / 41.01750°K 28.92806°D / 41.01750; 28.92806
YaptıranAli Bey
Tamamlanma1706 ya da 1707
Yıkılma1957
Teknik ayrıntılar
MalzemeTaş
Kitâbesini yazanNehrî
Su kaynağıEbusuud suyolu

Ali Bey Çeşmesi ya da Halkalı Çeşmesi, İstanbul'un Fatih ilçesindeki bir çeşmeydi. Ali Bey tarafından, yine kendisinin yaptırdığı okulun bir duvarına bitişik olacak şekilde 1706 ya da 1707 yılında yaptırıldı. Millet Caddesi'nin inşası nedeniyle 1957 yılında yıkıldı.

Mevlanakapı Mahallesi'nde konumlanan çeşme, klasik Osmanlı mimarisi üslubundaydı. Kesme taşla yapılan çeşmenin ayna taşı, kemerli bir niş içindeydi. Kemerin üstünde ise Nehrî tarafından yazılan altı beyitlik yapım kitâbesi yer alıyordu.

Ali Bey tarafından 1706 ya da 1707 yılında yaptırıldı.[a][1] İbrahim Hilmi Tanışık, Ali Bey için "kara kethüda" lakabını kullansa da çeşmenin kitâbesine göre Ali Bey, "eski vezir kara kethüda"nın yeğeniydi ve bu kişi, Veli Mehmed Paşa'nın kethüdası Kara İbrahim Ağa'ydı.[1][2][3] Ali Bey, çeşme haznesinin üzerine bir taş okul binası yaptırmış ve bu bina 1922 yılında yıkılmıştı.[4][5] Çeşmenin suyu, Halkalı sularının bir parçası olan Ebusuud suyolundan geliyor[6] ve bundan ötürü halk arasında Halkalı Çeşmesi olarak da biliniyordu.[4]

Millet Caddesi'nin inşası esnasında, yol hizasında kaldığı gerekçesiyle 1957 yılında yıkıldı.[5] İbrahim Hilmi Tanışık, 1943'te yayımlanan eserinde çeşmenin kitâbesinden bahsederken[1] yıkımından önce çeşmeyi ziyaret eden Behçet Ünsal, kitâbesinin olmadığını kaydeder.[4]

Konumu ve mimarisi

[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul'un Fatih ilçesinin Mevlanakapı Mahallesi'nde, daha önceleri Taş Mektep olarak adlandırılan Karanfilli Çavuş Sokağı'nın Millet Caddesi'ne bakan cephesinde, haznesinin üstündeki okul binasının bir duvarında konumlanan bir duvar çeşmesiydi. Klasik Osmanlı mimarisi üslubundaki kesme taşla yapılan çeşmenin ayna taşı, kemerli bir niş içindeydi. Kemerin üstünde konumlanan altı beyitlik, iki sütun ve altı satırdan oluşan yapım kitâbesinin Nehrî tarafından sülüs üslubuyla yazılan metni şu şekildeydi:[1][2][5]


Metin

صاحب الخيرات علي بك پاك زات
حسن خلق امي دروني پر كمال

قاره كتخدا وزير سابقڭ
يگنيدى اول كل باغ كمال

نوره غرق ايده تر نازكترن
فخر عالم حرمتينه بى زوال
 
بو معلم خانه ايله چشمه
ايكي خيرات ايلدى كيم بى مثال

واهب الآمال قبول ايلرسه گر
عدن قدّوسه يترلر آنى دال
 
چقدى اچلر نهر تاريخ ايچون
قصر فردوسى برّين ماى زلال

Çeviri yazı

Sâhibü'l-hayrât Alî Bey pâk-ı zât
Hüsn-i hulk ümmî derûnu pür-kemâl

Kara Kethudâ vezîr-i sâbıkın
Yeğeni idi gül-i bâğ-ı kemâl

Nûra gark ede ten-i nâzikterin
Fahr-i âlem hürmetine bî-zevâl

Bu muallim-hâne ile çeşmeyi
İki hayrât eyledi kim bî-misâl

Vâhibü'l âmâl kabûl eylerse ger
Adn-i Kuddûs'e yiterler onu dâl

Çıkdı üçler Nehriyâ tarih içün
Kasr-ı Firdevs-i berrîn mâ-i zülâl

Ayrıca bakınız

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ^ Kitâbesindeki 1118 yılı, miladi takvimde 1706 ya da 1707'ye denk gelir.
  1. ^ a b c d Tanışık, İbrahim Hilmi (1943). "108 - Ali Bey Çeşmesi". İstanbul Çeşmeleri. 1. İstanbul: Maarif Matbaası. s. 106. 
  2. ^ a b Aynur, Hatice; Karateke, Hakan T. (2022). III. Ahmed Devri İstanbul Çeşmeleri (1703-1730) (yeniden düzenlenmiş 2. bas.). İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kütüphane ve Müzeler Müdürlüğü. ss. 85-86. ISBN 978-605-9507-53-0. 
  3. ^ Süreyya, Mehmed (Nisan 1996). "İbrahim Ağa (Kara)". Akbayar, Nuri (Ed.). Sicill-i Osmanî. 3. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları. s. 739. ISBN 975-333-041-3. 
  4. ^ a b c Ünsal, Behçet (1969). "İstanbul'un imarı ve eski eser kaybı". Türk Sanatı Tarihi Araştırma ve İncelemeleri II. İstanbul: İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Türk Sanat Tarihi Enstitüsü Yayınları: 6-61. 
  5. ^ a b c Bulut, Nazlıgül, (Ed.) (2010). "Ali Bey Çeşmesi". Fatih'in Kayıp Çeşmeleri-I. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Koruma Uygulama ve Denetim Müdürlüğü. ss. 34-35. 
  6. ^ İstanbul Su Külliyatı XIII: 19 ve 20. Yüzyılda İstanbul Suları (PDF). 13. İstanbul: İSKİ Genel Müdürlüğü. 2000. ss. 135, 209. ISBN 9758215760. 27 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 7 Mart 2021.