Akritark

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Akritark
Yaşadığı dönem aralığı: 1800-90 myö
Stateriyen-Koniasiyen 
Acritarch from the Weng'an biota.jpg
Weng'an Biyotası'ndan bir akritark (c. 570–609 myö)[1]
Bilimsel sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Üst âlem: Eukaryota
(sırasız): Acritarcha
Evitt, 1963
Sinonimler
Hystrichospheres

Akritarklar, yaklaşık 1800 milyon yıl öncesinden günümüze kadar bilinen organik mikrofosillerdir. Sınıflandırma, diğer gruplara atanamayan herhangi bir organik mikrofosili ifade etmek için kullanılan her şeyi kapsayan bir terimdir. Çeşitlilikleri, yırtıcı hayvanların ortaya çıkışı ve Kambriyen patlaması gibi büyük ekolojik olayları yansıtır.

Açıklama[değiştir | kaynağı değiştir]

Akritarklar başlangıçta asitte çözünmeyen (yani karbonat olmayan, silisli olmayan) organik duvarlı, merkezi bir boşluktan oluşan ve biyolojik afiniteleri kesin olarak belirlenemeyen mikrofosiller olarak tanımlandı.[2][3][4] En yaygın olarak, termal olarak değiştirilmiş asitte çözünmeyen karbon bileşiklerinden ( kerojen ) oluşurlar.

Akritarklar, küçük metazoanların yumurta vakalarından birçok klorofit türünün (yeşil algler) dinlenme kistlerine kadar çok çeşitli oldukça farklı organizmaların kalıntılarını içerebilir. Paleozoyik'teki çoğu akritark türünün, dinoflagellatların ataları olan alglerin yaşam döngüsünün çeşitli aşamalarını temsil etmesi muhtemeldir.[5] Çoğu muhtemelen tek hücreli deniz yosunları ile ilişkili olsa da, daha yaşlı akritarklarla ilişkili organizmaların doğası genellikle iyi anlaşılmamıştır. Teoride, bir akritarkın biyolojik kaynağı (taksonu) bilindiğinde, o belirli mikrofosil akritarklardan çıkarılır ve uygun grubuyla sınıflandırılır.

Akritarkların form cinslerine göre sınıflandırılması tamamen yapay olsa da, form taksonları gerçek taksonlarınkine benzer özellikler gösterdiğinden, örneğin Kambriyen'de bir ' patlama ' ve Permiyen'in sonunda bir kitlesel yok oluş gibi, haklı değildir. .

Sınıflandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Akritarklar büyük olasılıkla ökaryotlardı. Arkeler ve bakteriler (prokaryotlar) genellikle çok küçük boyutlu basit fosiller üretirken, ökaryotik tek hücreli fosiller genellikle daha büyük ve daha karmaşıktır, dış morfolojik projeksiyonlar ve yalnızca ökaryotların üretebileceği dikenler ve kıllar gibi süslemeler ile; çoğu akritarkın dışsal çıkıntıları olduğu için (örneğin, saç, dikenler, kalın hücre zarları, vb.), basit ökaryot akritarkların da mevcut olmasına rağmen, bunlar ağırlıklı olarak ökaryotlardır.[6]

Atomik kuvvet mikroskobu, konfokal mikroskopi, Raman spektroskopisi ve diğer karmaşık analitik tekniklerin mineralize, ancak orijinal olarak organik duvarlı mikrofosillerin ultrastrüktür, yaşam öyküsü ve sistematik afinitelerinin incelenmesinde son uygulama,[7][8][9][10][11] bazı akritarkların aslında fosilleşmiş mikroalgler olduğunu göstermiştir. Sonunda, Moczydłowska ve ark. 2011'de birçok akritarkın aslında alglere dönüşeceği öne sürüldü.[12][13]

Dağılım[değiştir | kaynağı değiştir]

Akritarklar, Kretase'den Archean'a kadar tortul kayaçlarda bulunur.[14] Tipik olarak hidroflorik asit kullanılarak silisiklastik tortul kayaçlardan izole edilirler, ancak bazen karbonat bakımından zengin kayalardan ekstrakte edilirler. Paleozoik Çağ'da ve diğer fosillerin bulunmadığı durumlarda kaya oluşumlarının tarihlendirilmesinde kullanılan indeks fosiller için mükemmel adaylardır. Çoğu akritarkın denizel (Triyas öncesi) olduğu düşünüldüğünden, paleoçevresel yorumlama için de faydalıdırlar.

"Akritarklar" olarak adlandırılan Archean ve en eski Proterozoik mikrofosiller aslında prokaryotlar olabilir. Bilinen en eski ökaryotik akritarklar (2020 itibarıyla) 1950 ile 2150 milyon yıl öncesine aittir.[15]

Çeşitlilik[değiştir | kaynağı değiştir]

Yaklaşık 1 milyar yıl önce akritarklardan sorumlu organizmalar bolluk, çeşitlilik, büyüklük, şekil karmaşıklığı ve özellikle büyüklük ve diken sayısı bakımından artmaya başladı. Nüfusları, gezegenin çoğunu kaplayan dünya çapında kapsamlı buzullaşma dönemlerinde çöktü, ancak Kambriyen patlamasında çoğaldılar ve Paleozoik'te en yüksek çeşitliliğe ulaştılar. 1000 milyon yıl önce artan dikenlilik muhtemelen yırtıcılara, özellikle de onları yutacak veya parçalayacak kadar büyük yırtıcılara karşı savunma ihtiyacından kaynaklandı. Neoproterozoik dönemden diğer küçük organizma grupları da yırtıcılara karşı savunma belirtileri gösteriyor.

Akritarkların bu zamanlarda otçullara maruz kaldığına dair diğer kanıtlar, taksonların uzun ömürlülüğüne ilişkin bir değerlendirmeden gelir. 1.700 ila 1.400 milyon yıl önce evrimleşen planktonik organizmaların bolluğu, besin mevcudiyeti ile sınırlıydı - yeni türlerin oluşumunu sınırlayan bir durum, çünkü mevcut organizmalar nişlerine göre çok özelleşmiş ve işgal için başka nişler mevcut değil. Yaklaşık 1000 milyon yıl önce, türlerin uzun ömürlülüğü keskin bir şekilde düştü, bu da muhtemelen otobur protistalar tarafından yapılan predasyon baskısının önemli bir faktör haline geldiğini düşündürdü. Avlanma, popülasyonları kontrol altında tutacaktı, bu da bazı besinlerin kullanılmadan bırakıldığı ve yeni türlerin işgal etmesi için yeni nişlerin mevcut olduğu anlamına geliyordu.[16]

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Acritarch, 1963'te, karışık anlamına gelen Yunanca ákritos (eleştirmen olmayan bir kritēs) ve köken anlamına gelen (arkaik kazandıran) archē'den türetilmiştir. [17]

Cinsler[değiştir | kaynağı değiştir]

Fossilid.info'ya göre cins listesi:[18]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Cunningham, John A.; Vargas, Kelly; Yin, Zongjun; Bengtson, Stefan; Donoghue, Philip C. J. (3 Mayıs 2017). "The Weng'an Biota (Doushantuo Formation): an Ediacaran window on soft-bodied and multicellular microorganisms". Journal of the Geological Society. 174 (5): 793-802. doi:10.1144/jgs2016-142. ISSN 0016-7649. 
  2. ^ Evitt (1963). "A discussion and proposals concerning fossil dinoflagellates, hystrichospheres, and acritarchs, II" (PDF). Proceedings of the National Academy of Sciences. 49 (3): 298-302. doi:10.1073/pnas.49.3.298. PMC 299818 $2. PMID 16591055. 29 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 7 Eylül 2021 – PNAS vasıtasıyla. 
  3. ^ Martin (1993). "Acritarchsa Review". Biological Reviews. 68 (4): 475-537. doi:10.1111/j.1469-185X.1993.tb01241.x. 
  4. ^ Colbath (1995). "Review of biological affinities of Paleozoic acid-resistant, organic-walled eukaryotic algal microfossils (Including "acritarchs")". Review of Palaeobotany and Palynology. 86 (3–4): 287-314. doi:10.1016/0034-6667(94)00148-D. 
  5. ^ Colbath (1995). "Review of biological affinities of Paleozoic acid-resistant, organic-walled eukaryotic algal microfossils (including "acritarchs")". Review of Palaeobotany and Palynology. 86 (3–4): 287-314. doi:10.1016/0034-6667(94)00148-d. ISSN 0034-6667. 
  6. ^ Buick (2010). "Early life: Ancient acritarchs". Nature. 463 (7283): 885-886. doi:10.1038/463885a. PMID 20164911. 
  7. ^ Kempe (2002). "Atomic force microscopy of Precambrian microscopic fossils". Proceedings of the National Academy of Sciences. 99 (14): 9117-9120. doi:10.1073/pnas.142310299. PMC 123103 $2. PMID 12089337. 
  8. ^ Kempe (2005). "Focussed ion beam preparation and in situ nanoscopic study of Precambrian acritarchs". Precambrian Research. 140 (1–2): 36-54. doi:10.1016/j.precamres.2005.07.002. 
  9. ^ Marshall (2005). "Combined micro-Fourier transform infrared (FTIR) spectroscopy and micro-Raman spectroscopy of Proterozoic acritarchs: A new approach to Palaeobiology". Precambrian Research. 138 (3–4): 208-224. doi:10.1016/j.precamres.2005.05.006. 
  10. ^ Kaźmierczak (2009). "Spore-Like Bodies in Some Early Paleozoic Acritarchs: Clues to Chlorococcalean Affinities". Acta Palaeontologica Polonica. 54 (3): 541-551. doi:10.4202/app.2008.0060. 
  11. ^ Schopf (2010). "Confocal laser scanning microscopy and Raman imagery of the late Neoproterozoic Chichkan microbiota of South Kazakhstan". Journal of Paleontology. 84 (3): 402-416. doi:10.1666/09-134.1. 
  12. ^ Moczydłowska (2011). "Proterozoic phytoplankton and timing of Chlorophyte algae origins". Palaeontology. 54 (4): 721-733. doi:10.1111/j.1475-4983.2011.01054.x. 
  13. ^ Chamberlain (2016). "A Mineralized Alga and Acritarch Dominated Microbiota from the Tully Formation (Givetian) of Pennsylvania, USA". Geosciences. 6 (4): 57. doi:10.3390/geosciences6040057. 
  14. ^ "MONTENARI, M. & LEPPIG, U. (2003): The Acritarcha: their classification morphology, ultrastructure and palaeoecological/palaeogeographical distribution". Paläontologische Zeitschrift. 77: 173-194. 2003. doi:10.1007/bf03004567. 
  15. ^ Yin (Feb 2020). "Microfossils from the Paleoproterozoic Hutuo Group, Shanxi, North China: Early evidence for eukaryotic metabolism". Precambrian Research. 342: 105650. doi:10.1016/j.precamres.2020.105650. 
  16. ^ Stanley (2008). "Predation defeats competition on the seafloor". Paleobiology. 34: 1-21. doi:10.1666/07026.1. 
  17. ^ definition of acritarch 4 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. at dictionary.com
  18. ^ "Actipillion". 7 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Eylül 2021. 

 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]